Sosyal Hizmetler

Sosyal Güvenlik Sistemi

Sosyal refah devleti; toplumun üyelerinin ihtiyaçlarının karşılandığı, yaşam kalitelerinin yükseltilmesi amacının var olduğu, sosyal sorunlardan uzak bir yaşam sürdürülmesinin hedeflendiği ve var olan sorunların hak temelli bir yaklaşımla profesyonel yollarla çözülmeye çalışıldığı bir devlet sistemidir.

Sosyal refah sisteminin önemli bileşenlerinden biri, sosyal güvenliktir. Sosyal güvenlik ise sosyal sigortalar, sosyal yardımlar ve sosyal hizmetlerden oluşmaktadır. Bu bölümde sosyal güvenlik temelinde sosyal hizmetler konusu ele alınmıştır.

Sosyal Refah Devleti

Sosyal refah; aile, din, ekonomi ve politika gibi geleneksel sosyal refah kurumlarının yanında daha sonra yer alan bir sosyal kurumdur. Sosyal devletin görevlerinin temel olarak altı alanda yoğunlaştığı görülmektedir. Bunlar; sosyal güvenlik, eğitim, sağlık, gelirin yeniden dağıtımı, konut ve sosyal refah hizmetleridir. Bunlar dışında da devletin izlediği sosyal politikalar vardır.

Sosyal Güvenlik Kavramına Genel Bir Bakış

Sosyal güvenliğin üç bileşeni; sosyal sigortalar, sosyal yardımlar ve sosyal hizmetlerdir.

Sosyal Hizmetler

Sosyal hizmet mesleği, sosyal refah ve diğer sosyal hizmet alanlarında işlevsel olan mesleklerden biridir. Sosyal hizmetler ise çok daha geniş bir anlama sahiptir. İnsan kaynaklarının korunması ve geliştirilmesiyle doğrudan ilgili başlıca çalışmaların organize edilmesi olarak tanımlanan sosyal hizmetler; sosyal yardım, sosyal sigorta, çocuk refahı, suçluların ıslahı, akıl sağlığı, genel sağlık, eğitim, eğlence, işçiliğin korunması ve sosyal konut alanlarını kapsamaktadır.

Türkiye’de Sosyal Hizmetlerin Tarihsel Gelişim

Mesleğin odağında insan olması nedeniyle, bireye, gruba topluma ulaşmak için çok ciddi çalışmalarla, yoğun emekle meslek yol almaya başlamıştır.

20 Temmuz 1982’de YÖK yasasıyla Sosyal Hizmet Akademisi ve Hacettepe Üniversitesi Sosyal Çalışma Bölümleri birleştirilmiştir. Toplumsal değişmeyle birlikte sosyal hizmetlerin hedef kitlesi sorun alanları da gelişmiştir. Sosyal hizmet uzmanları sayısı yetersizliklerini korumakla birlikte niteliksel olarak gelişimlerini korumayı ve dünyayla bütünleşmeyi başarmışlardır. Sosyal hizmet, yaklaşık 65 bölümle eğitim faaliyetini icra etmeye devam etmektedir.

Ayrıca 2011 yılında 633 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu kapatılmış. Bugün sosyal hizmetler, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı çatısı altında uygulamalarını gerçekleştirmektedir.

Türkiye’de Sosyal Hizmet Uygulamaları

Ülkemizde sosyal hizmet uygulamalarının sunulduğu başlıca kurum, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’dır.

Bakanlık çerçevesinde Türkiye’de öncelikli olarak çocuklara yönelik kendi aileleri yanında yetiştirilmeleri amacıyla sosyo-ekonomik destek hizmeti verilmekte, ailesi yanında bakımı mümkün olmayan çocuklar koruyucu aile ve evlat edinme hizmetinden faydalandırılmaktadır. Aile odaklı hizmetlerden yararlandırılmayan çocuklara ise yatılı sosyal hizmet kuruluşu olan çocuk evleri sitesi, çocuk evleri veya çocuk destek merkezlerinde hizmet verilmektedir.

Yaşlılara yönelik ise huzurevleri, yaşlı bakım ve refahabilitasyon merkezleri ve yaşlı hizmet merkezlerinde yaşlılara özel sosyal hizmet uygulamaları yürütülmektedir.

Engellilere yönelik sosyal hizmet uygulamaları da ülkemizde oldukça kapsamlıdır. Bu bağlamda engelsiz yaşam merkezleri, engelli bakım ve rehabilitasyon merkezleri, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri ve evde bakım temel sosyal hizmet uygulamalarıdır.

Kadınlara ve aileye yönelik sosyal hizmet uygulamaları ise şiddet önleme ve izleme merkezi, kadın konuk evi aile sosyal destek programı çerçevesinde oldukça kapsamlı bir biçimde şekillenmektedir.

Sosyal Güvenlik ve Sosyal Hizmetler İlişkisi

Sosyal güvenlik kapsamında sosyal hizmetler, sosyal devletin gereği olarak ücret ya da prim talep etmeden, tüm vatandaşların korunmasını ve desteklenmesini amaçlayan profesyonel uygulamalardır.

Sosyal güvenlik, bireyin anne karnında oluşumundan itibaren başlayan ve ölümünden sonra da belli bir süre devam eden süreçte, bireyin asgari hayat kalitesinde yaşamını sürdürebilmesini sağlamak üzere geliştirilmiş, modern refah programı olarak nitelenebilir.

Sosyal hizmetler, sosyal güvenliğin bir aracı olarak çalışma hayatı çerçevesinde birtakım tehlikelere karşı önleyici bir fonksiyon yerine getirmekten daha çok çalışma hayatı dışında özellikle sosyo-ekonomik kökenli sorunlara karşı önleyici, hatta iyileştirici ve ıslah edici bir fonksiyon yerine getirmektedir.

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetle Bakanlığı’nın Sosyal Hizmet Kuruluşları

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetle Bakanlığı; çocuk, aile ve toplum, engelli, yaşlı, kadınlara yönelik sosyal hizmetleri tek çatı altında toplamıştır.

Evde Bakım Hizmeti

5378 sayılı Özürlüler ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’a göre engelli kişilerin yaşamlarını öncelikle bulundukları ortamda idare edebilecek ve üretken hâle gelebilecek şekilde bakım ve rehabilitasyonlarının yapılması, bunlardan ihtiyacı olanların geçici veya sürekli bakım altına alınması veya bunlara evde bakım hizmeti sunulması esastır .

Bakıma muhtaç engellinin bakımını üstlenen akrabasına her ay için asgari ücret tutarında evde bakım ücreti ödenmektedir. Evde bakımı sağlanamayan engelli bireylerin ise “özel engelli bakım- rehabilitasyon merkezlerinde” kalması sağlanmakta olup, ücreti devlet tarafından karşılanmaktadır.

Oldukça geniş bir yelpazede sunulan sosyal hizmetler ile ilgili detaylı bilgiyi tek bir bölümde sunmak mümkün değildir. Öğrencilerin bu konuyu derinlemesine araştırması ve incelemesi gereklidir.