Amatör ve Profesyonel Sporun Ekonomisi

Amatör ve Amatörlük Kavramı

Spor terminolojisi içinde oldukça önemli bir yeri olan amatör kavramı ise; “spor branşlarını fiziksel, ruhsal ve zihinsel olarak sağlıklı olmak, serbest zamanları değerlendirmek gibi amaçlarla zevk alma odaklı olarak herhangi bir maddi çıkar beklemeden icra eden kişi” şeklinde tanımlanabilir. Dolayısıyla sporun içindeki amatör bireylerin hayatlarını sürdürmek, kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimlerini sağlamak adına ücret karşılığında çalıştıkları başka bir meslekleri hâlihazırda olmalıdır. Ayrıca performans gösterdikleri spor branşı hangisi olursa olsun bir ücret kazanmaları mevzubahis olmamalıdır.

Amatörlük kavramı; amatör olma durumu, özengenlik olarak tanımlanabilir ancak kavramının özünü felsefi bir bakış açısı ile ele almak daha doğru olacaktır. Amatörlük ile anlaşılması gereken kalpten bağlı olarak bir spor branşını yapmak, sadece o branşın içinde olmak, onun bir parçası olmak için spor branşını icra etmektir.

Profesyonel ve Profesyonellik Kavramı

Sporda profesyonel kavramı; “herhangi bir spor branşında ustalaşarak uzmanlaşmış ve bunu meslek olarak yaparak karşılığında düzenli olarak para kazanan kişi” şeklinde tanımlanabilir.

Profesyonellik ise, profesyonel olma durumu şeklinde tanımlanabilir. Sporda profesyonellik kavramı ile bir sporcunun görüşmeler neticesinde anlaştığı herhangi bir spor kulübü ile karşılıklı olarak taahhütleri yerine getirilmesi amacıyla bir iş sözleşmesi yapması ve bunun sonucunda profesyonelliğin gereklerini yerine getirmesi beklenmektedir.

Amatör ve Profesyonel Sporun Ekonomisi

Amatör ve profesyonel spor sektörü, sporcuların önemli katkılarda bulunduğu büyük bir ekonomik sektördür. Sporcular, spor sektörünün hem işçileri hem de ürünleri olduğundan diğer birçok sektör çalışanından farklıdır. Sporcuların kulüplerinden transfer ücreti, maaş, maç başına ücret, maçın önem derecesine ya da kazanılma durumuna (Skor farkı da önemlidir.) göre verilen prim gibi isimlerle ücret alması mevzubahistir.

Amatör ve profesyonel sporlar oyuncu piyasası yanında spor branşlarına özgü ürün piyasasının da ekonomik yapısının şekillenmesinde rol oynamaktadır. Spor kulüplerinin antrenman ve müsabaka sırasında kullandığı ekipmanların üretimi ve pazarlanması ticari faaliyetleri artırmaktadır. Bu ürünlerden takım logosu taşıyan lisanslı olanlarının takım taraftarları ile perakende piyasasında buluşturulması söz konusudur.

Amatör ve profesyonel spor kulüplerinde çalışan idari, teknik ve hizmetli sınıfındaki görevliler de ayrı bir ekonomik boyut oluşturmaktadır. Bu personelin istihdamı ile bakmakla yükümlü oldukları aileleri belirli bir gelir seviyesine ulaşmaktadır. Aynı durum, spor branşlarının kurumsal olarak yönetilmesinden sorumlu olan ulusal ya da uluslararası mahiyette resmî çatı örgütler (spor federasyonları, spor bakanlıkları vb.) için de geçerlidir.

Ekonomik olarak yine karşılıklı kâr odaklı ilişkinin olduğu bir diğer alan ise medya ve spor ilişkileridir. Yazılı ve görsel medya ile amatör ve profesyonel sporlar birbirleri için önemli birer ekonomik pazar durumundadır.

Son olarak, spor kulüpleri; sezonluk/kombine bilet satışı, loca kiralama, forma reklamları, sponsorluk/isim hakkı anlaşmaları, spor tesisi isim hakkı devri, tesis içi reklam gelirleri, bahis/iddia gelirleri ve şirketleşerek borsaya hisse arzı gibi çok çeşitli ekonomik enstrümanlarla gelirlerini artırmakta, spor endüstrisinin pazar payını ve piyasadaki işlem hacminin artırmasını sağlamaktadırlar.

Amatör ve Profesyonel Sporun Geleceği

Bu yeni süreçte, hayatın her alanında yaşanan materyalist eğilimler, sporun özündeki bütün değer yargılarının az ya da çok farklılaşmasına neden olmuştur. Farklılaşmaya neden olan temel etkenlerin; modernleşme, kapitalizm, teknolojik gelişmeler, pragmatizm, konfor düşkünlüğü gibi öncelikli faktörlerden kaynaklandığını söylemek mümkündür.

Amatör ve profesyonel sporun ekonomisi son dönemde yaşanan olumsuzluklarla yüzleşmek zorundadır. Başta iklim değişikliği olmak üzere şike olayları, doping, ırkçılık, pandemi, finansal sorunlar gibi olumsuzluklar ile sistemin sorgulanması gereken bir noktaya geldiği söylenebilir. Dünya bir kez daha hızlı bir değişim içine girmiş durumda ve sporun içindeki seyircisiz müsabakalar, mevsimlerin düzensizliği ile sponsor, reklam ve yayın gelirlerindeki düşüşler baş edilmesi gereken bir sürecin habercisidir. Uzun dönemde tüm profesyonel spor kulüpleri yatırımlarının geri dönmesini ve kârlarını yükseltmeyi isterken amatör spor kulüpleri masraflarını karşılamayı ve varlıklarını sürdürmeye çalışmak durumunda kalacaklar.