Sözlü İletişimde Mesaj Tasarımı

Mesaj, sözlü iletişimin en önemli ögelerinden biridir. Gerek kişiler arası iletişimde gerekse kitle iletişiminde taraflar çeşitli anlamlar ı birtak ım mesajlar üzerinden aktarır. Sözlü iletişimde mesajın önemi, bu ögenin anlam aktarması üzerinden somutlaşmaktad ır. Her mesaj bir içeriğe sahiptir ve bu içerik iletişimin türüne göre değişmektedir. Bireylerarası ya da sözlü iletişim sürecinde yapılandırılmamış mesajlar aktarılırken; kitle iletişiminde daha yapılandırılmış mesajlar aktarılmaktadır.

Sözlü İletişim ve Mesaj Kavramı

Mesaj kavramı iletişim literatüründe özellikle iletişimin temel ögelerinden biri olarak karşımıza çıkar ve sürecin olmazsa olmazlarındandır. Sözlü iletişim söz konusu olduğunda konuşma yoluyla ve dil aracılığıyla aktarılan mesajlar çeşitli şekillerde tanımlanmaktadırlar.

Mesaj (message): İletişim sürecinde “bir alıcı için bir uyaran olarak işlev gören bir sinyal ya da sinyaller birleşimi” ya da “iletilen şey” olarak tanımlanmaktadır (Mutlu, 2004).

İletişim sürecinde kaynaktan gönderilen; bilgi, görüş ve davranışların kaynak tarafından ortak sembollere bağlı olarak kodlanması durumu (Odabaşı ve Oyman, 2011) olarak yapılan tanımlamada kaynağın mesajı tasarlaması ön plana çıkmaktadır.

Aynı zamanda mesajın birçok farklı anlamı vardır. Mesaj, herhangi bir yerde ve herhangi bir zamanda bir şekilde açığa vurulan sözcükler dizisini ya da imgeyi tanımlamaktadır.

Sözlü iletişim ikna ile sonuçlanma başarısı yüksek bir iletişim türü olarak kabul edildiğinde mesajın oluşturulması yani mesaj tasarımı önem kazanmaktadır. Duygu, düşünce, bilgi vb.’nin alıcıya iletilmeye hazır bir hale gelmesi ve mesaj biçimine dönüştürülmesi gereklidir.

Mesajın tasarlanmasında üç nokta önem taşır. Bunlardan ilki mesajın dili ve kodu, ikincisi mesajın içeriği ve üçüncüsü de mesaj geliştirimidir (Yüksel, 1989).

Sözlü İletişim ve Mesaj Türleri

İletişim literatüründe mesaj türleri arasında tek yönlü ve iki yönlü mesaj ayrımı ile duygusal ve rasyonel mesaj ayrımına rastlanmaktadır.

Tek yanlı‐iki yanlı mesaj ayrımı

Tek‐yanlı mesaj [one‐sided message]: İletişim ortamında tartışmalı bir durumda, sadece bir tarafın iddialarının sunulduğu mesaj türüdür.

İki yanlı mesaj (Two‐Sided Message ]: İkna etme sürecinde, bir konunun iki tarafına ilişkin savları/kanıtları sunan bir mesaj türüdür.

İki yanlı mesajlar savunulan görüşe karşıt olan savları bilen bir izleyici topluluğu karşısında etkili olurken tek yönlü mesajlar ise özellikle baştan mesajın iddiasıyla aynı görüşte olan kişiler ile eğitim düzeyi düşük olanlar üzerinde etkili olurlar.

Duygusal ‐rasyonel mesaj ayrımı

Bir diğer mesaj türü ayrımı da Duygusal ve Rasyonel mesaj ayrımıdır.

İkna temelli sözlü iletişimde duygusal içeriği olan mesajlar genellikle hedefin/alıcının psikolojik özelliklerine seslenerek onları etkilemeyi hedeflemektedir. Alıcının tutumlarını değiştirme ve yeni tutum oluşturma/kabul ettirme amacı ile korku, endişe, üzüntü, mutluluk gibi duygusal çekicilikleri kullanılarak mesaj duygusal olarak yapılandırılır.

Rasyonel mesajlarda ise, genellikle alıcının maddi ya da manevi kazançlarına yönelik ifadeler yer almaktadır. Etkili bir ikna edici sözlü iletişim sürecinde ise çoğu zaman mesajda hem duygusal hem de rasyonel öğelerin birlikte yer aldığı görülmektedir.

Rasyonel sunumun baskın olduğu mesajlar akılcı güdülere hitap ederler bu tür mesajlarda kanıt kullanımı ikna edici iletişim sürecini olumlu etkilemektedir.

Sözlü Mesaj Tasarımında Kod, Kodlama ve Kod Açımı

Mesajın tasarımında mesajın konusu, tek yönlü ya da iki yönlü oluşu, duygusal mı rasyonel mi olacağı gibi kararlar yanında bu iletilerin nasıl kodlanacağı konusu da oldukça önemlidir.

Kod

Kod, “bir kültür ya da alt kültürün üyelerinin paylaştığı bir anlam sistemidir”. Kod bir anlam sistemi olup belli bir kültürel uzlaşmaya dayanır diğer bir deyişle bir kültürün içinde anlam kazanır.

Kodlama (Encoding)

Kodlama kişilerarası iletişim ve sözlü iletişim aç ısından tanımlandığında iletişim kurabilmek için çeşitli sinyallerin (görsel ya da sessel) belirli kurallara veya kodlara göre düzenlemesidir.

Kod açma (Decoding)

Kod açma kavram ı ise kodlamanın tam karşıtıdır. Kod açma, algılama sürecinde iletilerin şu veya bu nedenle farkına varan hedefin aldığı işaretleri anlamlı simgelere dönüştürme sürecidir.

Sözlü İletişim ve Mesaj Tasarımında Dikkat Edilecek Hususlar

Mesaj tasarımında alıcının mesajı kabul etmesinde etkili olan bazı özellikleri bilmek gerekir. Sözlü iletişimde mesaj alıcının fizyolojik dürtülerine hitap etmelidir. Aynı zamanda mesaj alıcının demografik özelliklerine (eğitim düzeyi, mesleği, cinsiyeti, yaşı, ilgi) ve alışkanlıklarına yönelik olmalıdır. Bununla birlikte mesaj alıcı tarafından kabul edilmesi benimsenmesi için teşvik ve motive edici özellikler içermelidir.

Mesajın 3 önemli öğesi mesaj tasarımında dikkat edilmesi gereken hususlar aç ısından önemlidir. Bunlar Mesajın dili, mesajın içeriği ve mesajın geliştirimidir.

Sözlü iletişimin başarıya ulaşabilmesi için gerek mesajı verirken gerekse alırken bir takım kuralların yerine gelmesi gerekmektedir. Mesaj tasarımı yapmadan önce bunların üzerinde düşünmek ve bazı kararlar almak gerekir. Bunlar ise amacın belirlenmesi, konunun önemi, konuşmacının önemi, dilin önemi, sesin kullanımı ve dinlemenin önemidir.