Sporda Dikkat, Konsantrasyon ve Hedef Belirleme

Dikkat Nedir?

Dikkat, 1900’lü yılların başında William James tarafından “zihnin çeşitli, kendiliğinden, olası nesne ve düşünce dizileri arasından birini net ve belirgin biçimde seçmesi” şeklinde tanımlanmıştır. Bilinçlilik, konsantrasyon ve odaklanma dikkatin temelini oluşturmaktadır. . Sporcu açısından düşünüldüğünde; dikkat, sporcunun fiziksel ya da zihinsel bir aktivite sırasında tüm uyaranlar arasından doğru uyaranı seçebilmesi ve tepki verebilmesi için, duyu organlarında ve vücudunda meydana getirdiği düzenleme işidir.

Dikkat Türleri

Okçuluk, dart gibi spor branşları için gereken dikkat türü ile basketbol, hentbol, voleybol, futbol vs spor branşları için gereken dikkat türleri birbirinden farklı olmaktadır.Başlıca türleri;

Seçici Dikkat: Sporcunun bilgi işleme kapasitesi sınırlıdır. Birçok uyaran, düşünce ve anının arasından, doğru davranış için uygun olan uyaranların seçilmesini sağlayan, beynin bu zihinsel yeteneğine seçici dikkat adı denir.

Yoğunlaşmış Dikkat: Birçok uyaranın bulunduğu ortamda, sporcunun tüm dikkatini tek bir uyarana, tek bir noktaya odaklamasıdır.

Sürdürülebilir Dikkat: Dikkatin uzun bir süre, belirli bir görevi sürdürülmesi için korunması anlamına gelir. Bu durumda sporcunun, belli bir uyarıcıya aralıksız bir şekilde odaklanması beklenir.

Bölünmüş Dikkat: Sporcunun, aynı anda birden fazla uyarana karşı dikkatini toparlayabilme yeteneğidir.

Dikkatsel Biçim Türleri

Nideffer ve Segal (2001)’e göre dikkatsel biçimin genişlik (geniş/ dar) ve yön (içsel/ dışsal) olmak üzere iki farklı boyutu vardır. Bu boyutlar; geniş dikkat odağı, dar dikkat odağı, dışsal dikkat odağı ve içsel dikkat odağı olarak sınıflandırılmaktadır.

Dikkat Problemleri

Dışsal dikkat dağıtıcılar, sporcunun dikkatini hedeflenen görevden uzaklaştıran nesnel uyaranlarken (ses, ışık vs), içsel dikkat dağıtıcılar ise sporcuların var olan göreve konsantre olma çabalarını engelleyen, daha çok sporcunun düşünce, duygu ve/veya bedensel duyumlardır (örneğin; olumsuz düşünceler, ağrı, yorgunluk gibi).

Tutulma: Sporcunun, baskısı altındayken, bütünüyle oyundan kopması, çevresinde olanlara dikkat edememesi, basit hatalar yapması ve performansında dramatik düşüşler yaşaması sürecine tutulma adı verilir.

Tutulmaya Neden Olan Faktörler: Önemli yarışmalar, Yarışma esnasındaki önemli anlar, Koç, seyirci, aile ve diğerleri tarafından eleştirilme gibi faktörler turulmaya neden olur.

Tutulmanın Sonuçları: Zamanlama ve koordinasyonun bozulması, Kaslarda gerginlik ve yorgunluk, Göreve ilişkin ipuçlarına yönelememe .

Konsantrasyon

Dikkat bileşenlerinden biri olan konsantrasyon, dikkati gereksiz uyaranlara kapatarak, hedeflenen göreve yoğunlaşmak şeklinde tanımlanmaktadır. Spora özgü konsantrasyon tanımları dört önemli ayrıntıyı içermektedir. Bunlar; uygun ipuçlarına ve uyaranlara odaklanabilme (seçici dikkat), odaklanmış dikkatin korunabilmesi, olayın ya da durumun farkında olabilme, duruma göre dikkat odağını değiştirebilme becerileridir.

Konsantrasyon Prensipleri ve Geliştirilmesi

1. Sporcular konsantre olmaya karar vermelidir- konsantrasyon kazara ortaya çıkan bir durum değildir.

2. Sporcular tek seferde sadece bir düşünceye odaklanabilir.

3. Sporcu zihnen bir şeye odaklandığında, neyi düşünürse onu gerçekleştirecektir.

4. Sporcular, kendi kontrolleri dışındaki faktörlere odaklandıklarında konsantrasyonlarını kaybederler.

5. Sporcular endişeli olduklarında kendilerine değil, dışa odaklanmalıdır.

Hedef ve Hedef Belirleme

Hedef belirleme, bir kişinin sonuçlandırmak, başarmak istediği şeye karar vermesidir. Spor ortamında antrenör ve sporcular tarafından belirlenen hedefler (özelleşme derecesine, başarmak istenen şeyin ne olduğuna ve kullanılan ölçüm türüne bağlı olarak) üç şekilde ele alınmaktadır.

Sonuç hedefleri, kazanma veya kaybetme gibi bir olayın sonucuna odaklanılan hedeflerdir.

Performans hedefleri, sporcunun kendi performansını temel alan, sonuç üzerinde durmayan hedeflerdir.

Süreç hedefleri ise sporcunun uygulamış olduğu beceriyle ilişkili teknik ve stratejiyi geliştirmeye yönelik hedeflerdir.

Hedef Belirleme İlkeleri

Sporda, önerilen hedef belirleme ilkeleri, hedef belirleme programlarının oluşturulması için yol haritası niteliğindedir. Hedefler; Belirlenen Hedefler;

Özel, Ölçülebilir, Ulaşılabilir, Gerçekçi, Zamanla sınırlı olmalıdır.

Hedef Belirlemenin Faydaları

Antrenmanların kalitesini arttırır. Sporcunun ve antrenörün beklentilerini netleştirir. Başarı için içsel motivasyonun oluşmasını sağlar.

Sporcunun kendine güvenini arttırarak, daha bilinçli hareket etmesini, somut işler ortaya koymasını sağlar.

Sporcunun konsantrasyonunu ve dikkatini görev üzerinde toparlamasına yardımcı olur.

Sporcunun ısrarcılığını, çabasını ve sebatını arttırarak, istenen performansa ulaşmasını kolaylaştırır.

Sporcunun ve antrenörün sorunlarla başa çıkmak üzere eylem planları geliştirmesine katkı sağlar. Sporcu ve antrenörü planlama yapmaya teşvik eder.