Türkiye Cumhuriyeti Tarihi’nin Kapsamı ve Kaynakları

Türkiye Cumhuriyeti Tarihi’nin Kapsamı

Türkiye Cumhuriyeti Devleti, büyük bir imparatorluğun çökmesi ile onun bakiyesinden ortaya çıkmış bir devlettir. Bu nedenle ister istemez Türkiye Cumhuriyeti Tarihi’ni ele alırken Osmanlının belirli dönemlerine gitmek gerekir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti, Osmanlı Devleti’nin tasfiye sürecinde verilen büyük bir “Milli Mücadele” sonucunda kurulduğundan “Milli Mücadele Dönemi” Türkiye Cumhuriyeti Tarihi’nin en önemli safhasını oluşturur.

Türkiye Cumhuriyeti kuruluşundan günümüze önemli gelişmeler göstermiş, her alanda büyük atılımlar gerçekleştirmiş, birçok çalkantılı olay ve krizlerle yüz yüze kalmıştır. Bu tarihi süreci ele alırken bazı dönemlendirmeler de yapılabilir.

1923-1938 Atatürk Dönemi
1938-1950 İsmet İnönü (Milli Şef Dönemi)
1950-1960 Demokrat Parti Dönemi
1960-1980 Askerî Darbeler Arası Dönem
1983-1993 Turgut Özal Dönemi
1991-2002 Koalisyonlar Dönemi
2002- 2018 Adalet ve Kalkınma Partisi Dönemi
2018- ... Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi Dönemi

Türkiye Cumhuriyeti Tarihi’nin Kaynakları

Temel Başvuru Kaynakları

Bibliyografyalar, ansiklopediler, kronojiler, sözlükler, imla kılavuzları, istatistikler, internet arama motorları, harita, plan, kroki ve atlaslar herkesin zaman zaman başvurmak zorunda kaldığı önemli başvuru eserlerdendir.

Arşivler

Yakın dönem tarihinin araştırılması ve öğrenilmesinde hiç şüphesiz “arşivler” büyük bir öneme sahiptir.

Cumhuriyet Arşivi; Bu Arşivde, Milli Mücadele döneminden başlayarak yeni devletin kurulmasına, devletin kurumlarının icraatlarına, yapılan devrimlere, Türk toplumunun çağdaşlaşma yolunda attığı adımlara ve dönemin tarihî, idarî, siyasî, hukukî ve iktisadî alanlarına ait belgeler vardır.

Osmanlı Arşivi: Osmanlı Devleti'nden intikal eden zengin ve değerli arşiv malzemesi, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi Külliyesi'ndedir.

Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Dairesi Başkanlığı Arşivi (ATASE): Türk askerî tarihi ile ilgili zengin kaynak içeriğiyle Türkiye Cumhuriyeti Tarihi araştırmaları açısından en önemli arşivlerimizdendir.

Cumhurbaşkanlığı Arşivi, TBMM Arşivi, Türk Tarih Kurumu Arşivi, Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivi (TİTE), Türk Kızılayı Arşivi, Vakıflar Genel Müdürlüğü, Vakıf Kayıtlar Arşivi, Dışişleri Bakanlığı Arşivi/Türk Diplomatik Arşivi (TDA), Milli Savunma Bakanlığı Arşivi, İçişleri Bakanlığı Arşivi, Emniyet Genel Müdürlüğü Arşivi, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü Arşivi, Emekli Sandığı Arşivi Türkiye’deki önemli arşivlerdendir.

Yukarıda belirtilen arşivlerin dışında Türkiye Cumhuriyeti Tarihi alanında belgeler barındıran birçok resmî ve özel arşiv bulunmaktadır. Devlet bankaları, belediyeler, üniversiteler, genel müdürlükler vs. birçok resmî kuruluşun da arşivleri mevcuttur. Özel arşivler de Türkiye’de önemli bir yer tutmaktadır: Noter arşivleri, siyasî parti arşivleri, sivil toplum kuruluşları arşivleri, iş örgütleri arşivleri, vakıf arşivleri, kişi/aile arşivleri, basın-yayın kuruluşu arşivleri, banka arşivleri gibi özel arşiv türleri de çok değerli arşiv malzemelerini barındırmaktadır.

