Hitabetin Kullanıldığı Alanlar

Hitabetin kullanıldığı alanlarda (akademik, siyasi, askerî, hukuki, dinî) hedef kitlenin bir konu hakkında ikna edilmesi, düşünmeye yönlendirilmesi veya bir konuyu öğrenmesi, yorumlaması ve sorgulamasını sağlayan; bilgi, duygu ve anlam aktarımı söz konusudur.

Konuşma, Hitabet ve Hatipler

Konuştuklarında insanları etkileyen hatipler; sahneyi iyi kullanma, geniş bilgiye ve kültüre sahip olma, konuştuğu dilin inceliklerine hâkim olma, açık ve net konuşma, konuştuğu topluluğun özelliklerini çok iyi bilme konusunda iyi olan kimselerdir. İnsanlığın varoluşundan bugüne varlığını sürdüren hitabet sanatında bu özelliklere sahip olan birçok hatip tarihsel süreçte çeşitli toplumların ve medeniyetlerin oluşumunda, gelişiminde ve varlıklarını sürdürmesinde önemli bir rol üstlenmiş ve toplumları nezdinde adeta bir kahraman kimliği kazanmışlardır.

Hitabet Alanları

İnsanları yönlendirmesi açısından etkili konuşmaların değeri büyüktür. Etkili konuşmalar; kaybedilen bir davanın kazanılmasını, sönmüş heyecanların diriltilmesini, mağlup olmuş orduların zafere ulaşmasını, halk topluluklarına fikirlerin ve ideallerin aşılanmasını sağlar. Ayrıca “Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır” atasözünden anlaşılacağı üzere, toplumsal düzlemde de güzel konuşmaların etkisini ifade eden sözler dikkat çekicidir. Güzel konuşma sanatı olan hitabetin; nutuk, konferans, münazara, açık oturum, panel, sempozyum, forum, hutbe, vaaz ve benzeri şekilleri bulunmaktadır. Hitabet türleri ise; dinî, askerî, siyasi, hukuki ve akademik/ilmî hitabet olmak üzere beş başlıkta ele alınmaktadır.

Akademik (İlmî) Hitabet

Bilim adamlarının yaptıkları konuşmalar akademik (ilmî) hitabet olarak tanımlanmaktadır. Farklı bilim dallarında uzman olan kişilerin, üniversitelerde, bilimsel toplantılarda, bilimsel ödül törenlerinde, sempozyum açılışlarında yaptıkları konuşmalar akademik hitabetin farklı versiyonları olarak değerlendirilebilir. Bilimsel olarak belli bir konu üzerinde uzman olan kişilerin yaptığı konuşmalar da akademik hitabettir. Üniversite derslerinde, bilimsel konferanslar vb. akademik konuşmalarda heyecanlı bir söyleyişten ziyade bilimsel bir dil ve dinleyicileri ikna edici bir hitap şekli kullanılır.

Siyasi Hitabet

Siyaset adamlarının yaptığı konuşmalar, siyasi hitabet olarak tanımlanmaktadır. Millet meclislerinde, mitinglerde, gösterilerde ve seçim meydanlarında yapılan siyasi konuşmalar bu türdendir. Parlamentoya dayalı yönetim biçimlerinde politikacı veya milletvekillerinin, siyasete dair konuşmaları olan siyasi hitabet; genellikle ya politika hususunda halkı aydınlatma ya da vatandaşın oylarını kazanmak amacıyla yapılır. Siyasi hitabetlerde anlaşılırlığın sağlanabilmesi için açık ve sade bir üslup kullanılır.

Hukuki Hitabet

Mahkemelerde avukatlar tarafından yapılan konuşmalar olarak nitelenen hukuki hitabet; bir başka ifadeyle de mahkemelerde görülen davalarla ilgili savcıların iddianamelerine yönelik, avukatların savunma amacıyla yaptıkları konuşmalardır. Hitabetin hukuki açıdan önemi, özellikle adaletin gerçekleşebilmesi için mahkemelerde yapılan savunmalar esnasında ortaya çıkar. Hukuki hitabetin temelini hukuk ile ilgili konuşmalar oluşturur. Savcılar tarafından hazırlanan iddianameler, avukatlar veya sanıkların savunmaları ve muhakeme kararnameleri hukuki hitabete örnek olarak verilebilir.

