Sporda Saldırganlık ve Şiddet
Saldırganlık, canlı bir varlığa zarar verme veya incitme amacıyla yöneltilen, canlının da böyle bir işlemden kaçındığı davranış olarak tanımlanır.
Şiddet sporun rekabetçi (yarışmacı) hedefleriyle, amaçlarıyla doğrudan ilişkisi olmayan zarar verici davranış olarak tanımlanır ve bu nedenle, kurallar içerisinde yüksek düzeydeki rekabetçi davranıştan çok, kurallar dışına çıkan kontrolsüz saldırganlık olaylarıyla ilgilidir. Kısaca şiddet, düşmanlık içeren saldırganlığın aşırı şekli olarak düşünülmelidir.
Saldırganlık Türleri
Saldırganlık, araçsal saldırganlık ve düşmanlık içeren saldırganlık olmak üzere ikiye ayrılır. Ama bu iki saldırganlık türü ile karıştırılan atılgan davranış bulunmaktadır.
Araşsal Saldırganlık: Araçsal saldırganlık kişinin amacına ulaşmak için saldırganlığı bir araç olarak kullanmasıdır. Araçsal saldırganlıkta bulunmanın amacı içsel veya dışsal pekiştireçler (beğenilme, prim veya madalya kazanma)) almak olabilir.
Düşmanlık İçeren Saldırganlık: Düşmanlık içeren saldırganlıkta birincil amaç diğer bir kişiye zarar vermek, onu incitmektir. Bir başka deyişle düşmanlık içeren saldırganlık, kendi içerisinde bir sonuçtur. Düşmanlık içeren saldırganlıkta niyet, kurbana acı çektirmek, pekiştirme ise neden olunan acı ve ıstıraptır.
Atılganlık: kişinin amacına ulaşabilmesi için kurallara uygun (yasal-legal), fiziksel ve sözel gücünü sınırlarına kadar kullanmasıdır. Burada karşısındakine zarar verme niyeti bulunmaz. Atılganlık, alışılmadık çaba ve enerji harcanmasıdır.
Saldırganlıkla İlgili Yaklaşım ve Kuramlar
Saldırganlığın İçgüdü Kuramı: Kuram, saldırganlığın doğuştan getirilen bir özellik olduğunu savunur. İnsan doğasındaki yıkıcılık saldırgan eylemlerle boşalım yolu bulur (katarsis), saldırgan eylemde bulunduktan sonra yıkıcılık tekrar oluşmaya başlayarak yeniden birikir.
Engellenme – Saldırganlık Hipotezi: Engellenme kişinin amacına ulaşmamasına neden olmaktır.Bu hipoteze göre engellenme ve saldırganlık arasında pozitif doğrusal bir ilişki vardır. Engellenme arttıkça saldırganlık da artar.
Sosyal Öğrenme Kuramı: Bu kurama göresaldırganlık doğuştan gelen veya içgüdüsel bir özellik olmayıp, edimsel koşullama ve gözlemsel öğrenmeyle (model alma ve taklit) öğrenilen bir özelliktir. Spordaki pekiştireçler üç kategoride yer almaktadır. Bunlar:
- Sporcunun yakınında ve çevresinde bulunan kişiler
- sporun doğası ve o sporun yönetimsel yapısı
- Toplumdur
Spor ve Seyirci Saldırganlığı
Spor müsabakalarını izlemenin bir boşalım, rahatlama (deşarj) sağladığına ilişkin inanışlar olsa da spor müsabakalarını izlemek bir katarsis (deşarj) sağlamamaktadır.
Sporda Saldırgan Davranışlar Ne Zaman Ortaya Çıkmaktadır? Sporda saldırgan davranışlar genellikle sporcu veya takım maçı-müsabakayı kaybederken, fiziksel olarak acı çektiklerinde, kapasitelerinin altında oynadıklarında, şaşırdıklarında, hakemlerin kötü yönettikleriyle ilgili bir algıya sahip olduklarında saldırgan davranışlar görülmeye başlamaktadır.
Sporda Saldırganlığın Azaltılması
Sporda saldırganlığın azaltılması için sporcuların saldırganlıkla ilgili davranımları azaltmaya yardımcı olarak programlara alınmaları, cezaların yeniden düzenlenmesi, medyanın saldırganlık ve şiddet haberleri yerine fairplay davranışlarını destekleyen kampanyalar yapması,koçların saldırganlığı teşvik etmeyen uygun koçlukta bulunmaları, takımlarda resmi sorumlu herkesin saldırganlık ve şiddet hakkında bilgilendirici seminerlere katılımlarının sağlanması önemlidir.