Hasar Muhasebesi

Sigortacı ile sigortalı arasındaki sözleşmenin yazılı şekline sigorta poliçesi denir.

Sigorta poliçesinde genel olarak, sigortacı ve sigortalı taraflarla ilgili bilgiler, sigorta konusuna ilişkin açıklamalar, teminatın kapsamı, sigorta bedeli, sigorta sözleşmesinin süresi, prim miktarı, poliçenin düzenlenme tarihi gibi bilgiler bulunmaktadır.

Sigorta poliçesi hem sigortacı şirkete hem de sigortalıya borç ve yükümlülükler yükleyen bir sözleşmedir. Burada sigortalı taraf poliçede belirtilen prim miktarını ödeme yükümlülüğü altına girmektedir. Sigortacı taraf ise rizikonun meydana gelmesi durumunda sigortalının maruz kaldığı zararı veya hasarı karşılamakla yükümlüdür.

Hem sigortacı şirket hem de sigortalı her iki tarafında ortak sorumluluğu sigorta poliçesinde belirtilen şartlara uygun olarak hareket etmektir.

Sigorta poliçesi ile garanti altına alınan risk ya da risklerden herhangi birinin gerçekleşmesine hasar denir.

Hasar, sigortanın varlık nedenini oluşturan en önemli konudur.

Sigorta sözleşmesinin genel şartlarında yer alan hasarın meydana gelmesi durumunda sigortacının tazminat ödeme yükümlülüğü ortaya çıkmaktadır.

Hasar ihbarı, hasar tazminatlarının ödenmesinin ilk aşamasıdır. Hasar ihbarı aşamasında çok dikkatli davranmak gereklidir; alınması gereken tedbirler ve yapılması gereken işler sigortalıya anlatılıp, sigortalı gereksiz işlerle uğraşarak zaman kaybetmemelidir.

Poliçenin hazırlanışı ve kabulünün ardından, sigortalının ve sigortacının yasal yükümlülükleri başlar. Bu yükümlülüklerden birisi de sigorta sözleşmesinde belirtilen risk ya da risklerden birisinin gerçekleştiğinin sigortacıya bildirilmesidir. Bu bildirime hasar ihbarı denir.

Hasar ihbarı doğrudan veya dolaylı yollarla yapılabilir. Şahsen ihbar ve iletişim kanalları kullanılarak yapılan ihbarlar doğrudan ihbar sayılır. Acenteler aracılığıyla yapılan ihbarlar ise dolaylı ihbar yöntemidir.

Hasar meydana geldikten sonra sigorta şirketinin tazminat tutarını sigortalıya ödeyene kadar izleyeceği süreç kısaca şöyledir;

• Hasarın sigorta şirketine ihbarı,
• Sigorta şirketi tarafından hasarla ilgili hasar dosyası açılması,
• Hasar dosyası için gerekli bilgilerin ve evrakların sigortalıdan alınması,
• Hasar miktarının tespiti için bir eksper görevlendirilmesi,
• Ekspertiz raporunun alınması,
• Dosyanın reasürans ve diğer hususlar çerçevesinde incelenmesi,
• Tazminat tutarının onaylanması,
• Tazminatın ödenmesi,

Hasar dosyasının kaydi olarak kapatılması ve arşivlenmesi.

Sigortalı tarafından ihbar edilen hasarın tazminat bedelinin ödenmesine kadar geçecek süre için de sigorta şirketi hasar bedelini tahmini olarak belirlemek zorundadır.

Geçerli yıl içinde tahakkuk etmiş ancak henüz ödenmemiş veya sonraki yıllarda ödenmesi muhtemel hasarlara muallak hasar denir.

Bir sigorta şirketinin ödeme ihtimali olan fakat henüz ödenmemiş hasarlarına ilişkin ayırdığı teknik karşılığa muallak hasar karşılığı denir.

Kloz kavramı, sigorta branşlarına göre poliçe genel şartlarındaki hususları tamamlayan ve özellikle de dikkat edilmesi gereken şartları gösteren uyarı notu olarak tanımlanabilir.

Sigortacılık sektöründe faaliyet gösteren şirketler sigorta poliçelerinde bulunan risk ya da riskleri kontrol etmek için bazı muafiyetler uygularlar. Yine aynı şekilde ödenecek hasar tazminat bedelini sınırlayan indirimlere de gidebilirler.

Sigorta şirketleri ödemesi bir sonraki döneme kalmış bulunan hasar tazminatlarını dönem sonunda bir cetvelde gösterirler. Bu cetveldeki hasar miktarları kesinleşmediği için hasar hesaplarına kaydedilmezler. Bunlar muallak hasar hesaplarına borç, muallak hasar karşılıkları hesabına alacak olarak kaydedilirler.

Bir sigorta şirketi konservasyon oranları dışında kalan riskleri, başka bir sigorta şirketine devredebilir. Yapılan bu işleme reasürans işlemi veya mükerrer sigorta denilmektedir.

Muallak hasar karşılıkları reasürans dağılımı dikkate alınarak muhasebeleştirilir. Bunların muhasebe kayıtlarında diğer karşılık işlemlerinde olduğu gibi gider hesapları kullanılmaktadır.

Hasar tespit sürecinin en son ve en önemli aşaması, ödenecek tazminat tutarının belirlenmesidir.

Hasarın çeşidine ve niteliğine göre ortaya çıkabilecek bazı ücret ve masraflar şunlardır;

• Seyahat, fotoğraf çekme, taşıma vb.
• Eksper ücretleri
• Avukat, bilirkişi, aktüer ücretleri vb.

Sigorta şirketleri hasardan dolayı sadece tazminat ödemekle yükümlü değildirler. Aynı zamanda poliçede belirtilen klozlar dahilinde sigortalının maruz kaldığı her türlü masrafları da karşılamak zorundadırlar. Bu masrafların meydana gelme olasılığı dikkate alınarak makul bir muallak bedel ayrılmalıdır.

Eksper; işin uzmanı, işi bilen, değerlendiren, yorumlayan, değer biçen, karar veren kişi anlamına gelmektedir.

Sigorta eksperi ise poliçeye konu olan risklerin gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkan kayıp ve hasarın miktarını, nedenlerini belirleyen kişilere denmektedir.

Hem sigortacı için hem de sigortalı için eksper son derece önemlidir. Bu yüzden de eksperler tarafsız ve bağımsız kişiler olmalıdır.

Muhasebe açısından baktığımızda eksper konusunu gerçek kişi eksperler ve tüzel kişi eksperler olmak üzere iki gruba ayırmak mümkündür.