Bilimsel Eser ve Bilimsel Eserin Kısımları

Bir alanda (edebiyat, tarih, coğrafya, felsefe, fizik, kimya, matematik,…) herhangi bir konu hakkında sahasına uygun bilimsel yöntem ve metotlar kullanılarak objektif bakış açısıyla tez ve kanıtlar bağlamında irdelenerek ortaya konulan ürünlere bilimsel eser denir.

İlmî veriler ışığında vücuda getirilen kitap, makale, bildiri, proje gibi çalışmalar bilimsel eser kavramının içini dolduran yapıtlardır. Söz konusu çalışmaların her biri, bilimsel metot ve formasyonun gerektirdiği aşamalardan geçirilerek oluşturulur.

Bunlar, ortaya koydukları yeni bilgi ve bakış açılarıyla önemli boşlukları doldurarak kendi sahalarına büyük katkılar sağlarlar. Bu çalışmada, söz konusu bilimsel eserlerden makale ve kitabı oluşturan kısımlar üzerinde durulmuştur.

Bilimsel kitap, makale, tez, proje ve bildiri gibi türler, akademik literatürün ögelerini meydana getiren çalışmalardır. Bu ünitede, akademik literatürde özel bir yeri olan bilimsel makale ve kitaplar ele alınarak söz konusu iki türün hangi basamaklardan geçerek vücuda getirildiğinin izahı üzerinde durulmuştur.

İlk önce makale, ardından da kitap türü ele alınarak onların oluşturuluş süreci anlatılmıştır.

Makale dar bir konunun derinlemesine incelendiği bilimsel yazı türüdür. Makalede konunun çerçevesi dar tutulur. Ancak konu, etraflı bir şekilde incelenir. Adı geçen tür; giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden meydana gelir. Bir makaleyi teşkil eden unsurlar, yani onun iskeleti birtakım aşamalardan oluşur. Bunlardan ilki başlıktır. Başlık, kaleme alınan yazının içeriğinden söz eden ilk kısımdır.

Başlığı, özet kısmı izler. Bu kısım, makalenin kısa ve öz biçimde takdim edildiği yerdir.

Akademik dergilerde yayımlanan makalelerde özetin hemen ardından ele alınan konuyla ilgili fikir veren anahtar kelimeler kısmı yer alır.

Yine adı geçen dergilerde yayımlanan makalelerde Türkçe özetin tıpkısı İngilizce şekliyle abstract başlığı altında verilir. Abstract kısmının sonunda da bu kez Türkçe anahtar kelimelerin aynısı İngilizce key words başlığı altında sunulur.

Özet kısmından sonra giriş kısmı gelir. Burası okuyucunun konuya merakının uyandırıldığı yerdir.

Girişten sonraki kısım gelişme bölümüdür. Gelişme bölümü, yazının ana metin kısmını teşkil eder. Metnin yazılış amacına yönelik tüm bilgi, belge ve dokümanların seferber edilerek savunulan görüş, düşünce ya da tezin ispatının yapıldığı yerdir.

Bu bölümü, sonuç kısmı takip eder. Bu kısım, yazının derlenip toparlandığı ve bir nevi özetinin yapılarak bir sonuca bağlandığı yerdir. Sonuç kısmından sonra makalede kullanılan bilgilerin nereden alındığını gösteren kaynaklar kısmı bulunur.

Kitaplarda ise bu işleyiş örgüsü çok daha teferruatlıdır. Kitaplar, metin dışı kısımlar ile metin içi kısımlardan meydana gelirler.

Metin dışı kısımlar kapak ile başlar. Burası genellikle kitabın, yazarın ve yayınevinin isimlerinin yer aldığı kısımdır. Bunu, yazar hakkında çok fazla ayrıntıya girmeden bilgi veren öz geçmiş bölümü takip eder.

Öz geçmişi, iç kapak sayfası ve künye sayfası izler. Künye sayfasından sonra ithaf kısmı ve onun ardından da içindekiler ve kısaltma bölümü gelir. Kısaltmalardan sonra bir eserin takdim yazısı olan ön söz bulunur. Ön sözden sonraki metin dışı kısımlar ise kitabın arka bölümünde bulunur.

Bunlar; bibliyografya, ekler ve indekstir. Bibliyografya yani kaynakça eserde kullanılan tüm kaynakların bir düzen içinde listelenmesidir. Onu ekler kısmı izler. Ekleri ise indeks kısmı takip eder.

Metin içi kısımlar ise giriş, bölümler ve sonuçtur. Giriş bölümü konunun başlangıç ve hazırlık kısmını oluşturur. Okuyucuya ele alınan konu hakkında bir ön bilgi sunmayı hedefler.

Kitabın giriş kısmını, bölümler izler. Bölümler kitabın asıl gövdesini oluşturur. Çünkü kitabın yazılış amacı ve yanıt bekleyen soruların cevabı burada verilir.

Metin içi kısmın son aşamasını sonuç bölümü teşkil eder. Bir araştırmanın bilimsel değere sahip olabilmesi için bir sonuca bağlanması zaruridir. Ulaşılan sonuç, bu kısımda verilir ve gerekirse tartışılır. Sonuç kısmında önemli olan eserde ortaya konan hipotezin ispatının yapılabilmesidir.