Sporda Yetenek Seçimi Yönlendirme Evreleri

Yetenekli bireylerin belirlenmesi kadar yeteneğin yönlendirilmesi ve eğitimi de bu süreçte önemli bir konudur. Yetenek seçim süreci erken yaşlarda başlaması beklenir, yetenek yönlendirme süreci olimpik sporcu olma yolunda uzun süreli eğitim programlarıyla devam eder. Yetenek seçiminde aileler, öğretmenler, Beden eğitimi öğretmenleri, ve antrenör, yöneticiler süreci birlikte yönetirler.

Yetenek yönetim evresi temel seçim, ön seçim ve son seçim olarak üzere üç evrede incelenir. Temel seçim evresi 4-8 yaş arası dönemi kapsamaktadır. Bu dönemde genel sağlık taramalarının, antropometrik ölçümlerin ve motorik ölçümlerin yapıldığı bireyin genel bilgilerin toplandığı dönemdir. Bu dönemdeki bilgiler eleme ve dahil edilme için kullanılamaz bir sonraki ön seçim sürecine bilgi sağlar. Okul öncesi dönemde başlayan, okulda uygulanan beden eğitimi dersleri ile devam eden ve okul dışı spor faaliyetleri süreçleri ilk yetenek seçiminin ana kaynağını oluşturur. Okul çocuklarına yönelik düzenli ve çok sayıda antrenman yapma ortamı sağlanır. Bu çocuklar ilk başlarda genel yetenekleri değerlendirilir, spor dalına yönelik olarak bir performans aranmaz.

Yetenek seçimi ve yönlendirme sürecinin ikinci aşaması ön seçim dönemidir. Bu dönem 9-13 yaş dönemini kapsayan süreçtir. Branşlaşmanın başladığı motor değerlerin test edildiği, psikolojik profillerin belirlendiği, beceri testlerinin yapıldığı ve özel antrenmanlara başlandığı bir dönemdir. Mevcut potansiyelini belirleyerek, yeteneğine uygun olacak eğitim proğramı sağlarak başarılı olacağı branşa yönlendirmek gerekir.

Son evre ise 14 yaş ve üzeri dönemi kapsamaktadır. Bu dönem branşında uzmanlaştığı ve yine branşına yönelik testler, performans düzeyinin en üst seviyelerine ulaşmasının sağlanması ile elit sporcu olmasına yönelik çalışmaların yapıldığı dönemdir. Yönlendirme sürecinin son evresinde yüksek performansa yönelik spor anlayışı söz konusudur. Bu evrelerde değerlendirmeler objektif ölçümler ile takip edilir.

Yetenekli yönlendirme sürecinde son evrelerisinde antrenman programları önemlidir. Deneyimli antrenörler, yönetici düzeyinde spor menajerlerinin antrenman programlarının hazırlanması ve uygulanması konusunda bu süreci birlikte yönetirler. Bu aşama, sporcu adaylarının performanslarını yükseltmek için daha fazla pratik yapabilmeleri adına iyi bir program düzenlemeleri gerekir. Tespit edilen spor branşında verimlilik düzeyine ve performansının üst düzeyde olup olmadığına bakılır.

Genel olarak yetenekli sporcu en kısa sürede gücünü ve performansını üst düzeye çıkarabilme yeteneğine sahiptir. Teknik hareketleri de kısa sürede öğrenir ve geliştirir. Yetenekli kişinin inceleneceği bir diğer önemli etmenler arasında; sporcunun antrenmanda ve müsabaka da gösterdiği psikolojik durum, stresle baş edebilme, ileri verim için sahip olduğu potalsiyel takip edilmelidir. Somut değerlendirmelerin yapılması, dönemsel, tıpsal, psikolojik ve antrenmana yönelik testler ile de kolaylaştırılmalıdır. Test sonuçları kaydedilmeli ve temel seçimden başlayarak karşılaştırma ve değişimleri değerlendirilmelidir. Yapılan testler de ölçümler birçok kez yapılmalı ve sonrasında değerlendirilmelidir. Bir defa yapılan ölçümler yetersiz kalabilir. Tüm testler için uygun bir model oluşturularak bireyleri karşılaştırılmalıdır. Bu testte öne çıkan bireyler milli takım için değerlendirilmelidir .

Sonuç olarak erken yaşlarda başlayan sporda yetenek yönlendirme seçiminin son evresinde branşında başarılı olimpik düzeyde bir sporcu yetiştirmesi ile sonuçlanması beklenir. Spor bilimleri alanında yeteneğin belirlenmesi ve yönlendirilmesi konusun Yetenek tanımlama sistemi, sporda uluslarası alanda üst düzey başarıya ulaşmak için en iyi potansiyele sahip olan bireylere doğrudan destek sağlayacağından, yetenek geliştirmenin temel bir öncüsüdür. Yetenek seçimi konusunun önemli olduğu vurgulanmasına rağmen, literatüre baktığımızda sayılı kitap, makale ya da kitap bölümü olarak yer almaktadır. Bu konuda alanda boşluklar mevcuttur olup, yeni araştırmalara gerek duyulmaktadır.