Çağdaş Sanatta Çıkış Noktası Olarak Fotoğraf
Toplumsal düzen de değişimlere uğrarken, düşün-formu, düşün-objesi, buluntu objeler gibi kavramlar sanatın lügatinde yerlerini almıştır. Modernizmin ardından gelen Post-Modern dönemin üslup, malzeme, konu, izleyiciyle iletişim şekli gibi araçları çok farklı deneyimleri yaşatmaya yönelmiştir.
Modernist dönemin fotoğrafik nesnesi günümüzde artık kitle iletişim araçlarının kullandığı bir silaha dönüşmüş, sanatın eleştirel rolünü üzerine almıştır. Sanat piyasasının işleyişinde günümüzde reklam ve pazarlamanın önemi tartışılmazken, fotoğrafik nesne de çağdaş sanatın iletişim fonksiyonu dışında, başka bir çok işlevi de yerine getirmektedir. Özellikle günümüzde kendine mal etme stratejisinin en verimli alanlarından biri fotoğrafik imgelerin alanıdır. Sanattaki yapı sökücü tavırda, kopyalanmış imajların farklı bir şekilde yorumlanması, doğal ortam ve anlamlarından koparılması ve çağımızın karakterini yansıtan mesajları iletmek üzere kullanılması, fotoğrafik imgelerin yardımıyla çarpıcı olduğu kadar, çağdaş insanın da algılayabildiği ve şifrelerini çözebildiği özelliği ile de önemlidir.
Çağdaş sanatta fotoğrafik imge hem kendi başına fotoğraf olarak, hem de diğer sanat teknik ve türleriyle sentez içinde, karışık teknikte bir eleman olarak da kullanılabilmektedir. Bu açıdan orijinal şekilde olduğu kadar, baskı veya farklı transferler halinde eserlerin yüzeylerine uygulanabilmektedir. Geleneksel manuel teknolojilerin yanında, yüksek teknolojik dijital makinelerin ürünü, ya da tamamen ilkel lenssiz kameraların ürettiği imgeler çağdaş sanatta yer bulabilmektedir. Çıkış noktası olarak fotoğraf kullanan eserler, klasik anlayışta boya resmi olabileceği gibi, enstalasyon (yerleştirme), asamblaj, kolaj, üç boyutlu hareketsiz veya hareketli obje, heykel gibi formlarda da olabilmektedir.
Bu eserlerde yer alan fotoğraflar; siyah beyaz, sepia, renkli, anonim, buluntu özellikte olabilmektedir. Fotoğrafların sağlandığı kaynakları araştırıldığında, aile albümleri, özçekimler, stüdyo arşivleri, dergi kapakları ve sayfaları, gazete sayfaları, sosyal medya hesaplarından alınan fotoğraflar, internet kaynakları, buluntu, bit pazarı gibi kaynaklar tespit edilebilir. Ayrıca format açısından fotoğraflar analog ve dijital formatta olabilmektedir.
Çağdaş Sanat
Eroğlu'na göre çağdaş sanat, "havasını soluduğumuz ve hakkında bir söyleme yetkimizin olduğu bir zamanı ifade eder" fikrini paylaşmaktadır. Duchamp'ın sanatın içine yerleştirdiği "hazır nesne" ile daha sonra kullanıma giren "buluntu nesne" kavramlarıyla da, sanat eseri statüsünde el emeğinin yanına, teknoloji üretimi nesneleri de önemli rol almaya başlamıştır. Ayrıca güzellik kavramı da yeni paradigmaların ışığında değişime uğrarken, güzelliği aşağılama eğilimleri artmakta, veya güzellik sıklıkla yerini başka kavramlara bırakma durumundadır.
Günümüz sanatında konu ve kavramlar bulunduğumuz gerçekliği yansıttıklarından, özellikle toplumsal ve kişisel hafıza, anı-bellek, küyerelleşme (küresel ve yerelin birleşimi), cinsiyet, aidiyet, ötekileşme, anonimleşme, mekan- zaman olguları, melezleşme, gündelik hayat, tekinsizlik, iletişim gibi kavramlar sıklıkla irdelenmektedir.
