Stratejik Değerlendirme ve Kontrol

Yönetim fonksiyonlarının sonuncusu olan kontrol, planlama ile belirlenen amaçlara ve standartlara ne ölçüde ulaşıldığını belirleme ve bu standartlardan önemli bir sapma varsa gerekli düzeltici eylemleri gerçekleştirme faaliyetidir. Kontrol fonksiyonu bütün işletmelerde gerek biçimsel (formal) gerekse biçimsel olmayan (informal) yollarla uygulanmaktadır. Biçimsel kontrol, finansal oranların analizi ile biçimsel ve sistematik performans değerleme faaliyetleri gibi belli prosedürlere dayalı olarak yapılan kontrol faaliyetlerini kapsar. Biçimsel olmayan kontrol ise yöneticilerin her gün ofiste dolaşarak çalışanları izlemesi ve gerektiğinde onlara müdahale etmesi veya bir takımın elemanlarının birbirlerinin performansını sürekli incelemesi gibi daha doğal, kendiliğinden gelişen ve farklı şekiller alabilen bir kontrol türüdür.

Genel kontrol sürecinin başlıca aşamaları şunlardır: 1- Nelerin ölçüleceğini belirlemek, 2-standartları belirlemek, 3- mevcut performansı ölçmek, 4-mevcut performansı standartlarla karşılaştırmak, 5- standartlardan önemli bir sapma varsa düzeltici eylemde bulunmak.

Kontrol faaliyeti zamanlama açısından 3 grupta ele alınabilir: Geriye yönelik kontrol, ileriye yönelik kontrol ve eş zamanlı kontrol.

Geriye yönelik kontrol: Değerlendirme işleminin işler ve faaliyetler tamamlandıktan sonra gerçekleştirildiği ve yöneticilerin dikkatinin sonuçlara yönlendirildiği kontrol türüdür.

İleriye yönelik kontrol: Stratejik amaçlara ulaşma yeteneğini etkileyen içsel faaliyetleri ve dışsal çevredeki değişimleri anlamak için tasarlanan kontrol türüdür. İleriye yönelik kontrol, çıktıyı ölçmenin zor olduğu ve davranış ile performans arasında açık bir sebep-sonuç ilişkisinin bulunmadığı durumlarda en uygun kontrol türü olabilir.

Eş zamanlı kontrol: Süreklilik özelliğine sahip ve sonuçların ortaya çıkmasının zaman aldığı işlerde birbiri ardınca gelen ve karşılıklı bağımlılık içindeki faaliyetler sürerken, faaliyetlerin her aşamasında belli noktalarda kontrol uygulanır.

Stratejik kontrol bir örgütte stratejik yönetim sürecinin uygun şekilde işleyip işlemediğini belirleme, stratejik amaçlara ulaşmayı engelleyen faktör ve uygulamalar varsa bunları ortaya çıkarma ve bunlara ilişkin gerekli düzeltici eylemleri gerçekleştirme faaliyetidir. Stratejik kontrolde kontrole tabi tutulacak faaliyetlerin kurumun bütününe ve uzun vadede varlığını sürdürmesine katkısı dikkate alınır ve sistem yaklaşımının öngördüğü şekilde bu faaliyetlerin birbirleriyle bağlantıları göz önünde bulundurulur. Stratejik kontrolde kapsamlı ve bütüncül bir bakış açısıyla incelenen faaliyetlerin hem uzun vadeli hem de kısa vadeli amaçlara ulaşma yönünde nasıl bir katkı sağladıkları farklı açılardan değerlendirilir.

İçsel ve dışsal faktörlerin hızla değiştiği, değişimin yönünü belirlemenin zor olduğu ve önemli etkiler bıraktığı dinamik iş ortamlarında faaliyette bulunan günümüz örgütleri için stratejik değerlendirme ve kontrol büyük önem taşır. Böyle değişken bir ortamda stratejik yönetim sürecinin sürekli izlenmesi, değerlendirilmesi ve gerektiğinde sürece müdahale edilmesi gerekir.

Başlıca stratejik kontrol mekanizmaları PIMS Analizi ve Dengeli Ölçüm Kartı'dır.

PIMS Analizi; binlerce işletmeden elde edilen, istatistiksel olarak raporlanmış deneyimleri ortaya koyan bir veri tabanı olup, hangi stratejilerin (örneğin; kalite, fiyatlandırma, dikey bütünleşme, yenilik, reklam) hangi tür iş çevrelerinde en iyi sonuç verdiğini anlamaya katkıda bulunmak için tasarlanmıştır. Bu tekniğe göre kārlılığı en fazla etkileyen 3 grup faktör olduğu belirlenmiştir: Rekabetçi pozisyon, üretim yapısı ve hizmet sunulan pazarın çekiciliği.

Dengeli Ölçüm Kartı, bir işletmenin stratejik uygulamalarını yalnızca finansal yönden değil, daha geniş bir bakış açısıyla değerlendirmek için kullanabileceği bir tekniktir. Dengeli Ölçüm Kartı'nda 4 temel ölçüt yer alır: Finansal, müşteriye ilişkin, içsel iş süreçlerine ilişkin, öğrenme ve büyümeye ilişkin ölçütler. Bunların tümü birbiriyle ilişkili olup Dengeli Ölçüm Kartı uzun dönemli amaçları kısa dönemlilerle, finansal konuları finansal olmayanlarla ve içsel süreçlerle ilgili konuları dışsal konularla dengeleme amacı güder.