Menkul Kıymet Değerlemesi

Hisse senedi, değişken getirili menkul kıymetlerin en bilinen ve yaygın türüdür ve ihraç eden firmaya özkaynak nitelikli finansman sağlayan araçtır. Şirket bilançosunun pasif tarafında yer alan sermayenin, paylara bölünmüş şeklidir.

Hisse senedinin sahibine sağladığı getiri şöyle sıralanabilir.

Temsil hakkı; ortaklardan bir kaçı şirket yönetim kurulu üyesi olup, şirketi dışarıdaki işlemlerde temsil ederler.

Ortaklık hakkı; hisse senedi alan kişi (gerçek kişi – tüzel kişi) şirketin ortağı olup, söz hakkı elde eder.

Kârdan pay hakkı; şirket bir mali yılı tamamladığında kâr elde etmişse ve bunun bir kısmını ortaklara dağıtmaya karar vermişse, her bir ortağın aldığı bu kârdan pay hakkıdır.

Rüçhan hakkı; Şirket tekrardan yeni hisse senedi çıkardığında, mevcut ortakların kendi hisse oranlarınca yeni hisselerden hisse alma hakkına rüçhan hakkı denir.

Yatırımcılar menkul kıymet alırken ya da satarken bazı hesaplamalar yaparak daha doğru karar vermek isterler. Bu bağlamda, ülke ekonomisindeki gelişmelere, sektördeki gelişmelere ve firmadaki değerlere bakarak karar verirler.

Hisse Senetlerinde Değer Kavramı

İhraç Değeri

Hisse senetlerinin, şirket tarafından çıkarılışı aşamasında satışa sunulduğu fiyattır. Bir şirketin ilk kuruluşu esnasında çıkarılan hisse senetlerinin değeri, itibari değere yani üzerinde yazılı olan nominal değere eşittir.

Defter Değeri

Bir varlığın defter değeri firmanın öz sermaye toplamının hisse senedi sayısına bölünmesi ile hesaplanır. Hisse senedinin muhasebe ya da tasfiye değeri olarak nitelenen bu tutar, nakit giriş ve çıkışlarını dikkate almadığı için yalnızca iflas ya da tasfiye hâlindeki işletmelerde önem taşır.

Piyasa (Borsa) Değeri

Bir şirketin piyasa değerinin tespiti için önerilen en kestirme yol, o şirketin hisse senetlerinin borsadaki fiyatını alıp, toplam hisse senedi sayısıyla çarpmaktır.

Nominal Değer

Tüm menkul kıymetlerin bir nominal değeri olması yasa gereğidir. Nominal değer hisse senedinin üzerinde yazılı bulunan değerdir.

Tasfiye Değeri

Varlıkların satılarak, borçların ödendikten sonra kalan tutar –eğer kalmışsa- buna öz sermayenin tasfiye değeri denir.

İşleyen Teşebbüs Değeri

İşleyen teşebbüs değeri, bir firmanın çalışır hâldeki tüm maddi ve maddi olmayan varlıklarının toplamı ile elde edilir. İşleyen teşebbüs değerinin, bilançoda yer alan varlıkların toplamından fazla bir değerde olacağı açıktır. Zira burada firmanın zamanla piyasada kazanmış olduğu şerefiyesi de yer almaktadır.

Gerçek Değer

Yatırımcıların işletmenin gelecekte gelir potansiyelini ve kendilerinin bu hisse senedinden bekledikleri kazanç oranını göz önüne alarak, işletmenin hisse senedine verdikleri değerdir.

Hisse senedinin piyasada sektörün gelişimine, piyasanın psikolojik yönelimine, yatırımcıların davranışlarına vb etki eden unsurlara bakılarak karar verilmesi nitel yaklaşımdır.

Hisse senetlerinin fiyatını belirleyen iki değişken var:

• Beklenen nakit girişleri
• Bu nakit girişlerinin riski
• Bir hisse senedinden beklenen nakti kazanç aşağıdaki iki unsurdan oluşur.
• Hisse senedinde beklenen fiyat artışı (sermaye kazancı)
• Hisse senedinden alınan kâr payı (Temettü geliri)

Hisse senedi fiyatının belirlenmesinde kullanılan yöntemler:

• Kâr payı iskonto yöntemi
• Kâr paylarının bugünkü değer yöntemi
• Sabit oranda büyüyen kâr payı yöntemi
• Kazanca göre hisse değerlemesi
• Fiyat/kazanç oranı yöntemi
• Piyasa değeri/defter değeri oranı yöntemi
• İmtiyazlı hisse senedi değerlemesi

Kâr Payı İskonto Yöntemi

Bu modele göre bir hisse senedinin beklenen kâr paylarının, net nakit girişlerinin bugünkü değere indirgenmesi yapılarak fiyat hakkında karar verilir.

Kâr payı iskonto modelinde, gelecekte her yıl için kâr payları tahmin edilerek hesaplanmaktadır. Burada sorun kâr payının gelecek yıllarda değişmeden hep aynı mı kalacağı, yoksa firmanın büyümesiyle (g) birlikte kâr payında da bu büyümenin nasıl dikkate alınacağındadır.

Kazanca Göre Hisse Senedi Değerlemesi

Firmaların gerçek faaliyetlerine dayalı değeri bulmak için, kazanç ve yatırım fırsatları dikkate alınarak değerleme hesaplaması yapılır.

Bunun için önce gelecekte elde edilecek kazançların bugünkü değeri sonra gelecekteki bir yatırımın fırsatının net bugünkü değeri hesaplanır.