Günümüz sanatçıları izleyicisiyle etkileşime girerken, bazı rolleri de üzerine almak durumundadır. Buna göre çağdaş sanatçı üç rollerden herhangi birini veya bir kaçını üstlenirken; geçmişi, günümüzü ve geleceği analiz etmeyi, kendi benliğini arayış içerisine girmeyi veya olgu ve olayları eleştirmeyi seçebilmektedir.
Fotoğrafın Çağdaş Sanatta Kullanımı
Fotoğrafın orijinali üzerinde işlemler yapılabilirken, kopyasının da kağıt, plastik, tuval gibi yüzeylerin üzerine baskısı alınabilmekte ve diğer işlemlere devam edilebilmektedir. Fotoğrafik imgeye boya pigmenti, lif ve tekstil, tel ve başka farklı materyallerle işlem yapılabilir. Fotoğrafın tamamı veya bir parçası kullanılabilir. Fotoğraf kolaj ve asamblajlarda, resim yüzeyinde veya üç boyutlu nesnelerin üzerinde ya da içinde yer alabilir. Sanatçının ihtiyacına göre fotoğrafik imgeler siyah beyaz, sepia veya renkli olarak tercih edilebilir
Çağdaş sanat eserlerinde çıkış noktası olarak kullanılan fotoğraflar sıklıkla portre veya insan figürü içermekle beraber, doğa, şehir görüntüleri, özel nesneler gibi imgeleri de yansıtabilmektedir. Fotoğraf bellekle ilişkilendirdiğinde, özel olduğu kadar, toplumu ilgilendiren konular da söz konusu olabilmekte ve fotoğraf bu konuların merkezinde olup, anlatımcı veya kavramsal bir çalışmanın çıkış noktası olarak görülebilmektedir. Bir vesikalık, stüdyo fotoğrafı, aile albümlerinden çıkmış amatör bir kare, haber değeri olan belgesel tadında bir an veya planlanmış moda çekiminden bir sahne, her biri günümüz sanatında özel bir mesajın iletildiği bir eserin çıkış noktası olabilir.Fotoğraf kültürel bir nesne olmakla beraber, geçmişle kurulan duygusal bağları ve toplumu ilgilendiren tarihsel hareketleri meydana getiren küçük kıvılcımların da taşıyıcısıdır. Bu açıdan fotoğraf birçok metaforların oluşumuna aracılık ettiği için, çağdaş sanatçılar tarafından sıklıkla tercih edilen bir medyum olarak kullanılmaktadır. Fotoğraf eserlerdeki imge havuzuna katkı sağlarken, eserin kavramsal çerçevesini oluşturmasında da önemli rol oynamaktadır.
Sanatta Kullanılan Fotoğraf Teknolojileri
Günümüzde son derece gelişmiş baskı ve dijital teknolojilerinden faydalanmak kolay ve herkes için ulaşılabilir bir alandır. Bu açıdan sanatçılar önceden basılmış, buluntu, aile fotoğrafları veya bitpazarı ve e-bay gibi kaynaklardan sağladıkları fotoğrafların dışında, kendi imkânlarıyla manuel veya dijital makineleriyle çektikleri kareleri de tercih etmektedirler. Fotoğrafı sanat eserinin yüzeyine aktarırken transfer, ipek baskı, baskı veya desen/resim olarak kopyası tercih edilebilir.
Çağdaş sanat uygulamalarında sıklıkla geçmişe ait teknolojiler kullanılırken, üretilen çalışmalara güncel yorumlar ve kavramlar yüklenmektedir. Pinhole (iğne deliği) kamerası bu tür teknolojilere ilginç bir önektir. Pinhole (iğne deliği) kamerası, lensi olmayan, küçük bir iğne deliği olan ışık geçirmez bir kutudur. Bir sahnenin ışığı delikten geçerek, kutunun duvarına ters görüntüyü yansıtır.