Ekranda Tipografi

Günümüzde internetin her türlü bilgiye ulaşmak için yaygın kullanım alanı olmasıyla beraber onun kullanım etkinliği de kaçınılmaz olarak sorgulanması gereken bir durum haline gelmiştir. İnsanlar internete basılı kaynaklardan daha çok başvurur oldu, bunda şüphesiz internet ortamının kolay ulaşılabilirliği ve cezbedici hareketliliği de etkili. İnternet kaynaklarının güvenilirliğinin sorgulanması bir yana internette bulunan herhangi bir metin düzeninin okunur ve dolayısıyla anlaşılır olması gerekmektedir.

Olağanüstü bir hızla gelişen elektronik ve bilgisayar teknolojisi, insan faaliyetinin birçok alanını etkilemiştir. Dijital bilgisayar donanımı, yazılımı ve internetin patlayarak büyümesi grafik tasarımı geriye dönülemez şekilde değiştirmiştir. 1990’lara gelindiğinde, dijital teknoloji, tek kişinin kullandığı masaüstü bilgisayarlar ile neredeyse fonksiyonların hepsinin kontrol edilebilmesini sağlamıştır. Bilgisayar kullanıcıları, tasarım ve üretim süreci üzerinde daha fazla kontrol sahibi olarak güçlenmiştir. Dijital teknoloji ve gelişmiş yazılım aynı zamanda renk, form, mekan, ve görüntülerle o güne kadar görülmemiş tasarım olasılıkları sağlayarak yaratıcı potansiyelini genişletmiştir.

İnternet ve tipografi arasındaki ilişki kaçınılmaz olarak bir ekran üzerinde gerçekleşir. Bilgisayar ya da yeni teknoloji ürünlerinden olan tablet ve akılı cep telefonlarının ekran yüzeyleri de artık birer sayfa görevi görür. Hatta bazı bilgisayar uygulamalarında ekran, adeta bir sayfa gibi elle sanal olarak çevrilebilme özelliği kazanmıştır. Ekranda yazı kullanımı, sayfa üzerinde basılan yazıyla pek çok gereksinimi ve kaygıları paylaşır. Sayfa düzeni ve font seçimi meselelerinde benzer yaklaşımlar benimsenir ancak sonuç biraz daha az kontrol edilebilirdir (Ambrose ve Harris, 2012).

İnternet kullanıcılarının birçoğunun kitap okumayı fazla sevmeyen yada daha genç kullanıcılar olduğu varsayıldığında, ekran üzerinde tipografi kullanımının önemi bir kez daha vurgulanmaktadır. İnternet ortamında tipografinin etkin kullanımı ile benzer birçok web sitesi arasından sıyrılıp öne çıkmak ve ilgi çekmek de mümkün olmaktadır.

Masaüstü bilgisayarlar için yazı seçenekleri çoğaldıkça, bunları üretmek için de font tasarım yazılımları ortaya çıkmıştır. Bu programlar sayesinde, yazı tasarımı ve dağıtımındaki yüksek maliyette önemli azalmalar olmuş ve tasarımcılar daha fazla yazı karakteri tasarlamaya başlarken, var olan klasik yazı karakterlerini de dijital ortama taşıma gayretine girişmişlerdir. Bu programlar sayesinde tasarımcıların bilgisayar ortamında elektronik dosya olarak özgün yazı biçimleri tasarlaması ve pazarlaması mümkün kılınmıştır. Çağdaş yazı tasarımcıları düşük ve yüksek çözünürlüklü ekranlar, inkjet ve yüksek çözünürlüklü yazıcılar dahil olmak üzere birçok cihazların kullanımına uyarlanabilir yazıları yaratmışlardır.

Gerek basılı medyada gerekse internette okunurluğu etkileyen en önemli faktör doğru fontun seçimidir. Ekran okumada görme, anlama ve zihinde yapılandırma süreçlerinde yapılan işlemler kâğıt okumaya göre farklı özellikler taşımaktadır. Ekranda metnin sunulması, sayfa düzeni, içeriği, mantık bağları, yazarın amacı, anlatım biçimi, metin tipi, yazı türü gibi öğeler görme, anlama ve zihinde yapılandırma süreçlerini etkilemektedir (Dikmen, 2013).

Ekran üzerinden okuma, üzerindeki tipografinin iyi ele alınış biçimiyle doğru orantılı olarak gelişmektedir. Artık araştırma yaparken ekrandan yazı okunması, ulaşılabilir kaynakların da artmasıyla birlikte daha sıklıkla başvurulan yöntemler arasına girmiştir. Çoğu web sitesinin yazı temelli olduğu düşünülecek olursa, tipografinin doğru kullanımına dikkat etmek hem okuyucunun hem de web sitesinin yararına olacaktır.