Sporda Reklam Uygulamaları: Filenin Sultanları
2003’ten bu yana hayatımızda olan ve bir proje olarak kadının spordaki yerini her geçen yıl daha da perçinleyen Filenin Sultanları, Tokyo 2020 Olimpiyatları’nı beşinci olarak tamamlamıştır. Bu sonuç, takımın sportif başarısının yanı sıra sporun, tarih boyunca tüm insanlığı birleştiren dört evrensel dil arasındaki yerini güçlendirdiğini göstermektedir.
1990’lardan bu yana marka sponsorlukları büyük bir artış göstermekte, bunların da büyük çoğunluğunu spor sponsorlukları oluşturmaktadır. Bu sponsorluklar sportif mülkiyet ile sona ermemekte, zengin bir reklam yatırımı ve iletişim faaliyetlerine de neden olmaktadır.
Spor Pazarlaması
Pazarlama, Amerikan Pazarlama Derneği tarafından, kişisel ve örgütsel amaçlara ulaşmayı sağlayacak mübadeleleri gerçekleştirmek üzere, fikirlerin, malların ve hizmetlerin geliştirilmesi, fiyatlandırılması, tutundurulması ve dağıtılmasına ilişkin planlama ve uygulama süreci olarak tanımlanmıştır.
Pazarlama süreci, ürün (product), fiyat (price), dağıtım (place) ve tutundurma (promotion) bileşenlerinden oluşmaktadır. Ürün ve hizmetlerin pazarlanabilmesi amacıyla tüketiciler ile işletmeler arasında bir iletişim kurulması zorunluluktur. Bu noktada da karşımıza pazarlama karmasının tutundurma bileşeni çıkmaktadır. Tutundurma, işletmenin ürün ya da hizmetinin satışını kolaylaştırmak için, işletme denetiminde yürütülen, müşteriyi ikna etmeye yönelik, bilinçli, programlanmış ve eşgüdümlü faaliyetlerden oluşan iletişim sürecidir. Kişisel satış, reklam, halkla ilişkiler, doğrudan pazarlama ve satış geliştirme tutundurma karmasının bileşenleridir.
İlk kez 1978’de Advertising Age Magazine tarafından kullanılan "spor pazarlaması" kavramı, iki ayrı kapsama sahiptir: Birincisi, spor ürünleri ve hizmetlerinin tüketicilere pazarlanmasıdır. İkincisi ise spor dışı sektörlerde ürün ve hizmet üreten işletmelerin tüketicilerine mal ve hizmetlerini tanıtırken sporu ve spor figürlerini kullanmalarıdır. İlk kez Antik Yunan medeniyetinde zengin zümrenin sosyal konumunu güçlendirmek amacıyla sportif faaliyetleri desteklemesi ile ortaya çıkan kavram, bugün geldiği konumu itibariyle başlı başına bir sektördür.
Spor Odaklı Pazarlama İletişimi ve Reklam
Küreselleşme ve iletişim teknolojilerinin gelişmesi sonucu spor, ürün ve hizmetleri sporla ilgili olmayan markalar için bile önemli bir işbirlikçi haline gelmiştir. Çünkü markalar spor aracılığı ile tüketiciye dokunabilmekte, onunla duygusal bir bağ kurabilmekte, kalıcı ve nitelikli algı yaratmakta ve aynı zamanda marka ihtiyaçlarına da cevap verebilmektedir. Markaların spora yaptığı bu iletişim yatırımları analiz edildiğinde öne çıkan başlıklar nitelikli algı, izinli pazarlama uygulamaları ve dikkat ekonomisidir.
Spor odaklı pazarlama iletişimi ihtiyacı öncelikle reklamverenler tarafında belirmiştir. Bileşenleri “spor” ve “iletişim” olan spor odaklı pazarlama iletişimini, “Bir sportif mülkiyetin marka çıkarı ya da ihtiyaçları doğrultusunda pazarlama iletişimi amaçlı kullanımı” olarak tanımlamak mümkündür. Bu anlamıyla 1941 yılında Bulova saatlerinin 20 saniyelik reklam spotu, spor odaklı pazarlama iletişimi faaliyetlerinin ilk örneğidir çünkü marka, 9 dolar değerindeki reklam spotunun bir beysbol maçı öncesinde yayınlanmasını şart koşmuştur.
