Yetenekli Sporcu Profili Oluşturma Sürecinde Dikkat Edilmesi Gereken Konular
Son dönemde, yetenek tespiti ve seçimi, sporda ulusal ve uluslar arası arenada rekabetin artması ile spor bilimi için merkezi bir konu halına gelmiştir. Yetenekli sporcu potansiyelinin belirlenmesi için tüm dünya genelinde ki muazzam yatırımların arkasındaki mantık; hazırlığın erken yaşlarda başlarsa sonuçların daha iyi olacağı, çocukların doğal yeteneklerinin en yatkın olduğu sporlara yönlendirileceği, gözetim altında uygulanan doğru eğitim süresinin insan sınırlarını yükselteceği ve eğitimin bilimsel olarak organize edilebileceğidir. Bu bilgiden hareketle, atletik yetenekleri belirlemek ve yarının spor süperstarlarına dönüştürmek için ulusal yönetim organları ve profesyonel spor kulüpleri tarafından büyük kaynaklar ayrılarak, farklı test protokolleri ve test bataryalarını içeren yetenek tanımlama ve geliştirme sistemleri (YTGS ) kullanılmaya başlandı. Yetenek belirleme ve geliştirme basit süreçler değildir. Bu süreçler, çok sayıda fizyolojik, psikolojik ve sosyal faktörün geleceğin atletik yeteneğini anlama, tanımlama ve geliştirme üzerinde etkili olabileceği karmaşık bir süreci tanımlamaktadır. YTGS genellikle, sistemin her aşamasında mevcut yer sayısının azaldığı ve program dahilinde sağlanan desteğin arttığı görülür. Örneğin, daha nitelikli koçlar ve artan rekabet gibi piramidal bir yapı kullanır. Sistemin en iyi şekilde çalışması için, bir yandan gelecekteki elit performans arayışında yetenegin tespiti, seçimi, tanımlanması yapılırken diğer yandan, yetenek gelişiminin doğru şekilde beslenerek aynı anda sürece entegre edilmesi gerektirmektedir.
Yetenek Belirlemeyi Optimize Etmenin Zorlukları ve Olası Çözümleri
Sporu Anlamak ve Geleceği Tahmin Etmek
Sporun mevcut taleplerini anlamak, bir performans-ihtiyaç analizi yapmayı gerektirir (McGuigan, 2014). Bu ihtiyaç analizi, sporun fiziksel, teknik, taktiksel ve psikolojik gereksinimlerinin değerlendirilmesini içerir. Mevcut performansın sağlam, kanıta dayalı bir profili, koçların sporlarının zaman içinde nasıl değişebileceğini tahmin etmelerine yardımcı olun. Bununla birlikte, antrenörlerin sadece sporda gelecekteki değişiklikleri tahmin etmelerini değil, aynı zamanda geleceği yaratmayı planlamaya gönlendirir.
Yeteneğin Belirlenmesi
Kuruluşların yetenek belirleme kararları genellikle koçlardan ve öğretmenlerden gelen tavsiyeler, öznel antrenman veya yarışma gözlemleri ve nesnel kondisyon testleri tarafından şekillenir. Organizasyonlar kendilerine yetenek belirleme süreçleriyle ilgili iki soru sorabilir: 1. Yetenek belirleme ne zaman başlamalı? ve 2. Yeteneği tanımlamaya çalışmanın arkasındaki sebep nedir? Bu tür soruları yanıtlamak, uygulayıcıların ve YTGS'lerinin erken bir yetenek belirleme programının uygun ve gerekli olup olmadığını anlamalarını sağlayacaktır.
Gelişimi Anlamak (Biyolojik-Psikolojik-Sosyal)
Yetenek tespiti çoğu sporda, bir dizi biyolojik, psikolojik ve sosyal gelişimsel faktörden etkilenen gençler üzerinde gelecekteki yetişkin performansıyla ilgili kararların alınmasını gerektirir. Bunedenle yetenek belirlemede olgunluğun anlaşılması kritik öneme sahiptir. genç sporcu YTGS'de vurgulanan en yaygın iki sorun; Göreceli Yaş Etkileri ve Olgunluk Seçimi önyargıları dır. Bu nedenle, genç sporcular yetenek belirleme ve sporda dezavantajlı olabilir. Bu zorluğu altarnatif olarak geliştirilen Biyo-bantlama, sporcuları kronolojik yaştan ziyade büyüklük veya olgunluk durumuna göre gruplandırır.
Erken Uzmanlaşma
Erken uzmanlaşma kısa vadede spora özgü performansı artırabilse de örneğin teknik beceriler, karar verme gibi, ilerleyen dönemde bu yaklaşım olumsuz sağlık sonuçlarına (yaralanma, aşırı antrenman, ve tükenmişlik) neden olduğu için potansiyel olarak uygun ve sağlıklı olup olmadığı tartışmalıdır.
Yetenek Transferi ve Gelişimi
Genç sporcuların gelişim yollarındaki çeşitlendirme, beceri transferi yoluyla etkili bir geçişi mümkün kılabilir. Birçok uluslararası sporcu, belirli bir sporda başarılı olmadan önce çeşitli spor veya hareket etkinliklerine katılmıştır. Bu etkinliklere katılmak, sporcularda olumlu gelişimsel özellikler oluşturur.
Yetenek Kaybını Etkileyen Faktörler
Değerlendirme periyodunun ardından yetenek seçiciler, hangi sporcuların takıma dahil edileceğine veya takımdan çıkarılacağına karar verir. Hatalı bir seçim veya seçimden çıkarma kararı, performans ve kaynak tahsisi açısından programa zarar vermekle kalmaz, aynı zamanda sporcu için ciddi sonuçlara da yol açabilir.
Yetenek seçimi sürecine genel olarak bakacak olursak israfın büyük bir kısmının alınan kararların kalitesini etkileyen durumsal faktörler olarak özetleyebiliriz.
Yetenek seçimini etkileyen durumsal faktörler şunları içerir:
- Standart test bataryalarinin kullanımı,
- Makine tabanlı yaklaşımların dahil edilmesi,
- Politika veya politika ile ilgili konular,
- Karar verme sürecindeki kişilerin sayısı ve kişiliği
- Kararları güncellemek için sınırlı geri bildirim fırsatları.