Soğuk Savaşta Gerilimli Yıllar (1950-1962)

1950-1962 yılları arası sadece Soğuk Savaş için değil, dünya tarihi, hatta insanlık tarihi açısından önemli gelişmelerin yaşandığı periyodu ifade etmektedir. 1950-1962 yılları arasında Soğuk Savaş Dönemi'nde yaşanan tırmanmanın temellerinin 1945-1950 arasında atıldığı iddia edilebilir.

Bu dönemde yaşanan önemli gelişmeler aşağıda başlıklar üzerinden verilmiştir. "Batı Avrupa Birliğinin kurulması, Avrupa Topluluklarının (Avrupa Kömür-Çelik Topluluğu, Avrupa Ekonomik Topluluğu, Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu) kurulması, San Francisco Barış Antlaşması'yla İkinci Dünya Savaşı'nın resmen sona ermesi, SEATO-ANZUS Paktı-Bağdat Paktı gibi ittifak sistemleriyle ABD'nin çevreleme politikasını Orta Doğu ve Güney Doğu Asya'ya kadar uzandırması, Vietnam'da nüfuzun Fransa'dan ABD'ye geçmesi, Varşova Paktının kurulması, Stalin'in ölümü sonrası SSCB'de de-Stalinizasyon sürecinin başlaması, SSCB'nin alternatif sosyalizm yaklaşımlarını benimsemesi, SSCB'nin Sputnik uydusunu uzaya fırlatarak Soğuk Savaş'ın mücadele alanına uzayı da eklemesi, İkinci Berlin Krizi, Berlin Duvarı'nın inşa edilmesi, U-2 Krizi, Küba Krizi, Kıbrıs Sorunu, Bağlantısızlar Hareketi ve Süveys Krizi, Eisenhower Doktrini'nin ilanı, Suriye Krizi"

Avrupa'da ortak güvenlik ve iş birliği çerçevesinde 1948'de imzalanmış olan Brüksel Antlaşması 23 Ekim 1954'te Değiştirilmiş Brüksel Antlaşması adıyla Almanya, Belçika, Fransa, Hollanda, İngiltere, İtalya ve Lüksemburg tarafından yenilenmiş ve bu antlaşma Batı Avrupa Birliğinin kurucu antlaşması olmuştur. BAB'ın yanı sıra Avrupa Toplulukları (AKÇT, AET ve AAET) kurulmuş, Avrupa enerji ve ekonomik alanda birleşmenin temellerini atmıştır. Avrupa'nın doğusunda ise Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya kollektif güvenlik amacıyla 9 Ağustos 1945'te Balkan İttifakını kurmuştur. İttifak 1960 yılında ittifakı kuran devletler arasındaki sorunlar nedeniyle dağılmıştır.

Uzak Doğu'daki önemli gelişmelerin başında 8 Eylül 1951'de San Francisco Antlaşması'yla II. Dünya Savaşı'nın resmen sona ermesidir. Japonya bu antlaşmayı 49 devletle imzalamıştır. Uzak Doğu'daki bir diğer önemli gelişme de ABD'nin çevreleme politikası kapsamında SEATO'yu (Güney Doğu Asya Antlaşması Örgütü) kurmasıdır. 8 Eylül 1954'te Cenova'da kurulan örgüte Yeni Zelanda, Avustralya, Filipinler Tayvan, ABD, İngiltere ve Fransa dâhil olmuştur. Amacı güney doğu Asya'ya komünizmin ve SSCB'nin yayılmasını önlemektir. Benzer sebepten ABD, ANZUS Paktını da ve Bağdat Paktını da kurmuştur.

1950-1962 arasındaki önemli gelişmelerden biri Varşova Paktının kurulmasıdır. Federal Almanya'nın NATO üyesi olmasından 9 gün sonra Varşova Paktı, 14 Mayıs 1955'te kurulmuştur. Pakt her ne kadar üyelerin toprak bütünlüğüne saygıyı ve iç işlere müdahale etmemeyi ilke olarak kabul etse de 1956 Macaristan olayları ve 1968 Prag Baharı'nda SSCB'nin müdahaleleri Pakt içinde SSCB'nin eşitler arasında birinci konumunu göstermiştir. SSCB'nin Doğu Bloku içindeki konumunu etkileyen olaylardan biri Stalin'in ölümüdür. Stalin öldükten 3 yıl sonra 14-26 Şubat 1956 tarihlerinde yapılan Komünist Partinin 20. Kongresi'nde de-Stalinizasyon süreci başlamıştır. Bu süreç Stalin Dönemi'ndeki politkaların eleştirilmesini ve politikalarla yüzleşilmesini içermektedir. De-Stalinizasyon sürecinin dış politikaya yansıması barış içinde bir arada yaşama ilkesinin kabul edilmesini, SSCB-Yugoslavya ilişkilerinin yumuşamasını, SSCB-ÇHC ilişkilerinin ise bozulmasını içermektedir. Aynı zamanda SSCB farklı sosyalizm tiplerini de bu süreçte kabul etmiştir.