Askerî Hitabet

Kumandanların savaşa katılan askerlere yönelik yaptığı konuşmalara askerî hitabet denir. Askerî hitabet kapsamındaki konuşmalar gerek kışlalarda gerekse savaşlarda askerleri cesaretlendirmek, onların duygularını canlandırmak ve coşkularını artırmak amacıyla yapılır. Askerî hitabet kapsamındaki konuşmalar, askerlerin milli ve manevi duygularını güçlendirmek için onları heyecanlandırarak gayrete getiren ciddi, derli toplu, kısa ve etkili konuşmalardır. Bu nedenle askerî hitabet türündeki konuşmalar; kısa ve özlü olmalarının yanında askere kuvvet veren, moralini artıran ve cesaretle savaşmaya sevk eden sözlerden meydana gelmelidir.

Dinî Hitabet

Din görevlileri veya ilahiyat alanındaki uzmanlar tarafından mabet (cami) içi ve mabet dışında dinî konuları, dinleyicilere ilan edip öğretmek ve uygulama amacıyla yapılan konuşmalar, dinî hitabettir. Dinî hitabetin konusu genel olarak dinî meselelerdir. Bu konuşmaların odak noktası; insanlara doğruluğu, iyi ve güzel özellikleri kazandırmaktır. Bireyin ve toplumun huzur, sağlık ve esenliğini içeren her türlü konu hitabete konu olabilir. Dinî hitabetlerin tek ve değişmeyen konusu ise İslâm’dır. Dinî hitabet en eski hitabet türlerinden biridir ve birçok toplumda değer gören verilen bir konuma sahiptir.

Liderlikte İletişim ve Hitabet

Literatürde, kullanıldığı alanlara göre beş başlıkta incelenen hitabetin; bu alanlar dışında iş dünyası, eğitim, aile, sosyal çevre, geleneksel medya, sosyal medya ve daha birçok alanda önemini sürdürdüğü şüphe götürmez bir gerçektir. Güzel konuşma/hitabet yeteneği, hangi alanda/sektörde olursa olsun liderlik yapma konumunda olan/olmak isteyen bireylerin sahip olması gereken özellikler arasında yer almaktadır. Örneğin; bir eğitmen yetiştirmek istediği öğrencilerini, bir siyasetçi bilgilendirmek istediği kamuoyunu veya bir medya programcısı etkilemek istediği takipçilerini/izleyicilerini, içerisinde; etkili iletişim ve hitabetin de bulunduğu liderlik uygulamalarıyla yönlendirmek durumundadır. Dolayısıyla hitabetin; farklı alanlarda liderlik etme konumunda olan bireylerin hedef kitlelerini etkilemek adına doğru biçimde yararlanmaları gereken önemli araçlardan birisi olduğu ifade edilebilir.

Günümüzde Hitabet

21. yüzyılın hareketli ve karmaşık yaşantısında insanların beklentileri ve öncelikleri farklılaşmıştır. Günümüzün güzel konuşma biçimi; görsel iletişim araçlarının etkisiyle ortaya çıkan ve gelişen yeni konuşma anlayışıdır. Bu konuşma anlayışının temelinde anlaşılırlık ve sadelik bulunmaktadır. İnsanlar yaşamın hareketliliğine bağlı olarak daha kısa, daha az karmaşık, hemen anlaşılır ve etkileyici konuşma biçimlerini benimsemişlerdir. Ancak bu yeni konuşma biçiminin de belli bir özen ve vurgu ile yapılması gereklidir. Çünkü kelime dağarcığının anlaşılır bir zenginlikte olmasının konuşmacıya derinlik kazandırması söz konusudur. Bu noktada günümüz dinleyicisi konuşmacıdan, net, özgün, kısa, amaca uygun, açıkça anlaşılır ve etkili bir konuşma yapması beklentisi içerisindedir.