Finansal Aracı Kurumlar

Bu ünitede gerek işletmeler gerekse ülke ekonomisi açısından önem büyük olan finansal kurumların işlevleri, finansal aracılık faaliyetlerinin nasıl işlediği, finansal kurumlar arasındaki farklıkları anlatılmıştır. Sonrasında sermaye piyasası kurumları olarak Yatırım Kuruluşları, Kolektif Yatırım Kuruluşları, Sermaye piyasasında faaliyette bulunacak bağımsız denetim, derecelendirme ve derecelendirme kuruluşları, Portföy yönetim şirketleri, İpotek finansmanı kuruluşları, Konut finansmanı ve varlık finansmanı fonları, Varlık kiralama şirketleri, Merkezi takas kuruluşları, Veri depolama kuruluşları ve kuruluş ve faaliyet esasları Kurulca belirlenen diğer sermaye piyasası kurumlarının işleyişi ele alınmıştır. Yatırım Kuruluşları özelinde Türkiye’de Aracı Kurumlar, dar yetkili, kısmi yetkili ve geniş yetkili aracı kurumlar başlıkları altında incelenmiştir. Ayrıca türlerine göre aracılık faaliyetleri aktarılarak, finansal aracılık sisteminin etkin bir şekilde işleyişinin sermaye piyasaları üzerindeki önemli etkisi hakkında bilgi verilmiştir.

Finansal kurumlar, temel aktifleri büyük oranda finansal araçlardan oluşan, faaliyetlerini de bu finansal araçları kullanarak gerçekleştiren, finansal işlemlerin gerçekleştirilmesini sağlayan kurumlardır. Finansal piyasalardan fon sağlanması ile bu pazarlara fon sunulması genellikle finansal aracı kurumlar ile gerçekleştirilir. Bu işlem doğrudan finansman ve dolaylı finansman olarak iki şekilde gerçekleştirilebilir. Doğrudan finansman olarak tanımlanan; fon fazlası bulunan ekonomik birimlerle, fon açığı bulunan ekonomik birimlerin doğrudan karşılaşması finansal piyasa işlemleri içinde oldukça küçük bir paya sahiptir. Dolaylı finansmanda ise, fon alış veriş işleminde finansal aracı kurumlar rol oynar.

Yatırım Kuruluşları. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun (SPK) 35 inci maddesinde yer alan ve Yatırım Hizmetleri Tebliği’nde de kullanılan yatırım kuruluşu terimi, sermaye piyasası mevzuatına 6362 sayılı Kanun ile girmiş olup, eski mevzuatta yer alan aracı kuruluş kavramının yerini almıştır. Yatırım kuruluşu; “aracı kurumlar ile yatırım hizmet ve faaliyetinde bulunmak üzere kuruluş ve faaliyet esasları Kurulca belirlenen diğer sermaye piyasası kurumlarını ve bankaları ifade eder” şeklinde tanımlanmıştır.

Aracı Kurumlar. Sermaye piyasasında aracılık; sermaye piyasası araçlarının aracı kuruluşlar tarafından kendi nam ve hesabına, başkası nam ve hesabına, kendi namına başkası hesabına ticari amaçla alım satımıdır. Bu kapsamda, aracılık; halka arza aracılık, alım satıma aracılık ve türev araçların alım satımının yapılmasına aracılık faaliyetlerini içermektedir.

Yatırım ve Kalkınma Bankaları, yatırım bankaları, menkul kıymet alım satımı ve ihracıyla uğraşan kuruluşlardır. Görevleri, menkul kıymetlerin satış zamanını, fiyatını, taşıyacakları hakları organize etmek, menkul kıymetleri satın almak ve yatırımcıların menkul kıymetleri satın almalarını sağlamaktır.

Yatırım Ortaklıkları, SPK, Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği’ne göre; “Yatırım Ortaklıkları; sermaye piyasası araçları ile ulusal ve uluslararası borsalarda veya borsa dışı organize piyasalarda işlem gören, altın ve diğer kıymetli madenler portföyü işletmek için kurulmuş sermaye piyasası kurumlarıdır.” Yatırım ortaklıkları, anonim şirket şeklinde ve kayıtlı sermaye sistemine göre kurulurlar.

Yatırım Fonları, Yatırım fonları halktan topladıkları paralar karşılığı, hisse senedi, tahvil/bono, özel sektör borçlanma araçları, ters repo gibi sermaye piyasası araçlarından ve altın ile diğer kıymetli madenlerden oluşan portföyleri yönetirler. Her bir yatırımcı, fonun sahip olduğu portföyün bir kısmını temsil eden katılma payını satın alarak fona katılım sağlar. Yatırım fonu sisteminde dört taraf bulunmaktadır. Bunlar; fon kurucusu, fon yöneticisi, fonun varlıklarını muhafaza eden kurum (emanetçi) ve katılma belgesi sahipleridir.