Soğuk Savaş'ın seyrini değiştiren önemli olaylardan biri SSCB'nin 4 Ekim 1957'de Sputnik uydusunu uzaya fırlatmasıdır. Sputnik'ten sonra SSCB Sputnik-2 adlı uyduyu ve Laika isimli köpeği de uzaya yollamıştır. SSCB'nin bu hamlesine karşı ABD 1958'de Explorer uydusunu uzaya fırlatmıştır. Sputnik'in fırlatılması ile SSCB Soğuk Savaş'ın mücadele alanını uzaya da taşımıştır. ABD ve NATO esnek karşılık politikasını benimsemiştir.

Bu politika saldırının niteliğine göre cevap verme esasına dayanmaktadır.

ABD-SSCB arasındaki İkinci Berlin Krizi de önemli gelişmeler arasındadır. Demokratik Almanya'nın Federal Almanya'dan silahlanma ve sızmalar konusunda şikayetçi olması ve Kruşçev'in Batı Bloku'na Demokratik Almanya'yı hukuken tanıtmaya çalışması her iki Blok arasında sorun teşkil etmiştir. Kriz devam ederken U-2 Krizi'nin yaşanması sorunu derineltirmiş, 13 Ağustos 1961'de Berlin Duvarı inşa edilmiştir.

İkinci Berlin krizi devam ederken gerçekleşen U-2 krizi, pilot Gary Powers'ın kullandığı U-2 casus uçağının SSCB'ye düşmesi ve uçağın faaliyetinin anlaşılması üzerine gerçekleşmiştir. Akabinde gerçekleşen Küba Krizi ise Soğuk Savaş'ın tırmandığı en üst noktadır. İki kutup lideri bu krizde doğrudan karşı karşıya gelmişler ve dünyada nükleer savaş tehlikesi ortaya çıkmıştır. Bu olay sonrasında her iki tarafın krizi zorlamaması ile olay sonuçlanmıştır. Bu olaydan sonra Soğuk Savaş Detente (Yumuşama) Dönemi'ne geçmiştir.

Soğuk Savaş'ta Orta Doğu'da da birtakım önemli gelişmeler yaşanmıştır. Bunların başında Süveyş Krizi gelmektedir. Cemal Abdül Nasır'ın Kanal'ı millileştirme kararı üzerine İngiltere, Fransa ve İsrail'in Mısır'a yönelik baskıları sonuç vermemiş ve İngiltere , Fransa ve İsrail prestij kaybetmişlerdir. ABD ve SSCB'nin birlikte hareket ettiği ilk Soğuk Savaş anlaşmazlığı olan Süveyş Krizi aynı zamanda ABD'nin Orta Doğu politikasını şekillendiren Eisenhower Doktrini'nin de ilan edilmesini beraberinde getirmiştir. Doktrine göre ABD milletlerarası komünizmin baskısı altında olan özgür uluslarara destek olacağını ilan etmiştir. Bu çerçevede Ürdün olayları, Suriye Krizi'nde Eisenhower Doktrini uygulanmıştır. Lübnan'daki Cumhurbaşkanlığı krizi ve Irak'ta monarşinin devrilme süreci de Orta Doğu'daki dengeleri etkileyen gelişmeler arasındadır.

1950-1962 yılları arasında yaşanan Kıbrıs Sorunu Türkiye, Yunanistan ve İngiltere'nin dâhil olduğu, Doğu Akdeniz ve Orta Doğu güvenliği açısından önemli bir sorundur. Kıbrıs'taki Rumların faaliyetleri ve Enosis'i gerçekleştirme talepleri üzerine 1959 yılında imzalanan Zürih ve Londra Antlaşmaları ile Birleşik Kıbrıs'ın hukuki statüsü oluşturulmuş ve üç devlet Kıbrıs'ın garantörü olmuşlardır.

Soğuk Savaş Dönemi'nde İki Blok'un dışında, çoğunluğunu yeni bağımsız olmuş eski sömürgelerin oluşturduğu Bağlantısızlar Hareketi de bulunmaktadır. Nehru, Tito ve Nasır'ın önemli liderleri arasında yer aldığı hareket, söz konusu devletlerin siyasal bağımsızlıklarına kavuşmalarına rağmen ekonomik açıdan bağımsız olamamalarından ötürü beklenen etkiyi yaratamamıştır.