Tarih Araştırmaları ve Yazımında Bilgisayar Kullanım Teknikleri

Tarih Araştırmalarında Bilgisayar Kullanım Tekniklerinin Gelişimi

Tarihin genel anlamda geçmişi araştıran bir bilim dalı olması, teknolojiye karşı mesafeli bir bakış açısını doğurmuştur. Ancak her bilim dalında olduğu gibi tarih araştırmalarında da günümüz teknolojik imkanları, çalışmaları oldukça kolaylaştırmıştır. Tarih alanında teknolojiye olan bu ön yargılı bakış açısına rağmen tarih, birçok bilim dalına göre teknolojiye daha fazla ihtiyaç duymaktadır.

Çağdaş tarihçilik anlayışı ile tarihçiler eski genellemeleri yeniden ele alarak şimdiye kadar el atılmamış problemlere çözüm getirmeye çalışmıştır. Bunun sonucu olarak artık, Amerikan ve Fransız tarihçilerin başlattığı "Miktar Belirleyici Tarih /Quantitative History” isimli yeni bir alan ortaya çıkmaya başlamıştır. Avrupa’daki Miktar Belirleyici Tarih Anlayışı’nın aslında ulusal tarihimizde şer’iyye sicilleri, vakfiyeler ve tapu tahrir defterleri gibi sayısal veri içeren çok sayıda kullanım alanı olmasına rağmen ülkemizde kullanımı uzun bir süre sonra gerçekleşmiştir.

İlk dönemlerde bilgisayarlardan özel yazılımlar ile istatistikî sonuçlar elde etmekten ziyade basılı ya da el yazması materyalin kopyalanması veya çalışmaların yazıya geçirilmesi gibi kısıtlı bir istifade görülür. Bunun temel nedeni teknolojinin insanların günlük hayatına yaygın olarak girmesine rağmen birçok tarihçinin bilgisayar kullanmaya başlangıçta pek hevesli olmamasıdır. Belki bu alışılmamış yenilik, tarihçilere içgüdüsel olarak yabancı gelmiş olabilir. Başlangıçta tarihe oldukça uzak görülen, bilgisayar teknolojisi daha çok fen bilimlerine hitap ettiği görüşü nedeniyle beşerî bilimlere esrarlı ve karanlık olmuştur. Ancak zamanla bu düşüncelerin sadece kullananların üslubundan ibaret olduğu da görülmüştür. Bu kaçınılmaz yenilik birçok köklü ve yetkin bilim insanına uzak gelip onları tabir yerinde ise “teknolojik cahil” yapmış olsa da bu teknolojinin aslında tarih araştırmacılarına sunduğu kullanışlılığa bakınca sadece onu kullanan sahiplerinin dar bakış açısı ve onların tekâmül edebilmesi ile alakalı bir durum olduğu aşikârdır.

Çağdaş tarihçilik anlayışı ile tarihin diğer bilimlerle olan ilişkilerin artması ve bilgisayar teknolojilerinin bilgiye kolayca ulaşmayı, tarihî materyali belgelemeyi ve sunmayı kolaylaştırması ile daha yaygın bir tarihçi kitlenin bilgisayarlardan yararlanmasını beraberinde getirmiştir. Hatta günümüzde belki de bir tarihçinin bilimsel yetkinliğini, bilgisayar teknolojilerine yakınlığı ve bunları tarihî araştırmalarda etkin olarak kullanmasının belirlediğini söylemek pek de yanlış olmayacaktır.

Bilgiye Ulaşmada Bilgisayar Kullanım Teknikleri

İnternet ile sağlanan hızlı ve yoğun bilgi birçok alanda olduğu gibi tarih biliminde de büyük bir kolaylık sağlamıştır. Her geçen gün daha fazla insan katkısı ile sanal bilgi birikimini artırarak bilginin ulaşılabilirliğini de kolaylaştırmıştır. Son yirmi yıl içerisinde internet arama motorlarının da gelişmesi ile yazarı milyonları geçen her dilden her türlü bilgiye ulaşmak mümkün olmuştur. Buna her geçen gün dijitalleştirilen eski yazılı kaynakları da eklememiz ile bilgi birikimimiz inanılmaz bir şekilde artmaktadır.

Arama Motorları: Bilgiye ulaşmak, alışveriş yapmak, konum bulmak, görsellere ulaşmak veya paylaşımda bulunabilmek için birbirinden farklı web sitelere ulaşmak gerekmektedir. Aslında genel anlamda sürekli paylaşıma açık olan başka bir bilgisayara ulaşmak olan internette web sayfalarına ulaşmak için URL adında web adresleri kullanılır. URL adreslerinin hepsini bilmek mümkün olmadığında devreye arama motorları girmektedir.

Veri tabanları: Web sayfalarından ulaşılan bilgilerin yanı sıra genellikle üyelikle dahil olunan birçok özel veri tabanı veya Açık Erişim yayınlar bulunmaktadır.

Belgelemede Bilgisayar Kullanım Teknikleri

Tarihçiler için dijital bir arşiv oluşturmanın ilk aşamasını belgenin dijital fotoğraflanması olarak göstermek doğru olacaktır. Bu fotoğraflama profesyonel ekipmanlar ile yapılabildiği gibi amatör kullanıcılara yönelik dijital fotoğraf makineleri, tarayıcılar hatta cep telefonları ile de yapılabilir.

Yazılı malzemeler doğru ölçütler ile dijitalleştirilebilmiş ise OCR yazılımları ile aranabilen, kopyalanıp değiştirilebilen bir yazı dosyası hâline dönüştürülebilir.

Kitaplar, makaleler, haritalar, çizimler, mimari fotoğraflar, tarihî ve arkeolojik malzemeler, gravürler, eski fotoğraflar gibi materyallerden oluşan bir tarihçinin dijital kütüphanesinin doğru tasniflenmesi ve verimli kullanılması en az dijitalleştirmek kadar önemlidir. Bunun içinde Endnote ve Mendeley gibi yazılımlar kullanılmaktadır.

Yazım ve Sunumda Bilgisayar Kullanım Teknikleri

Bilgisayarlar yukarıda ele aldığımız bilgiye ulaşma ve belgeleme aşamalarının yanında belki de en yaygın kullanımı olan bilimsel yayını yazma aşamasında da oldukça önemli bir yerdedir. Kitap, makale, dilekçe, özgeçmiş ve broşür gibi çalışmalarda en çok tercih edilen kelime işlemci programı Microsoft Word programıdır.

Sunum olarak tarih araştırmalarında her türlü bilimsel çıktı ile sununun oluşturulmasında birçok program olsa da evrensel uyumluluk, kullanım kolaylığı ve ulaşılabilirliği nedeniyle genellikle PowerPoint programı tercih edilir.

Görsellerin düzeltilmesi, boyutlandırılması, ilaveler yapılması ya da tamamen yeniden oluşturulması için kullanılan en yaygını yazılımlar arasında Photoshop, CorelDraw ve Illustrator gösterilebilir. Aslında Windows işletim sistemi ile birlikte ücretsiz olarak sunulan Paint programı ile de birçok görsel değişiklik yapılabilir. Grafik veya vektörel yazılım programları ile temel olarak birçok dildeki arşiv belgesinin hataları düzeltilebilir, daha okunabilir hâle getirilebilir, bir harita çizilebilir, fotoğraflarda istenmeyen yerler çıkarılabilir, renk düzeltmeleri yapılabilir, grafikler çizilebilir, sunumlarda vurgulanmak istenen görseller oluşturulabilir hatta kitap-dergi kapakları ve afişler yapılabilir.