Bilimsel Araştırmalarda Kaynaklara Ulaşma ve Kaynakların Gösterimi

Bilimsel Kaynak Türleri ve Özellikleri

Birincil ve İkincil Kaynaklar

Özel bir amaçla, araştırmacı ya da bilgiye ihtiyaç duyan kişinin bizzat kendisinin araştırma yapmak suretiyle elde ettiği bilgilere birincil kaynaklar diyoruz. Bunlara doğrudan sahadan toplanan verileri, bilim adamlarının bizzat kendilerinin yapmış oldukları akademik çalışmaları örnek olarak verebiliriz. İkincil kaynaklar ise değişik amaçlarla başkalarının hazırlayıp sunmuş oldukları veri ve bilgilerdir

Literatür Taraması

Bir konu hakkında derinlemesine bilgi sahibi olmak için konuyla ilgili geçmişte yapılan çalışmalara müracaat edilir. Öncelikle literatür taraması yapılacak konuyu seçip, netleştirdikten sonra ikinci aşamada, araştırma ya da literatür taramasının nasıl yapılacağı dizayn edilir. Üçüncü aşamada ise araştırma raporları ya da verileri bulmak için nerelere bakılacağı, aranılan bilgilerin nerede bulunacağına bakılır.

Kütüphanelerden Yararlanma

Kütüphanelerde konularına göre kullanılan iki yaygın sınıflandırma sistemleri DEWEY Desimal Sistemi ile KONGRE Kitaplığı Sistemidir. DEWEY Desimal Sisteminde belgeler konularına göre 10 sınıfa ayrılır. KONGRE Kitaplığı Sisteminde ise ana sınıfların sayısı 20 olup gruplama büyük harflerle yapılır.

Kütüphanelerde istatistikler, ansiklopediler, lisansüstü tezler, kitap, dergi, gazete, sesli ve görüntülü kaynaklar gibi birçok kaynağa ulaşılabilmektedir.

İnternet üzerinde çok miktarda bilgi bulunur. İnternet vasıtasıyla büyük kütüphanelerde bile ulaşılamayacak kadar bilgiye ulaşılabilir. Günümüzde, İnternet üzerinden kütüphanelere ulaşılabileceği gibi birçok kaynağa da ulaşılabilir. Arama motorları, sanal kütüphaneler ve elektronik veri tabanları bilgiye ulaşmak için internet üzerinde kullanılan önemli araçlardır.

Başka Çalışmalardan Alıntı Yapılması

Bilimsel çalışmalarda alıntı yapılması ve bu alıntıların gösterim kural ve kaidelerinin bilinmesi önemlidir. Yazar alıntı ile kendi fikir ve görüşlerinin başkalarının çalışmaları ile desteklerken, okuyucuya konuyla ilgili zengin bir okuma listesi de sunmuş olur. Bilimsel ve etik kurallar gereği başkalarının fikir ve çalışmaları bir çalışmada kullanıldığında, kaynakları göstermek gerekir.

Dipnot gösterimi üç şekilde olabilmektedir: Birincisi, alıntı yapılan sayfanın hemen altında yapılır. Bu gösterim şekli okuyucuya bilgiye kolayca ulaşma imkânı sağlar. İkinci gösterim yönteminde, dipnotlar numaraları ile bölüm sonuna bırakılır. Bu gösterimde konularla kaynaklar bölüm bölüm ayrılmış olur. Üçüncü yaklaşım ise dipnotların, metnin içerisinde, alıntıdan hemen sonra parantez içinde gösterilmesidir.

Dipnotlarda genellikle, dergilerden alıntıda, yazar adı soyadı, makalenin adı, yayımlanan dergi, cilt, sayı, tarih, sayfa aralıkları gibi bilgiler verilir. Kitaplardan yapılan alıntılarda ise, yazarın adı soyadı, çeviri eserse çevirenin adı soyadı, kitap adı, kaçıncı baskı olduğu, yılı, yayımlandığı yer, yayın evi, basım tarihi gibi bilgiler yer alır.

Bir çalışmanın kaynakça, dizin, ekler ve sözlük gibi bölümleri okuyucuya birçok kolaylık sağlar. Bu anlamda bunların işlevlerini bilmek gerekir.

Kaynakça, Dizin, Ekler ve Sözlük

Kaynakça

Kaynakçalar ya da bibliyografyalar araştırmacının eserinde kullandığı kaynakların tamamının bulunduğu bir listedir. Çalışmanın sonunda, çalışmada kullanılan kaynaklar “kaynakça ya da yararlanılan kaynaklar” adı altında verilir. Kaynakçalar ya da bibliyografyalar araştırmacının eserinde kullandığı kaynakların bir dökümüdür.

Dizin

İndeks ya da dizin çalışmanın sonunda, çalışmada yer alan konu, kavram, kişi, yer isimlerinin alfabetik sıra ve sayfa numaralarıyla sunulmasıdır.

Ekler

Asıl metinde yer alması yazar tarafından uygun bulunmayan ama okuyucunun ayrıntıyla ilgilenmesi durumunda bakmak isteyeceği istatistikler, belgeler, resimler, arşiv örnekleri çalışmanın sonunda ekler bölümünde verilebilir.

Sözlük

Bazen bir çalışmada çok sayıda kavram, tanım kullanılabilir. Böylesi durumlarda, yazar çalışma sonuna sözlük bölümü ekleyebilir. Bu okuyucunun bazı kavramları netleştirmesi açısından da anlamlı ve faydalı olabilir.