Sporda Doping

Doping Kavramı

Sporcular spor müsabakalarında en iyi performansı göstererek en iyi sonucu alma ve başarılı olma amacıyla hareket etmektedirler. Sportif faaliyetlerde sporcuların performans arttırıcı maddelere başvurduğu bilinmektedir. Sporcuların bu maddeleri kullanması, sporda adaletsiz sonuçların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Sporcular, eşit olarak yarışmamakta; bu da müsabakalarda adaletsiz durumları gün yüzüne çıkarmaktadır.

Doping, yasaklanmış olan madde veya yöntemlerin sporcu tarafından bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde kullanılmasıdır. Doping sporun temel prensiplerine aykırılık oluşturur. Doping haksız rekabetin yanı sıra fair play kurallarının da ihlal edilmesi sonucunu doğurur. Ayrıca doping, kalp krizi, karaciğer fonksiyonlarında bozukluk vb. sağlık sorunlarını beraberinde getirmektedir.

Doping, yapılan sporun türüne göre değişiklik gösterebilmektedir. Doping çoğu zaman sporcu tarafından bilinçli bir şekilde yapılsa da bazen bilinçsiz olarak da ortaya çıkmaktadır.

Doping Sayılan Maddeler ve Yöntemler

Kullanılması Kesin Yasak Olan Maddeler

Kullanılması kesin yasak olan maddelerin başında uyarıcılar gelmektedir. Uyarıcı maddeler, fiziksel aktiviteleri arttıran ve yorulma hissini azaltan maddelerdir.

Kullanılması kesin yasak maddelerden bir diğeri narkotik ağrı kesicilerdir. Bu maddelerin kullanılmasıyla ağrıyı hissetmeme söz konusu olmaktadır.

Kullanılması kesin yasak maddeler arasında anabolik ajanlar şeklinde ifade edilen ve özellikle testosteron hormonuna benzer etkilere sahip bazı sentetik maddeler vardır. Bu tür maddeleri kas hücrelerinin sayısını arttırmakta ve iş yapma potansiyelini güçlendirmektedir.

Kullanılması kesin olarak yasaklı maddeler arasında idrar söktürücüler de kabul edilmektedir. İdrar söktürücüler vücuttaki ve böbreklerdeki fazla suyun atılmasını sağlayan ilaçlardır. Bu tür ilaçlar özellikle boks, güreş, halter vb. gibi spor dallarında belirli ağırlık sınıflarına girebilmek için kullanılmaktadır.

Kullanılması kesin yasak olan maddeler arasında peptid hormonlar ve benzerleri de bulunmaktadır. Peptid hormonlar, özellikle ağrıya karşı duyarlılık ve davranış oluşturma noktasında vücuttaki organlara mesaj iletmektedir.

Kullanılması yasak maddelerden diğerleri ise anti-östrojenik aktivite gösteren maddeler ile maskeleyici ajanlardır.

Kullanılması Kesin Yasaklı Olan Yöntemler

Doping açısından kullanılması kesin yasaklı olan maddelerin yanında bir de kullanılması kesinlikle yasaklanmış olan bazı yöntemler söz konusudur.

Kullanılması kesin yasaklı olan yöntemlerin başında oksijen transferini arttıran yöntemler gelmektedir. Oksijen transferini arttıran yöntemler de kan dopingi ve oksijen taşınımı ve kullanımını arttıran diğer maddelerin uygulanması şeklinde ikili bir ayrıma tabi tutulabilir.

Kullanılması yasaklı olan bir diğer yöntem farmakolojik, kimyasal ve fiziksel uygulamalardır. Bunlar özellikle doping kontrolü sırasında verilecek olan örneğe birtakım maddeler koyarak, test sonucu etkilemek ve aslında dopingli olan sporcunun, doping yapmadığı yönünde bir sonuç çıkmasına sebep olacak uygulamalardır.

Kullanılması yasaklı olan bir başka yöntem ise son yıllarda sıkça karşılaşılan ancak henüz tam anlamıyla aydınlığa kavuşmamış olan gen dopingi yöntemidir.

Kullanılmasına Kısıtlı İzin Verilen Maddeler

Kullanılmasına kısıtlı izin verilen maddeler alkoldür, kannabinoidlerdir, lokal anestezikler, glukokortikosteroidler ve beta-blokerlerdir.

Doping Kontrolü

Sporcuların daha adil ve eşit şartlarda müsabakalarda yarışabilmeleri için doping kontrolleri yapılmaktadır. Doping kontrollerinin şu an için idrar örnekleri üzerinden daha sık yapıldığı ancak kan örnekleri üzerinden de bu tür örneklerin alınmasıyla doping kontrollerinin yapılmasının yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır.

Doping kontrollerinin belirli bir sistematik ve program dahilinde yapılmaktadır.

Dopingin Hukuki Sonuçları

Doping bağımsız bir suç olarak kabul edilmemiştir. Ulusal ve uluslararası federasyonlar dopingli olduğu saptanan sporcu veya kulüplerine farklı ağırlıkta disiplin cezaları uygulamaktadır. Dopingin kasten ya da bilmeden yapılmasına göre cezalar da farklılık gösterecektir. Bununla birlikte sporcusuna yasaklı madde kullanması yönünde ısrarcı davranan veya teşvikte bulunan antrenörler de dopingin sonuçlarından sorumlu tutulacaktır.