Tapu Siciline Tescil Edilen İrtifak Hakları, Taşınmaz Yükü ve Taşınmaz Rehni

Bu ünitenin amacı; mülkiyet tescilleri dışında tapu kütüğüne tescil edilen irtifak hakkı, taşınmaz yükü ve rehin haklarını Türk Medeni Kanunu, Tapu Sicil Tüzüğü ve ilgili diğer yasal altlıklar ile ilişkilendirerek öğretmektir.

İrtifak Hakkı

İrtifak hakları Türk Medeni Kanunu'nda, (1) taşınmaz lehine irtifak hakkı ve (2) intifa hakkı ve diğer irtifak hakları olarak iki ayırımda düzenlenmiştir.

Taşınmaz lehine irtifak hakkında karşılıklı iki taşınmaz söz konusudur.

Türk Medeni Kanunu'nda intifa hakkı ve diğer irtifak hakları ayırımında düzenlenen intifa hakkı ve oturma hakkı, kişisel irtifak haklarıdır.

Taşınmaz Lehine İrtifak Hakkı

Taşınmaz lehine irtifak hakkı, bir taşınmaz üzerinde diğer bir taşınmaz lehine konulmuş bir yük olup, yüklü taşınmazın malikini mülkiyet hakkının sağladığı bazı yetkileri kullanmaktan kaçınmaya veya yararlanan taşınmaz malikinin yüklü taşınmazı belirli şekilde kullanmasına katlanmaya mecbur kılar.

Taşınmaz lehine irtifak hakkının kurulması için tapu kütüğüne tescil şarttır.

İntifa Hakkı

İntifa hakkı, taşınırlar, taşınmazlar, haklar veya bir malvarlığı üzerinde kurulabilir. Aksine düzenleme olmadıkça bu hak, sahibine, konusu üzerinde tam yararlanma yetkisi sağlar

  • İntifa hakkı,
  • Taşınırlarda zilyetliğin devri,
  • Alacaklarda alacağın devri,
  • Taşınmazlarda tapu kütüğüne tescil ile kurulur.

İntifa hakkı, konusunun tamamen yok olması ve taşınmazlarda tescilin terkini; yasal intifa hakkı, sebebinin ortadan kalkması ile sona erer.

Oturma Hakkı

Oturma hakkı, bir binadan veya onun bir bölümünden konut olarak yararlanma yetkisi verir. Oturma hakkı, başkasına devredilemez ve mirasçılara geçmez.

Üst Hakkı

Bir taşınmaz maliki, üçüncü kişi lehine arazisinin altında veya üstünde yapı yapmak veya mevcut bir yapıyı muhafaza etmek yetkisi veren bir irtifak hakkı kurabilir.

Üst hakkı, bağımsız bir hak olarak en çok yüz yıl için kurulabilir. En az otuz yıl için kurulan üst hakkı, sürekli niteliktedir.

Üst hakkı, bağımsız ve sürekli nitelikte ise üst hakkı sahibinin istemi üzerine tapu kütüğüne taşınmaz olarak kaydedilebilir.

Üst hakkı sona erince yapılar, arazi malikine kalır ve arazinin bütünleyici parçası olur.

Kaynak Hakkı

Başkasının arazisinde bulunan kaynak üzerinde irtifak hakkı, bu arazinin malikini suyun alınmasına ve akıtılmasına katlanmakla yükümlü kılar.

Bu hak, aksi kararlaştırılmış olmadıkça, başkasına devredilebilir ve mirasçıya geçer.

Kaynak hakkı, bağımsız nitelikte ve en az otuz yıl için kurulmuş ise tapu kütüğüne taşınmaz olarak kaydedilebilir.

Diğer İrtifak Hakları

Malik, taşınmazı üzerinde herhangi bir kişi veya topluluk lehine atış eğitimi veya spor alanı ya da geçit olarak kullanılmak gibi belirli bir yararlanmaya hizmet etmek üzere başka irtifak hakları da kurabilir.

Bu haklar, aksi kararlaştırılmış olmadıkça, başkasına devredilemez ve mirasçılara geçmez.

Taşınmaz Yükü

Taşınmaz yükü, bir taşınmazın malikini yalnız o taşınmazla sorumlu olmak üzere diğer bir kimseye bir şey vermek veya yapmakla yükümlü kılar. Malikin borcu taşınmazla sınırlıdır.

Taşınmaz yükünün kurulması için tapu kütüğüne tescil şarttır. Aksine hüküm yoksa, kamu hukukuna ilişkin taşınmaz yükünün tapu kütüğüne tescili gerekli değildir.

Taşınmaz yükü tescilin terkini veya yüklü taşınmazın tamamen yok olmasıyla sona erer.

Taşınmaz Rehni

Taşınmaz rehni, alacaklıya rehin konusu olan şeyi, borcun ifa edilmemesi halinde icra vasıtasıyla sattırıp, satış değeri üzerinden alacağını tahsil etme hakkı veren bir ayni haktır.

Taşınmaz rehninin türleri aşağıdaki gibidir:

  • İpotek,
  • İpotekli borç senedi,
  • İrat senedi.

İpotek

İpotek, halen mevcut olan veya henüz doğmamış olmakla beraber doğması kesin veya olası bulunan herhangi bir alacağı güvence altına alan bir taşınmaz rehni çeşididir.

İpotekli Borç Senedi

İpotekli borç senedi, taşınmaz rehniyle güvence altına alınmış kişisel bir alacaktır.

İpotekli borç senedinin ipotekten farkı, değerli evrak olarak dolaşım işlevini taşımasıdır.

İrat Senedi

İrat senedi, bir taşınmaz üzerinde taşınmaz yükü şeklinde kurulmuş, borca güvence sağlayan, taşınmaz değerinin dolaşımı işlevine sahip bir rehin hakkıdır.

İrat senedinin güvencesini ancak tarım arazisi, konutlar ve üzerinde bina yapılabilecek arsalar oluşturabilir.