Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirketler
Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirketle Hakkında Genel Açıklamalar
Komandit şirketler bahsinde Türk Ticaret Kanunu'nun bu şirketleri ikiye ayırdığından söz edilmiştir. Şahıs şirketi niteliğinde olan Komandit şirket, ilgili bölümde incelenmiştir. Bu bölümde, sermaye şirketi sınıfına giren Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirket ele alınacaktır. Bu şirket türüne; Hisseli Komandit Şirket veya Aksiyonlu Komandit Şirket adları da verilmektedir.
Türk Ticaret Kanunu'nun 564. maddesine göre; sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket, sermayesi paylara bölünen ve ortaklarından bir veya birkaçı şirket alacaklılarına karşı bir kollektif şirket ortağı, diğerleri bir anonim şirket pay sahibi gibi sorumlu olan şirkettir. Sermaye, paylara bölünmeksizin sermayesi sadece birden çok komanditerin sermayeye katılma oranlarını göstermek amacıyla kısımlara ayrılmış bulunuyorsa komandit şirket hükümleri uygulanır.
Bu şirket türünde de ortaklardan sınırsız sorumlu olanlar komandite, sermaye payı kadar sorumlu olanlar komanditer ortak olarak adlandırılır.
Komanditelerin birbirleriyle, komanditerlerin tümüyle ve üçüncü kişilerle hukuki ilişkileri, özellikle şirketin yönetimine ve temsiline ilişkin görev ve yetkileri, şirketten ayrılmaları, komandit şirketlerdeki hükümlere tabidir (TTK m. 565)
Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirketlerin Kuruluşu
Sermayesi paylara bölünmüş şirketin kuruluşu için en az beş kurucu ortak gereklidir. Kuruculardan birisinin komandite olması şarttır. Ana sözleşmenin düzenlenmesine katılanlar ile şirkete paradan başka sermaye koyanların hepsi kurucu sayılır. Son düzenlemelere göre asgari sermaye tutarının elli bin lira olması gerekmektedir.
Kurucular ana sözleşmeyi yazılı olarak hazırlarlar ve komandite ortaklarla birlikte imzalarlar. Sözleşmedeki imzaların noterde imzalanması gereklidir. Ana sözleşmede bulunması gereken hususlar, anonim şirket sözleşmesindeki gibidir. Yalnız, kurucu sıfatını taşıyan komanditer ortakların sahip oldukları pay tutarı ana sözleşmeye yazılmalıdır. Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde anonim şirketlerin kuruluşuna ilişkin hükümler uygulanır. Sermayenin tamamını şartsız taahhüt etme (ani) veya payların halka arzı (tedrici) şeklinde gerçekleştirilir. Kuruluş işlemlerinde Gümrük ve Ticaret Bakanlığından izin almaya gerek yoktur. Bu şirket türünde şirket yönetimi komandite ortaklara, şirket denetimi ise komanditer ortaklara aittir.
Sermaye Artırılması
Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin sermaye artırımına gitmesi, diğer şirketlerde geçerli olan nedenlerle söz konusu olur. Ancak bu şirkette eğer komandite ortaklar sermayelerini artırıyorlarsa, kollektif şirketlerle ilgili hükümler ve kayıtlar esas alınacaktır. Komanditer ortaklar sermaye artırımına gidiyorlarsa anonim şirketlerle ilgili hüküm ve kayıtlar esas alınacaktır. Bir örnek verilecek olursa, komanditer ortakların sermayelerini artırmaları yeni pay senedi çıkarabilmek için ise şirketin mevcut sermayesinin tamamının ödenmiş olması gereklidir.
Sermaye Azaltılması
Sermaye azaltılması diğer şirket türlerinde geçerli olan nedenlerle söz konusu olur. Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin sermaye azaltılmasında komandite ortaklar için kollektif ve komandit şirketlerle ilgili hükümler, komanditer ortaklar için anonim şirketlerle ilgili hükümler uygulanır. Sermayenin azaltılabilmesi için şirketin bütün borçlarının ödenmesi veya garanti edilmesi zorunludur. Bu zorunluluk, zararın kapatılması amacıyla yapılan sermaye azaltılmasında söz konusu olmaz.
Kâr Dağıtımı ve Muhasebeleştirilmesi
Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin kâr dağıtımında öncelikle şirket sözleşmesi esas alınır. Bu şirketler adi komandit şirketten farklı olarak Kurumlar Vergisine tabidir. Ancak Kurumlar Vergisine tabi olan sadece pay sahibi komanditer ortaklara ait kâr paylarıdır. Komandite ortakların kâr payları ticari kazanç olup, sadece Gelir Vergisine tabidir ve ortakların kendileri beyan ederler.
Bundan sonraki hesaplamalar gelecek yılda yapılacak muhasebe kayıtları için gereklidir. Bu hesaplamalar ortaklar kurulunda kesinleşecek kâr dağıtım kararlarına bağlıdır.
Bu şirketin bir diğer özelliği komandite ortağa ait kâr payının 331 ORTAKLARA BORÇLAR HESABI'nda gösterilmesini sağlamaktır. Kendisine isabet eden kâr payından dolayı vergi beyannamesini vermekle bizzat kendisi yükümlüdür.
Ayrıca vergi ve kâr payı ödemeleri hemen dönem başında yapılamamaktadır. Dönem başında öncelikle 590 DÖNEM NET KÂRI HESABI'nın devri ve ilgili diğer yevmiye kayıtları yapılmalıdır.
Anonim şirketler ve limited şirketlerde kâr payları dağıtıldığı taktirde Gelir Vergisi kesintisi uygulanacağı önceki bahislerde anlatılmıştı. Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde komanditer ortaklara kâr payı dağıtıldığı taktirde % 15 Gelir Vergisi kesintisi uygulanacaktır. Komandite ortak ise yukarıda bahsedildiği gibi, kazancını kendisi beyan ederek Gelir Vergisini bizzat ödeyecektir.
Zarar Dağıtımı ve Muhasebeleştirilmesi
Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirkette zarar dağıtımı, kâr dağıtımında olduğu gibi şirket ana sözleşmesine göre yapılır. Bu şirketin özelliğinden dolayı komandite ortak zararı kendi mal varlığı ile karşılayabilir, komanditer ortakların zararları ise yedek akçelerle karşılanabilir.
Tasfiye İşlemleri ve Muhasebeleştirilmesi
Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin tasfiye nedenleri, anonim şirketler için de geçerli olan nedenlerdir.
Bu şirketler için tasfiye ile ilgili özel hükümler yoktur. Tasfiye görevini üstlenecek kişi sözleşme ile belirlenmemiş veya sonradan seçilmemiş ise bu görevi komandite ortak yürütür.
Tasfiye ile ilgili işlemlerin tekrarından kaçınmak amacıyla sadece tasfiye sonunda yapılacak işlemlere ait bir örnek vererek konu tamamlanmıştır.