Sağlık Kurumlarında Kalite Maliyetleri

Küreselleşme ile birlikte müşteri memnuniyeti kavramının ön plana çıkması ve artan rekabet baskısı, sağlık kurumlarının daha düşük maliyetle ve yüksek kaliteden ödün vermeyerek hizmetlerden bulunmalarını gündeme getirmiştir. Sağlık kurumlarında kalite kavramı ile hasta beklentilerinin karşılanması ve çalışanların memnuniyetinin sağlanması anlaşılmaktadır. Kalitenin önemli bir unsur olduğu sağlık kurumlarında sosyal sorumluluk işlevinin yerine getirilmesinde katlanılan maliyetlerin doğru ve nesnel bir şekilde hesaplanması gerekmektedir.

Sağlık kurumlarında kalite ve maliyet arasında dengeli bir ilişki kurularak hem rekabet üstünlüğü sağlanabilmekte hem de olası hatalı uygulamaların önüne geçilebilmektedir. Dolayısıyla, sağlık kurumlarında toplumun sağlık bakım gereksinimlerinin kaliteli bir biçimde karşılanabilmesi, maliyet hedeflerinin belirlenmesi ve kalite maliyet ilişkisinin kurulabilmesi için kalite maliyetlerinin hesaplanıp analiz edilmesi gerekir. Bir sağlık kurumunun hizmet kalitesinin belirli bir düzeyde tutulabilmesi için katlanılan maliyetlerin incelenmesi ve hesaplanması ile kalite maliyetleri analiz edilmiş olur.

Kalite maliyetleri ile ilgili birçok tanım yapılmakla birlikte söz konusu maliyetlerin sınıflandırılmasında İngiliz Standartları Enstitüsü tarafından yayımlanan "BS 6143 Bölüm 1: Guide to the Economics of Quality (1992)" adlı eser esas alınmaktadır. Bu eserde kalite maliyetleri, PAF modeli ve süreç maliyet modeli olarak ele alınmaktadır. PAF modeli, adını önleme (prevention), ölçme-değerlendirme (appraisal) ve başarısızlık (failure) maliyetlerinin baş harflerinden almıştır. Süreç maliyet modelinde ise kalite maliyetleri uygunluk ve uygunsuzluk maliyeti olarak sınıflandırılmaktadır.

Önleme maliyetleri; kalite planlaması, kalite ölçüm ve test ekipmanlarının tasarım ve geliştirilmesi, kalitenin gözden geçirilmesi ve tasarımının doğrulanması, kalite ölçüm ve test ekipmanlarının ayar ve bakımı, kalite değerlendirmesinde kullanılan üretim ekipmanlarının ayarı ve bakımı, tedarikçi garantisi, kalite eğitimi, kalite denetimi, son durum analizi ve kalite bilgilerinin raporlanması ve kalite iyileştirme programlarından oluşmaktadır.

Ölçme ve değerlendirme maliyetleri; üretim öncesi doğrulaması, teslim alma (kabul) muayenesi, laboratuvar kabul testi, muayene ve test, muayene ve test ekipmanı, muayene ve test esnasında tüketilen materyaller, test ve muayene sonuçlarının analizi ve raporlanması, alan başarı testi, izinler ve tasdikler, stok değerlemesi, kayıt tutma kalemlerinden oluşmaktadır.İçsel başarısızlık maliyetleri; artık, yerine koyma, yeniden üretme ve tamir, arızların giderilmesi veya kusur/başarısızlık analizi, muayene ve test tekrarı, taşeron hatası, değişim izinleri ve imtiyazlar, kalite uygunsuzluğundan doğan kazanç kaybı ve zaman kaybı maliyetlerinden oluşmaktadır.

Dışsal başarısızlıklar ise şikayetler, garanti süreci içinde yerine getirilen yükümlülükler, kabul edilmeyen ve iade edilen mamuller, uzlaşma, satış kaybı, müşteri ile temas sağlama maliyetleri ve mamul sorumluluğundan oluşan kalemlerdir.

Kalite maliyetleri, kurumun maliyetleri arasında önemli bir yer kaplamaktadır. Özellikle ölçme ve değerlendirme ile başarısızlık maliyetlerinin tespit edilmesi ve önlenmesi gerekmektedir. Kurum, faaliyetleri devam ettirmek ve rekabet ortamında avantajlı bir pozisyona geçmek için maliyet yönetimini ve kalite maliyetlerini etkin bir şekilde planlamalı ve gerçekleştirmelidir.

Sağlık kurumlarının çalışma şekillerine uygun kalite maliyetlerini izleyeceği bir sistem kurması gerekmektedir. Ayrıca kalite maliyetlerinin raporlanması da sağlık kurumlarının daha etkin, verimli ve rekabetçi bir yapıya kavuşmalarına olanak sağlayacaktır.