Fotoğraf Alanında Tasarım İlke ve Elemanlarının İncelenmesi

Tasarım ilke ve elemanları, görsel iletişimin temel araçlarıdır. Tasarım elemanları görsel iletişimin araç gereçlerine, tasarım ilkeleri ise bu araç gerecin etkili biçimde kullanılmasının yöntemlerine benzetmek mümkündür. Temel tasarım ilkeleri grafik tasarımdan heykele, moda tasarımından içmimarlık alanına kadar görsel iletişim ve plastik sanatların tüm disiplinlerine uygulanabilen tasarım prensiplerini kapsamaktadır. Fotoğraf alanı da gerek sanatsal yönü gerekse görsel iletişim ürünü oluşu ile, temel tasarım ilke ve elemanlarının uygulama alanlarından biridir.

Temel tasarım ilkeleri ve kompozisyon bileşenleri, temel tasarım elemanlarının kompozisyon içinde en etkili şekilde nasıl kullanılabileceğine dair yol gösterici tasarım prensiplerini kapsamaktadır.

Denge, tasarımda elemanların görsel ağırlıklarının tasarım yüzeyine nasıl dağıldığını incelerken, hareket ve ritim bu dağılımın izleyicinin gözünü nasıl yönlendirdiği ile ilgilidir. Benzer görsel elemanların düzenli ya da kısmen düzenli tekrarı ritim duygusu yaratırken, diyagonal eksenli elemanlar, asimetrik yerleşim düzeni ve üçgen ya da daire gibi elemanların kullanımı hareket hissini kuvvetlendirmektedir.

Hiyerarşi, zıtlık ve vurgu, tasarımın en önemli görsel elemanını öne çıkarmayı, geri kalan elemanların ise önem sıralamasına uygun biçimde dikkati çekmesini amaçlamaktadır. Böylece izleyici tasarımdaki elemanlara hangi sıra ile bakması gerektiği konusunda yönlendirilmiş olur. Zıtlık görsel iletişimde önemli unsurlardan biridir. Yeterli zıtlık olmadığında bir eleman kolaylıkla diğer elemanlar arasında ya da zemin üzerinde kaybolabilir, gözden kaçabilir.

Bütünlük ve çeşitlik bir tasarımda görsel elemanların birbirleri ile bütün oluşturacak kadar uyumlu, ancak sıkıcı olmayacak kadar da çeşitli olmasını hedeflemektedir. Renk, doku, ışık, biçim, büyüklük gibi nitelikler görsel elemanların birbirileri ile bütünlük hissi ya da zıtlık oluşturacak şekilde düzenlenebilir. Bu özelliklerden kimilerinin ortak oluşu bütünlüğü sağlarken, kimilerinin değiştirilmesi çeşitlilik elde etmeye yarar.

Oran, görsel elemanların birbiriyle ya da tasarım yüzeyi ile olan görece ilişkisini dikkat ya da ilgi çekmek veya mesaj üretmek için kullanmayı mümkün kılmaktadır.

Nokta, çizgi, şekil, form, doku, desen, renk ve boşluk, görsel iletişimin en temel araçlarıdır. Temel tasarım elemanları, tüm görsel iletişim ve tasarım ürünlerinin üretiminde yer alan yapı taşlarıdır.

Nokta ya da noktasal lekeler, bir tasarımda gözlenebilen en ufak görsel elemandır. Yan yana geldiklerinde doku, desen, ışık değeri üretebilir ya da bir araya gelerek çizgiyi oluşturabilir.

Çizgi türleri incelik, kalınlık, düzlük, eğrilik gibi özellikleri sayesinde farklı anlamlar ifade edebilir. İki ucu birleştiğinde ise şekilleri oluşturur.

Şekiller görsel iletişimin sembolik anlatım konusunda en etkin araçlarındandır. Organik şekiller doğadan yola çıkışla üretilir ve sınırsız çeşitliliğe sahip olabilir. Temel geometrik şekiller çok farklı duygu ve mesajı iletmekte kullanılabilir. Kare ve dörtgenler dinginlik, güven, sabit olma, huzur gibi anlamlarla; dairesel şekiller hareket, enerji, oyun, dinamizm gibi kavramlarla, üçgenler ise tehdit, endişe, dengesizlik, tehlike gibi kavramlarla ilişkilendirilebilirler.

Üç boyutlu tasarım ürünlerinde hacme sahip olan form, iki boyutlu ortamlarda ışık, gölge, perspektif gibi elemanların yardımı ile temsil edilir. Doku da tıpkı hacim gibi, üç boyutlu ortamdan temsili olarak iki boyuta taşınan kavramlardandır. Bir yüzeyin dokunulduğunda nasıl bir his uyandıracağı, görsel olarak taklit edilebilir. Desen ise dokuya benzer ancak tekrara dayalıdır.

Renk mesaj iletmek, dikkat çekmek, bilgi vermek, zıtlık oluşturmak, gruplamak gibi çok çeşitli şekillerde kullanılabilir. Renk çemberi renklerin birbirleri ile olan ilişkisini anlamaya ve doğru renkleri bir arada kullanmaya yardımcı olmaktadır.

Tasarımda kolayca gözden kaçabilen boşluk, günlük hayattaki hiçlik kavramını akla getirmekle birlikte, tasarımda hiçliğin aksine önemli bir elemandır. Boşluğun rastgele oluşması değil, tasarımcı tarafından amaca uygun şekilde planlanması ve tasarıma aktif olarak dahil edilmesi beklenmektedir.

Temel tasarım ilke ve elemanları uygulandığı disipline bağlı olarak çeşitlilik gösterebilir. Örneğin tasarım elemanlarından olan boşluk, ses tasarımı için sessizliği, içmimarlıkta boş bir mekânı ya da grafik tasarımda kâğıdın boş kısmı olarak karşılık bulur. Ancak boşluğun görevi ve önemi tüm bu disiplinlerde aynıdır.

Fotoğraf alanında tasarım ilke ve elemanlarının var olma şekli, iki boyutlu doğası gereği grafik tasarım ya da resim alanındaki kullanımına benzer. Kompozisyon, denge, hareket, ritim, bütünlük, çeşitlilik, zıtlık, vurgu, oran gibi tasarım ilkeleri, fotoğraf alanına birebir uygulanabilir. Temel tasarım elemanlarının bazıları fotoğraf alanında doğrudan karşılık bulmaktadır. Renk, boşluk, doku ve desen bunlara örnektir.

Nokta, çizgi, şekil ve form ise fotoğrafta yer alan obje ve nesnelerin temel yapısını oluşturacak biçimde karşımıza çıkmaktadır. Örneğin fotoğraf alanında daire şekli kâğıt üzerine pergel ile çizilmiş ve boyanmış bir şekil olarak yer almayabilir. Ancak bir cam fanusun tam tepeden çekilmiş fotoğrafında fanusun kenarlarının oluşturduğu görüntü daire şekli olacaktır. Bu daire şekli gerçekte bir cam fanusun tepeden görünümü olsa da, tasarım elemanı olarak ele alındığında dairesel şekillerin taşıdığı çağrışımlara ve bu şekillerin kompozisyonla etkileşim özelliklerine sahiptir.