Georg Simmel

Toplum

Sosyolojinin kendine ait bağımsız bir araştırma alanı, araştırma problemi ve yöntemi olduğunu kanıtlamaya çalışan Simmel, bunun genel ve temel toplumsal etkileşimler araştırılarak sağlanabileceğini düşünür. Sosyal bilimlerde pozitivist/empirist yaklaşımın kullanılmasına karşı çıkar ve öncelikle etkileşim içindeki bireylerin bilinçli eylemlerini ve daha sonra bu eylemlerin zamanla dönüştükleri toplumsal yapıların önemini vurgular.Simmel toplumu, basitçe dışsal ve zorlayıcı orada bir varlık olarak değil, nispeten sürekli etkileşimlerden oluşan bir toplumsal organizasyon kalıbı, örüntüsü olarak tanımlar. Bu yüzden, bireysel eylemlerin dışında toplum fikrini bir kurgudan ibaret olarak görür.

İnsan Anlayışı

Simmel yazılarında insan doğasına ve bu doğanın toplum içindeki ilişkilerine dair birçok tespit yapar.

Bireysel bilinç: Simmel’in hareket noktası insanların yaratıcı bilince sahip olduklarıdır. Bireylerin etkileşimlerinde aktörlerin birbirlerine bilinçli olarak yönelmeleri gerekir.

Formelleştirme: Gerçek dünya sayısız olay, eylem, etkileşim, vb.nden oluşur. İnsanlar bu gerçeklik labirentinden çıkabilmek (‘içerikler’i çözebilmek/ kavrayabilmek) için ona kalıplar veya formlar empoze etmeye çalışırlar. Böylece birey göz kamaştırıcı bir özel olaylar dizisi yerine sınırlı sayıda formla yüz yüzedir.

Sembolleştirme: Simmel’e göre “Genelde insanlar hem birbirleriyle hem de doğal çevreleriyle ilişkilerini sembolleştirme eğilimindedirler”.

Amaçlılık: Simmel’e göre insanlar amaçlı varlıklardır ve bunlara ulaşmaya çalışırken çevrelerini etkilerler. Bu özellik insanlar arasındaki çatışmayı diğer hayvanlar arasındaki çatışmalardan farklı kılar.

Ayrıştırma: İnsanlar kendi dünyalarını içsel, öznel ve dışsal, nesnel bir duruma ayrıştırma kapasitesine sahiplerdir.

İstikrar ve düzen arayışı: Simmel’e göre insanlar kendi dünyalarında doğal olarak bir istikrar ve düzen ararlar. Nesnelerin yerini ve onlarla ilişkilerini bilmeye çalışırlar.

Toplumsal Etkileşim

Bir toplumsal ilişkiler ‘geometri’si geliştirmeye çalışan Simmel, (a) sayılar, (b) uzaklık/mesafe (c) konum, (d) bileşik değer, (e) kendi kendine-bağlılık ve (f) simetri gibi değişkenler aracılığıyla temel ve genel etkileşim tiplerini araştırır.

Dört katmanlı bir toplumsal gerçeklik anlayışını benimseyen Simmel, bunları oluşum fikri etrafında ve diyalektik bir yaklaşımla açıklamaya çalışır. Simmel çok düzeyli/katmanlı toplumsal gerçeklik anlayışı temelinde sosyolojiyi üç temel problem alanına ayırır: formel sosyoloji, genel sosyoloji ve felseiî sosyoloji.

Yöntem

Deneyimler akışı içinde belirli bir olguyu seçerek bu olgunun yapısı (biçimi) ve tarihini inceleyen Simmel analizlerinde dört ilkeye dikkat eder: İnsanların dünyayı anlamak için ona empoze ettikleri biçim(ler)i araştırma, her olgunun anlamını karşılıklı ilişkili olduğu diğer olgularla bağlantı içinde anlamaya çalışma, şeylerin biçimleri ve anlamlarını bireyler ile diğer bireyler arasındaki mesafeye bağlı olarak nasıl kazandıklarını araştırma, toplumsal dünyanın birbirleriyle karşıtlık içindeki düalizmler temelinde nasıl şekillendiğini araştırma.

Diyalektik Yaklaşım: Simmel diyalektik sosyolojisinde öncelikle ilişkiler, özellikle etkileşim üzerinde durur. Her tür toplumsal dünya alanındaki düalizmler, çatışmalar ve çelişkileri araştırır. Toplumsal formlar ve toplumsal tipler üzerine yazılarında diyalektiğe başvurur.

Biçim ve içerik ayrımı: Simmel’e göre geometri maddi nesnelerin özel uzaysal formlarını inceler. Bu uzaysal formlar açıkça farklı türden maddi içeriklere sahip olsalar bile, geometrideki soyutlama işlemi incelenen nesnelerin özel içerikleri göz ardı edilerek ortak özellikleri veya formlarının vurgulanmasını gerektirir. Bu yüzden benzer bir işlem toplum konusunda uygulanabilir, toplumsal süreçler içeriklerinden bağımsız olarak araştırılabilir.

Toplumsal Yapı

Simmel toplumsal yapıları nesnel kültür/öznel kültür diyalektiği, mübadele ilişkileri, paranın rolü, yabancılaşma, rekabet, çatışma gibi değişkenler etrafında ancak daha ziyade farklılaşma ve toplumsal bütünleşmeye katkıları temelinde açıklar.