Spor ve iletişim bileşenleri arasındaki ilişkinin “pazarlamaya yönelik tanıtım etkinlikleri” şeklinde kavramsallaştırması geleneksel tutundurma karmasına yeni ürün geliştirme, satış sonrası hizmetler, müşteri hizmetleri, sponsorluk, kurumsal sosyal sorumluluk, marka, ambalaj gibi pek çok enstrüman ve bunlar üzerinden iletişim faaliyetlerini de eklemektedir. Ancak hedef kitlelere yönelik en yüksek görünürlüğü sağlayan reklamdır. Reklamcılığın en yaygın kullanılan biçimlerinin başında onaylama reklamları gelmektedir.
Reklam ajansının reklamveren adına basın, televizyon, radyo, sinema, açıkhava reklam panoları gibi kitle iletişim araçlarında, belirli bir komisyon karşılığında yer ve zaman satın alarak yayınlattığı reklamlar, “çizgi üstü reklamlar” olarak adlandırılmaktadır. Halkla ilişkiler etkinlikleri dışında kalan, sponsorluk, ambalaj tasarımı, föy, satış yeri uygulamaları, ticari şov ve sunumlar, doğrudan posta, katalog, broşür gibi çizgi altı reklamlar ise özellikle satın alma kararını uygulama sonrası ya da satış noktasında veren tüketicilere ulaşabilmek için kullanılmaktadır. “Çizgi” kavramı ise, ajanslar tarafından verilen komisyonlu ve komisyonsuz hizmetlerin farkını belirtmek içindir. “Çizgi reklamcılığı” ise, hem çizgi üstü hem de çizgi altı reklamcılığın entegrasyonunu ifade etmektedir.
Sporda Reklam Uygulamaları
Filenin Sultanları Kopsepti Nasıl Doğdu?
Uluslararası sportif organizasyona ev sahipliği yapmanın ülkelere o alanda başarı sıçraması yaptırması fikrinden yola çıkılarak 2003’te Türkiye’nin Avrupa Voleybol Şampiyonası'na ev sahipliği yapması, A Milli Kadın Voleybol Takımı için dönüm noktası olmuştur. Şampiyonada ilk kez Filenin Sultanları adıyla anılmaya başlanan takım, ilerleyen yıllarda pek çok uluslararası başarıya imza atmıştır. Takıma ilk sponsorluk desteğini Orkid verirken, Orkid’i Türk Hava Yolları, Axa Sigorta, Porçöz, Vestel’in de aralarında bulunduğu pek çok marka takip etmiştir.
Reklamlarda Filenin Sultanları
Tokyo Olimpiyatları sürecinde Filenin Sultanları'nın sponsoru olan Porçöz, reklamlarında hem takım oyuncularına yer vermiş hem de % 100 yerli imajını güçlendirmiştir. Türkiye’nin bir voleybol ülkesi olduğu algısının yerleşmesinde Vestel’in reklamları etkili olmuştur. Ayrıca reklam mecrası olarak kullandığı İstanbul metrosu, havaalanı dış hatlar terminali gibi gerilla pazarlama uygulamaları dikkat çekmiştir. Axa Sigorta’nın Filenin Sultanları kampanyası kapsamında hazırlanan “Doğanda Var” şarkısı, spor ile müziğin evrensel dilini buluşturmuştur. Ayrıca, İşbir Yatak, Supradyn, Orkid gibi markaların diğer sponsorlardan kendilerini ayırmak üzere kullandıkları “Uyku sponsoru”, “Cesaret sponsoru”, “Yaşam enerjisi sponsoru” gibi konumlandırmalar söz konusudur. Ek, olarak Filenin Sultanlarının sponsoru olmayan pek çok marka, takım oyuncularını marka yüzü yaparak yaratılan imajdan yararlanmıştır. Bunların en fazla ses getireni Ebrar Karakurt’u marka yüzü yapan Elidor olmuştur.