Sosyal Hizmet Mevzuatı

Bu ünitede sosyal güvenlik mevzuatı ile ilgili genel bilgiler verilmiş ve bu mevzuat alanının konuları değerlendirilmiştir.

Sosyal güvenlik uygulamaları sosyal mevzuatın yönlendirmesine açık bir alandır. İnsan hakları, sosyal refah, sosyal hizmet hakkı gibi temel haklar açısından bakıldığında sosyal güvenliğin önemli bir toplumsal kurum olduğu, bu yönüyle ise gelir dağılımı bozukluğunu gidermeye çalışan, sosyal adaleti var kılmaya çalışan özelliklere sahip olduğu görülür.

Sosyal güvenliğin temel araçları arasında sosyal sigortalar, sosyal hizmetler ve sosyal yardım gelmektedir. Sosyal sigortalarda katılım esas tutularak prim ödeme zorunluluğu söz konusuyken diğer ikisinde primli sistemin özellikleri söz konusu değildir. Sosyal hizmetlerde toplumun tüm kesimlerinin sosyal refah ihtiyaçları ön plandayken, sosyal yardımlarda daha çok toplumun en yoksul kesimlerine sunulan sosyal yardım programları yoluyla kamusal hizmet sunulmaktadır. Sosyal güvenlik uygulamasında şehit yakınlarına ve gazilere verilen hizmetler de çeşitli kanunlarla ele alınmaktadır.

Cumhuriyet tarihinde planlı dönemin başında 1965 yılında 506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasası yürürlüğe girmiş ve bu yasayla daha önceleri işçilere çeşitli yasalarla tanınan işçi sigortaları tek bir çatı altında toplanmıştır. Bu yasa, iş kazaları ve meslek hastalıkları, hastalık, analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası dallarını kapsamıştır.

Planlı dönemdeki sosyal güvenlik alanındaki önemli bir gelişme de 2. Plan dönemi sonunda yürürlüğe giren Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigorta Kurumu'nun (Bağ-Kur) kurularak, ülkemizde geniş bir kesimi oluşturan bağımsız çalışanların sosyal güvenlik kapsamına alınmasıdır.

1984 tarihinde ise, “Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Yasası” çıkarılmış ve bu yasayla tarımda süreksiz çalıştığı için SSK kapsamına giremeyenlere isteğe bağlı bir sigorta sistemi getirilmiştir.

3. Plan döneminde (1976) çıkarılan 2022 sayılı yasa ile 65 yaşını dolduran kimsesiz ve yardıma muhtaç tüm yurttaşlara aylık bağlanması sağlanmıştır.

5. Plan döneminde de (1986) Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Teşvik Yasası parlamentodan geçirilmiş ve bu yasayla sosyal güvenlik kuruluşları dışında kalan ve yoksul olan yurttaşlara yardım yapılması olanağı sağlanmıştır.

1983 yılında Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Hakkında Sosyal Sigortalar Yasası çıkarılarak, bu kesimler için Bağ-Kur’a benzer bir sigorta sistemi geliştirilmiştir.

Uzun yıllar işçi, memur ve serbest çalışanların tek bir sosyal sigorta çatısı altında toplanması tartışmaları 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu'nun çıkarılmasıyla sona erdi. 2006 yılında SSK, Emekli Sandığı ve BağKur yasaları ve örgütlenmeleri birleştirilerek Sosyal Güvenlik Kurumu kuruldu. Üç temel sosyal sigorta kuruluşu tek çatı altında toplandı. .

Arkasından çıkarılan 31.5.2006 tarih ve 5510 sayılı kanun (Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu), sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortası bakımından kişileri güvence altına almak; bu sigortalardan yararlanacak kişileri ve sağlanacak hakları, bu haklardan yararlanma şartları ile finansman boyutunu düzenlemiştir. Sosyal sigortaları adeta ete kemiğe büründürmüştür.

Sosyal güvenliğin sosyal sigortalar, sosyal hizmetler ve sosyal yardımlar olarak üç ayrı kategoride şekillenmesi sosyal güvenlik sistemini zenginleştirmiştir. Sosyal sigortalar primli, sosyal hizmetler ücretli, sosyal yardımlar karşılıksızdır. Ayrıntılarını metinde tekrar gözden geçiriniz.