Sağlık ve Beden

İnsanlığın var olduğu günden bugüne neredeyse tüm kültür ve coğrafyada, insanların hastalıklarla baş etme ya da hastalıktan korunma çabalarında, bedenin temel nokta olduğu ve üzerinde tedavi ya da korunmaya yönelik çeşitli uygulamalar gerçekleştirildiği bilinmektedir. Günümüze yaklaştıkça tedavi ya da sağlıklı olmak kapsamında algılanan ve gerçekleştirilen uygulamaların, ritüellerin çeşitlendiğine şahit olunmaktadır. Sağlık, güzellik, güç gibi unsurlar beden ile ilintilidir. Bedenin iyi görünümü, estetik olması ya da ideal beden ölçülerine sahip olmak sağlıklı olmanın birer göstergesi sayılır. Öte yandan, bendenin görünümüne atfedilen önemin arttığı günümüzde, bireylerin kendi bedenleri ile ilgili uzun süre olumsuz beden algısına sahip oldukları durumda, çeşitli hastalıklarla karşılaşma riskleri bulunmaktadır.

Beden Kavramı ve Kapsamı

İnsan bedeni toplumun dışında kendi halinde var olan fiziksel şeyler değildir, toplumsal deneyimler ile ait olunan grupların norm ve değerlerinden etkilenir. Günümüzde bir nesne olmanın ötesinde beden, moda-reklam ve kitle kültürü gibi pek çok alanda çeşitli anlamlar yüklenir hale gelmiştir. Ayrıca beden; sağlık, diyet, tedavi, spor, güzellik, dişillik/erillik, cinsellik gibi konuların uygulama alanı olmaktadır. Beden, toplumsal bir varlık olan insanın toplu içerisinde görünen yönüdür. Bedenlerin toplum sahnesinde yer alması ile bireyler bedenleri üzerinden bir değerlendirilme, sosyalleşme ve ilişki evresine girmiş olurlar.

Güzellik ve sağlık oldukça göreceli ve öznel unsurlar olmalarına rağmen günümüzde çeşitli matematiksel hesaplamalarla standart beden ölçülerine indirgenmiş olmakla eleştirilmektedir. Günümüzde ideal beden tanımlamasında kadınlar için; uzun boylu, ince ve genç ifadeleri hakimken erkekler için; uzun boylu, kaslı ve bakımlı görünen beden nitelendirmeleri yer almaktadır.

Ayrıca popüler ya da küresel kültürün, bireylerin zihninde beden imajı konusunda etkili olduğu ifade edilebilir. Kültür, sağlık ve beden ilişkisinde bazı yerel kültür örnekleri mevcuttur. Bunlar lotus ayakkabı, ahşap ya da demir korse kullanımı, boyun halkası kullanımı, dövme yaptırmak ve pirsing takmak bunlardan bazılarıdır.

Giderek artan ve çeşitlenen sayıdaki medya araçlarında beden ve sağlık konusu sıklıkla ele alınır durumdadır. Sağlık alanında profesyonel ya da profesyonel olduğunu iddia eden kişilerin, medya araçlarında toplumun çoğunluğunu ilgilendiren dikkat çekici konularda tavsiyelerde bulunduğu görülmektedir. İlerleyen teknoloji ve iletişim araçları sayesinde medyatik alanlar da farklılaşmış ve çeşitlenmiştir. Ünlü kişilerin hayatlarının yanı sıra yine sosyal medya araçları vasıtasıyla popülerliğini artırmış olan yada ekonomik seviyesi ve yaşam standartları toplumun geniş kesimlerince arzu edilen kişilerin hayatları da gözlemlenebilir olmuştur.

Sağlık alanında, güzel görünme, iyi hissetme psikolojik sağlık ya da sosyal sağlık kapsamında kozmetik uygulamalar ve estetik cerrahi işlemler tüketilmektedir. Beden üzerinden oluşturulan çeşitli tiplemeler yoluyla “güzel, ideal ya da rol modeller” oluşturularak toplumun her bir üyesi için tüketime hazır hale getirilmektedir. Yirminci yüzyılda tüketim kültürü ve popüler kültür ile birlikte; dinamik, genç ve ince bir beden sağlığın simgesi haline gelmiştir. Sağlıklı olmak amacıyla yapılan pek çok işlem ve uygulama beden üzerinde gerçekleştirilmektedir. Diyet, spor ya da estetik işlem bunun bazı örnekleridir.

Biyomedikal Görüş

İnsan sağlığı/hastalığı konusunda çeşitli görüşler bulunmaktadır. Biyomedikal görüş sağlık ve hastalığın toplumsal boyutları ile ilgilenilmeyen dönemlerde hakim olan bir düşünce yapısıdır. Biyomedikal model, hastalık etkenleri olarak insan psikolojinin ve sosyal yönün değerlendirilmeye alınmamış olması açısından eleştirilmektedir. Biyomedikal modelin üç önemli bileşeni söz konusudur. Bunlardan ilki mikropların hastalık nedeni olarak görülmesidir. İkincisi, hasta kavramının, ruhsal ve sosyal durumdan ziyade bedensel bir duruma hitap etmesidir. Üçüncüsü ise, hastalıkların tedavisinde yalnızca profesyonel olarak kabul edilen alanında uzman tıp doktorları, tedavi edebilme yetkisine ve yeteneğine sahip olduğu düşüncesidir.

Beden İmajı ve Hastalıklar

Beden imajı kısaca bireyin kendi bedenine ilişkin soyut bir değerlendirme olarak ifade edilebilir. Beden imaji bireylerin yaşamı boyunca (çocukluk, ergenlik, gençlik, yaşlılık) değişkenlik gösterebilir. Beden imajının olumsuz olduğu durumlarda bireylerin sosyal hayattan uzaklaştıkları, içine kapanık bir hal aldıkları ve psikolojik sorunlar yaşadıkları bilinmektedir. Olumsuz beden imajının ilerleyen evrelerinde ise psikiatri alanında önemli görülen hastalıklardan olan yeme bozuklukları ile karşılaşılabilmektedir. Anoreksia Nervoza ve Bulumia Nervoza bu şekilde gelişen önemli hastalıklardır. Bu hastalığa sahip olan kişiler kilo almaktan aşırı korkarak enerji alımını kısıtlamaya, katı diyet uygulamasına ve aşırı fiziksel aktivite yapmaya yönelirler. Bu durumda kişi, aşırı zayıf olduğu halde halen kilolu olduğunu düşünerek diyete ve egzersize devam ederek kilo kaybetmeye devam eder. Bulimia nervoza, ince bir bedene sahip olma ile yağlanmadan korkma gibi beden ağırlığı ve şekline yönelik aşırı ilgi ve hassasiyet sonucu ortaya çıkan bir hastalıktır. Bazı kaynaklarda bulimia hastalığı kronik aneroksia nervoza olarak da ifade edilmektedir Bulimia, kişinin aşırı yemek yiyip sonrasında istemli olarak kusması durumunda zayıflamaya devam ettiği bir hastalıktır.