Müzeler

Müzeler, “tarihi eserleri tespit eden, bilimsel yöntemlerle açığa çıkaran, inceleyen, değerlendiren, koruyan, tanıtan, sergileyen, eğitim programları aracılığıyla tarihi eserler konusunda halkı bilinçlendirerek toplumun kültür düzeyini yükseltmeyi amaçlayan eğitim, bilim ve sanat kurumlarıdır.” Aynı zamanda tarih araştırmacıları için dönemlerinden bilgi taşıyan kaynakların saklandığı yerlerdir.

Resmî Yayınlar

Resmî Gazeteler

Takvim-i Vekayi: Sultan II. Mahmut’un emriyle 1 Kasım 1831 tarihinde yayımlanmaya başlayan Takvim-i Vekayi Osmanlı Devleti’nin resmî gazetesidir.

Ceride-i Resmîye /Resmî Gazete: TBMM Hükümetinin resmî gazetesi olarak yayın hayatına başlayan gazete, “Türkiye Cumhuriyeti Resmî Gazete” başlığıyla yayımına günümüzde halen devam etmektedir.

Düstûr: Düstûrlar; Tanzimat’tan sonra Osmanlı Devleti, 1920-1923 TBMM Hükümeti ve Türkiye Cumhuriyeti’nde kabul edilen kanun, nizamnâme ve diğer hukukî mevzuatı bir araya getiren resmî külliyattır.

Meclis ve Mahkeme Zabıtları/Tutanakları, Kavanin Mecmuası (Kanunlar Dergisi), Ayın Tarihi, Tüzükler, İç Tüzükleri, İstiklal Mahkemeleri Zabıtları, Başbakanlık Mevzuat Külliyatı, Yürürlükteki Kanunlar Külliyatı ve Fihristi, Kanun Hükmünde Kararnameler Külliyatı, Bakanlar Kurulu Kararı ile Yürürlüğe Konulan Yönetmelikler Külliyatı vs. diğer önemli resmî yayınlardandır.

Süreli Yayınlar

Farklı tanım ve yaklaşımlar olsa da süreli yayınlar; önceden belirlenmiş bir sonu olmayan, birbirini izleyen ayrı bölümler şeklinde yayımlanan, sayı, tarih veya her ikisini birlikte içeren gazete ve dergi gibi yayınlardır.

Anılar (Hatırat)

Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ile ilgili tarih araştırmalarının en önemli kaynaklarından biri de şüphesiz “Hatırat” türü eserlerdir. Bir kişinin yaşadığı zamana, bu zaman içerisinde yapmış olduğu görev ve faaliyetlere, birlikte çalıştığı veya görüştüğü kişilere dair bilgi, görüş ve duygularını içinde topladığı esere hatırat veya anı kitabı denir.

Günlükler

Anıların sonradan yazıldığı ve geçmişte yaşanılan olaylardan hafızada kalanların seçilerek ve bazen de abartılarak kaleme alındığı düşünüldüğünde, günü gününe yazılmış notlardan oluşan günlüklerin, tarihçiler için çok daha önemli kaynaklar olduğu açıktır.

Sesli ve Görüntülü Kaynaklar

Taş plaklar, ses kasetleri sesli kaynaklar arasında gösterilebilir. Araştırılan olay veya konu ile ilgili döneminden kalan resim ve fotoğraflar da oldukça önemli kaynaklardır. Bazen resim ve fotoğraflar yazılı kaynaklardan çok daha önemli ve güvenilir bilgileri barındırabilir. Sinema, televizyon ve video gibi görsel araçların toplum hayatına girmeleri ile bunlar vasıtasıyla üretilen dokümanter film vs. malzeme de tarih araştırmalarında önemli bir yer tutar hale gelmiştir.

Sözlü Kaynaklar

Tarih araştırmalarında son dönemlerde sözlü kaynaklara dayalı çalışmaların sayısının arttığı ve sözlü tarih çalışmalarına da ağırlık verildiği görülmektedir.

Belge İçeren ve Kaynak Özelliği Olan Bazı Yayımlanmış Eserler

Türkiye Cumhuriyeti Tarihi alanında çalışma yapan araştırmacıların bilmesi gereken, kaynak özelliği bulunan ve bir kısmı tamamen arşiv belgesi içeren yayımlanmış önemli eserler bulunmaktadır.

Araştırma Eserleri

Bilimsel makale ve kitaplardan oluşan “araştırma eserleri”, adından da anlaşılacağı gibi genel hatları ile yukarıda belirtilmiş olan kaynaklardan yararlanılarak oluşturulan eserlerdir.