Sosyal Hizmette Etik İkilemler ve Etik Karar Verme

Etik İkilem

İkilem, iki önermesi bulunan ve her iki önermenin yargısı olan kıyaslama, ya da dilemma olarak tanımlanır.

Minahan sosyal hizmet uzmanlarının etik değerlere bağlı yaşadığı bu ikilemleri yedi alanda incelemiştir:

• Gizlilik ve gizli bilgi
• Doğru söyleme
• Kendi kararını kendi verme ya da biri tarafından karar verilmesi
• Yasalar, kurallar, düzenlemeler ve politikalar
• Bir meslektaş üzerinde baskı
• Sınırlı kaynakların dağıtımı
• Bireysel ve mesleki değer

Bireylere ve Ailelere Doğrudan Hizmette Etik İkilem

Sosyal hizmet uzmanlarının doğrudan hizmette karşılaştıkları sorunlardan biri müracaatçıları ile ilişkide dürüst ve gerçekçi kalabilmek olabilir.

Bir yasa, kural ya da politika ve tedavi hedefleri arasında çatışmalar olabilir.

Sosyal hizmet uzmanlarının işverenlerine ve müracaatçılarına karşı sorumlulukları arasındaki çatışmalar olabilir.

Gizlilik ve kişiye özel iletişim olabilir.

Bir müracaatçının isteklerine karşı hizmetleri sonlandırma olabilir ve bir müracaatçının isteklerine karşı hizmet sağlamak olabilir.

Sosyal Refah Politika ve Programlarında Etik İkilem

Refah haklarının ve sosyal refahın sağlanmasında devletin rolü, sınırlı ya da kıt kaynakların dağıtımındaki kriterler ile ilgili ikilem bu alandaki en çok karşılaşılan ikilemlerdendir.

Sınırlı kaynakların dağıtmanın en yaygın kriterleri; eşitlik, ihtiyaç durumu, katkı ve tazminat ilkesi olmuştur.

Refah hakları konusundaki tartışmalar, hükümetlerin sosyal hizmet konularında sahip olduğu yükümlülükler hakkında önemli sorular ortaya koymaktadır. Devlet ne ölçüde sosyal hizmet üretmeye yönelik bir serbest girişime ve piyasa koşulları hazırlamak yerine, vatandaşlarının refahını sağlamakla yükümlüdür.

Meslektaşlar Arası Etik İkilem

Bu ikilemler, sosyal hizmet uzmanlarının birbirleriyle ve diğer profesyonellerle ilişkileri sırasında ortaya çıkan sorunları içerir.

Bunlar genellikle, sosyal hizmet uzmanlarının meslektaşlarının yetersizliklerini veya yanlışlarını raporlama yükümlülüğü ve meslektaşlar arasında ilişkide aldatmanın kullanımı ile ilgidir.

Meslektaşları tarafından haksızlığa maruz bırakılma teşebbüsü bazen sosyal hizmet uzmanlarını aldatma yapmaya yöneltebiliyor. Böyle bir aldatma muhtemelen önlediği zararlardan dolayı haklı olarak görülebilir.

Etik Karar Verme

Değer çatışmalarını uzlaştırmak için ilkeler oluşturma girişimleri Rawis’in değerler arasında “sözcüksel sıralama” olarak adlandırdığı şeyden oluşmaktadır. Yani, çatışma durumunda belirli değerler başkalarına göre öncelik kazanır.

Reamer etik değerler ve mesleki yükümlülükleri temel alarak bir etik karar verme modeli geliştirmiştir. Reamer’ın modeline göre karar verme yollarından birincisinde; yaşam, sağlık, beslenme, barınma, mental denge gibi bireyin davranışlarını etkileyen yaşam koşullarını korumak için, eğlence, aşırı zenginlik ve sanatsal eserler haricinde kalan yaşam kalitesini geliştirici araçların tehdidine, güven sorunlarına, aldatmaya maruz kalmaya, yalandan kaynaklanan zarara karşı öncelikli olarak korunması yer almaktadır.

İkincisinde, bir bireyin gerekli yaşam koşullarına sahip olma hakkı, bir başka bireyin özgürlük hakkından daha önceliklidir. Bir kişinin özgürlük hakkına saygı gösterilmesi gerekir, fakat sadece özgürlüğün başka bir kişinin refahını ciddi biçimde tehdit etmeye başladığı noktaya kadardır.

Üçüncüsünde, Bir bireyin özgürlük hakkı, temel esenlik hakkından daha önceliklidir. Müracaatçılar kendi kaderlerini kendileri belirlemelidir.

Dördüncüsünde, gönüllü ve özgürce kabul edilen yasalara, kurallara ve düzenlemelere uyma yükümlülüğü, bu yasalar, kurallar ve düzenlemelerin çatıştığı bir davranışta kişinin gönüllü ve özgürce katılma hakkını hükümsüz kılar.

Beşincisinde, çatışma durumlarında, bireylerin refah hakları, gönüllü derneklerin kurallarını veya düzenlemelerini geçersiz kılabilir.

Sosyal hizmet uzmanları, bunu uygulamada etik ikilemler ile çalışırken faydalı bulabilirler:

Etik ikilem nedir? Çatışmakta olan mesleki değerleri açıkça belirtiniz. Karar verme sürecini etkileyen kişisel değerleriniz hangileridir? Kişisel ve mesleki değerleriniz arasında bir çatışma var mı?

Etik ikilemi ele almanın en iyi yolu için ilk tepkin ya da sezgin nedir?

CASW Etik Kurallarına ve Etik Uygulama Kılavuzu’na danışın. Kılavuzdaki Kurallar size yön veriyor ve rehberlik ediyor mu? İkilem için geçerli olan Etik Uygulama Kılavuzlarını ve Etik Kuralların bölümlerini belirleyin.

İlgili kurum politikalarına ve en iyi uygulama standartlarına (Sosyal Hizmet Uygulamalarında Teknoloji Kullanımı için NLASW Standartları gibi) danışın.

Yasal konular var mı? Gerektiğinde ilgili mevzuata danışın.

Kültürel değerlendirmeler nelerdir?

Bu sorun bilgilendirilmiş onam ile ele alındı mı?

İkilemi çözmek için mevcut seçenekler ve tercihler nelerdir? Her bir seçeneğin faydalarını ve riskini değerlendirin. Riskleri en aza indirgemek ve etik sorumluluklardan ödün vermemek için hangi adımları atman gerekiyor?

Bir meslektaş, yönteici ya da süpervizöre danışmak son derece yararlı olabilir.

Uygulama bağlamı bir fark yaratıyor mu?

Uygun olan durumlarda ikilemi müracaatçıyla tartışın.

Terapötik ilişki üzerindeki etkisini değerlendirin.

Karar vermede başka hangi kaynaklar yardımcı olabilir?

Etik karar verme sürecini belgeleyin. Belgeleme konusunda daha fazla bilgi için Sosyal Hizmette Kayıt Tutma için NLASW Standartlarına başvurun.

Kararınızın etkisini izleyin ve değerlendirin ve gerekirse değiştirin.

Bu maddeler ile birlikte değerlerin çatışmasına hale çözüm bulunamıyorsa, Dolgoff, Loewenberg ve Harrington tarafından geliştirilen Etik İlkeler Şablonu’nu kullanmak yararlı olabilir. Buna göre, değerler önemine göre şu şekilde sıralanabilir:

• Yaşamın korunması
• Eşitlik ve eşitsizlik
• Özerklik ve özgürlük
• En az zarar
• Yaşam kalitesi
• Mahremiyet ve gizlilik
• Doğruluk ve tam açıklama