Sosyal Hizmet Yönetiminde Etik Konu ve Sorunlar

Bu bölümde etik, ahlak ve değer kavramları, etik ilkeler ve sosyal hizmet uzmanının etik sorumluluklarının öğrenilmesi amaçlanmaktadır.

Etik

Filolojik kökeni alışkanlık, gelenek, görenek anlamına gelen, eski yunanca "ethos" kelimesine dayanır. İlk olarak etik; yüzyıllar süren uzun zaman süzgecinden geçmiş güçlü, uygulanabilir ilkelerden oluşan rasyonel bir girişimdir. İkincisi, etik akıl yürütme; emin olunabilir gerçeklere, gerçeklerden yola çıkan mantığa, genel kabul görmüş, paylaşılan deneyimlere, içgüdülere dayanır.

Genel olarak etik yaklaşımların/teorilerin üç farklı biçimde ortaya çıktığını söyleyebiliriz:

Betimleyici etik (deskriptif etik, non-normatif etik): Ahlak alanına bilimsel ya da materyalist yaklaşımı tanımlar. Norm bildirmek ya da kural koymak yerine, insan eylemlerini gözlemleyerek eylemlerin sonuçlarını betimler; dolayısıyla, o insanların ahlaki görüş ya da inançlarıyla ilgili olgusal önermelerden meydana gelen etik türünü ifade eder. Buna göre betimleyici etik, ahlak ve ahlaki eylem bağlamında, olması gereken ya da değer yerine, olan ya da olgularla ilgilenir, ahlaki inançlarımızla ilgili sosyolojik ya da psikolojik olguları ifade eder.

Normatif etik: Betimleyici etik ahlak felsefesinin önemli bir türünü meydana getirmekle birlikte, geleneksel anlamı içinde etik, kural koyucu ya da normatif bir disiplin olmuştur veya olmak durumundadır. Betimleme sadece bilim için değil etik için de önemlidir, ancak yeterli değildir. Etikle anlaşılan daha çok insan varlıklarına, neyin doğru neyin yanlış neyin iyi neyin kötü olduğuyla, belirli durumlarda ne yapıp ne yapmamaları gerektiğiyle, hayatlarını nasıl sürdürmeleri gerektiğiyle ilgili bilgi veren, insanların ahlaki eylemleri için norm ve düzenleyici ilkeler getiren normatif etiktir. Ahlak açısından kabul edilebilir olan davranışları saptamada ya da bu davranışlara yöneltmede hangi genel normların, neden önemli olduklarının sorgulandığı çalışma alanına normatif etik denir.

Meta-etik (analitik, eleştirel etik): Felsefenin biricik görevinin dilin mantıksal analizi veya kavram çözümlemesi olduğunu öne süren analitik felsefenin etik alanındaki yaklaşımını ifade eder. Bu görüşe göre etik uzmanlarının işi ahlak alanına giren kavramları, yargıları analiz etmek, bu kavramların anlamlarını açıklığa kavuşturmak, etik dilinin, kavramlarının ve uslamlama yöntemlerinin çözümlemelerinin yapılmasıdır.

Etik değerler ve yargılar, aşağıdaki üç alanla ilişkilidir:

Neyin tümüyle doğru olduğu hakkındaki yargılar (insan etkinliklerinin amaçları ve sonuçları açısından neyin doğru olduğu anlatılmaktadır);

İnsan karakteri hakkındaki yargılar (kişileri takdir edici ya da suçlayıcı yargılar ve karakter özelliklerinin ışığında kişilerin davranışları hakkındaki yargılar ya da bunların yokluğu);

Ahlaki sorumluluklar hakkındaki yargılar (ne yapmalı ve yapmamalıyız, başkalarına nasıl davranmalı ya da davranmamalıyız?).

Günümüzde etik alanında varlığını sürdüren, birbirinden temel bazı farklılıklar gösteren dört etik yaklaşım söz konusudur:

1- Erdem etiği

2- Yararcılık etiği

3- Ödev etiği

4- Haklar etiği

Değer

Değer; bir şeyin aynı türden diğer şeyler arasındaki yeri olarak tanımlanabileceği gibi ‘değer’ ile kastedilen şeyin ne olduğu ile de çok bağlantılıdır.

Sosyal Hizmet Uzmanının Etik İlke ve Sorumlulukları

1. Müracaatçılara ilişkin etik sorumluluklar

2. Meslektaşlara ve diğer meslek elemanlarına ilişkin etik sorumluluklar

3. Uygulama ortamına ilişkin etik sorumluluklar

4. Meslek elemanı olarak sosyal hizmet uzmanlarının etik sorumlulukları

5. Sosyal hizmet uzmanlarının sosyal hizmet mesleğine ilişkin etik sorumlulukları

6. Topluma ilişkin etik sorumluluklar