Tarım Sigortası Uygulamaları
Ülkemizde tarım sektörü, vatandaşların gıda ürünlerine ulaşımı, sanayi sektörünün hammadde açısından desteklenmesi, iş gücü yaratması, dış ekonomilere bağımlı olunmaması ve ekonomik gelişmişliğin sağlanması açısından kritik öneme sahip bir sektördür. 2005 yılını takiben devlet destekli tarım sigortacılığı sistemine geçilmiş ve üreticiyi koruyan bir güvence mekanizması oluşturulmuştur.
Tarım Sigortaları Gereksinimi
Cumhuriyet tarihimizde devrim olarak nitelendirebileceğimiz, 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu, TBMM’de kabul edilerek, 21 Haziran 2005 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanunun sağladığı en önemli fayda çiftçilere sağlanan prim desteğidir. Devletin prim yoluyla çiftçiyi desteklemesi, çitçinin zorunlu olarak sigorta sistemiyle tanışmasını ve bir sigorta alışkanlığı kazanmasını sağlayacaktır.
Türkiye’de Tarım Sigortaları
Ülkemizdeki ilk tarım sigortacılığı faaliyeti, 1957 yılında sigorta genel şartları çerçevesinden özel sigorta şirketleri tarafından başlatılmıştır. İhtiyaca kısmen hitap eden özel tarım sigortalarının yerine devlet destekli tarım sigortalarına geçilmesi ihtiyacı ortaya çıkmıştır.
Türkiye’de Tarım Sigortaları Sistemi (TARSİM)
5363 Sayılı Tarım Sigortaları Kanunu ile çiftçilerin kanunda belirtilen risklere karşı teminat alabilmesi ve devletin bu süreçte prim desteği sağlamasına karar verilmiştir. Çıkarılan kanun çerçevesinde TARSİM adıyla, kār amacı gütmeyen Tarım Sigortaları Havuzu'nun oluşturulmasına karar verilmiş ve buna alt yapı sağlamak amacıyla Tarım Sigortaları Havuzu Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ve Tarım Sigortaları Uygulama Yönetmeliği, genel şartlar, teknik şartlar ile tarife ve talimatlar hazırlanarak yürürlüğe girmiştir. İlk poliçe 2006 yılında kesilmiş olup bugüne kadar başarılı şekilde yürütülmektedir.
TARSİM’in Yapısı
TARSİM, tarım ve hayvancılıkla uğraşan kesime adil, şeffaf ve güvenilir bir şekilde kār amacı gütmeksizin oluşturulmuş bir havuz sistemidir. Sigortalar isteğe bağı olarak gerçekleştirilir. Bu kapsamda sigorta yaptıranlara prim desteği sağlayarak büyük tarımsal risklerine güvence almalarını sağlayan sigortalar mevcuttur.
Devletin Prim ve Hasar Desteği
Ürünler, riskler, bölgeler ve işletme ölçekleri itibariyle devlet tarafından sağlanacak prim desteği miktarları, her yıl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'nın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından belirlenmektedir [5]. 2018 yılında tüm sigorta türlerinde %50 prim desteği sağlanmakta olup yalnızca don riski priminin üçte ikisi devlet tarafından desteklenmektedir.
Hasar Süreci ve Yönetimi
Tazminat süreci TARSİM tarafından yürütülmektedir. Havuzda biriken fon hasar ödemelerinde kullanılır. Daha açık bir ifadeyle sigorta şirketlerinin hasar ödeme sorumluluğu bulunmamaktadır. Havuzun haricinde herhangi bir kurumun hasar ödemesi söz konusu olamaz. İşletici şirket hasar sürecini yönetip, ekspertiz sürecini tamamlayarak sigortalılara hasar ödemesini gerçekleştirir.
Devlet Destekli Tarım Sigortası Türleri
2019 yılı itibariyle 8 branşta sigorta poliçesi düzenlenmektedir. Devlet Destekli Tarım Sigortaları kapsamında 8 çeşit sigorta türü bulunmaktadır. Devlet Destekli Tarım Sigortaları branşları şunlardır:
- Bitkisel Ürün Sigortası
- Sera Sigortası
- Büyükbaş Hayvan Hayat Sigortası
- Küçükbaş Hayvan Hayat Sigortası
- Kümes Hayvanları Hayat Sigortası
- Su Ürünleri Hayat Sigortası
- Arıcılık (Arılı Kovan) Sigortası
- İlçe Bazlı Kuraklık Verim Sigortası
Eksperler ve Aracılar
Sigorta eksperleri ve acenteleri müşteri ile sürekli iletişim kuran ve onların sorunlarıyla muhatap olan kişilerdir. Azami iyi niyet prensibi gereği, sigorta aracılarının sigorta teminatıyla ve konusuyla ilgili her türlü bilgiyi açıklıkla vermesi gerekmektedir. Benzer şekilde eksperler de hasar sürecinde sigortalıların hassasiyetini gözetmeli ve en doğu kararı vermelidir.
Tarım Sigortalarında Hedefler
Mevcut yapı kapsadığı içerik itibariyle katastrofik risklerin bir kısmını kapsadığı ve bu anlamda önemli bir güvence içerdiği bir gerçektir. Tarım sigortalarının gelişim potansiyeli incelendiğinde birçok ülkeye kıyasla daha hızlı geliştiği söylenebilir. Ancak tarıma ilişkin çok daha fazla riskin olduğu düşünüldüğünde TARSİM’in geliştirilebilir yönleri olduğu söylenebilir.