Sağlık Kurumlarında Finansal Örgütlenme

Giriş

Sağlık kurumları sağlık hizmetleri temelde; koruyucu sağlık hizmetleri, tedavi edici sağlık hizmetleri ve rehabilitasyon hizmetlerinden oluşur. Sağlık hizmetleri Hizmet kapsamı ve yoğunluğu açısından; birinci basamak sağlık hizmetleri, ikinci basamak sağlık hizmetleri ve üçüncü basamak sağlık hizmetleri şeklinde sınıflandırılır. Sağlık hizmetinin etkin ve verimliği açısından, bu ünitede sağlık kurumu örgütlemesi ve finansal örgütlenmesi incelenmiştir.

Sağlık Kurumlarında Örgütleme ve Finansal Örgütlenme

Sağlık kurumlarında yönetimin temel işlevleri; planlama, örgütleme, yürütme ve denetleme olup, sağlık kurumlarında örgütleme, yönetimin ikinci temel işlevidir. “Sağlık kurumlarında finansal örgütlenme; finansal işlerin organize edilerek yürütülmesi” dir. Finansal örgütlenme; sağlık kurumunun mülkiyetine, türüne ve büyüklüğüne göre farklılık gösterir. Sağlık kurumlarındaki finansal örgütlenmeye; kurumda uygulanan bütçe türü, kurumun büyüklüğü ve geri ödeme kurumlarının sağlık hizmeti bedelini ödeme yöntemi yön verir.

Sağlık Bakanlığı’nda Finansal Örgütlenme

T.C. Sağlık Bakanlığı teşkilat yapısını düzenleyen 663 sayılı “Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK)”nin bazı hükümleri 703 sayılı “Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında KHK” ile yürürlükten kaldırılmış ve teşkilat yapısını düzenleyen hükümler dışında kalan sağlık alanındaki diğer hükümleri aynen korunmuş ve Kararname’nin adı “Sağlık Alanında Bazı Düzenlemeler Hakkında KHK” şeklinde değiştirilmiştir. Bakanlığın teşkilat yapısı ile görev ve sorumlulukları “Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi” ile bağlı ve ilgili kuruluşlarının teşkilat yapısı ile görev ve sorumlulukları ise “Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi” ile düzenlenmiştir.

Bakanlığa Bağlı Kuruluşlar; Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumu ile Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü’dür. Bağlı kuruluşlardaki Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu ve Kamu Hastaneleri Birlikleri kaldırılmıştır. Bağlı kuruluşlar; Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü merkez ve taşra teşkilatından; Türkiye İlaç ve Tıbbî Cihaz Kurumu ise merkez teşkilatından oluşur.

“Herkesin bedeni, zihni ve sosyal açıdan tam bir iyilik hali içinde hayatını sürdürmesini sağlamak” iş tanımına göre T.C. Sağlık Bakanlığı’nın görev ve yetkileri önemlidir. Merkez Teşkilatı hizmet birimlerinin teşkilat şemasında; Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü, Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü, Sağlık Yatırımları Genel Müdürlüğü, Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü, Hukuk Müşavirliği, Denetim Hizmetleri Başkanlığı, Strateji Geliştirme Başkanlığı, Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Özel Kalem Müdürlüğü, Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği bulunur. Şemada; Bakan’a kurmayda denetim hizmetleri başkanlığı, hukuk müşavirliği, iç denetim birimi, özel kalem müdürlüğü, basın ve halkla ilişkiler müşavirliği, dikeyde Bakana bağlı dört bakan yardımcısı bağlıdır.

Sağlıkta Dönüşüm Programınca Bakanlık yeniden yapılanmış ve Ağustos 2017’de 694 sayılı KHK ile birlikte Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü ve Kamu Birlikleri kaldırılmıştır. Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu, Genel Müdürlüğe dönüştürülmüş ve “bağlı kuruluş” statüsü ile belirli yönlerden “özerk” yapı tekrar Bakanlık merkez teşkilatına bağlanmıştır. T.C. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü teşkilat şemasında; Müdür’e kurmayda Şehir Hastaneleri Koordinasyon Dairesi Başkanlığı, Verimlilik ve Kalite Uygulamaları Dairesi Başkanlığı, dikeyde dört genel müdür yardımcısı vardır. Genel Müdürlüğe; Döner Sermaye Bütçe ve Muhasebe İşlemleri Dairesi Başkanlığı’nın Tekdüzen Muhasebe İşlemleri Birimi, Döner Sermaye Bütçe Birimi, Ödenek Planlama Birimi, Mevzuat ve Raporlama Birimi bağlıdır. Döner Sermaye Bütçe ve Muhasebe İşlemleri Dairesi Başkanlığı alt birimi ile Başkanlığa bağlı birimlerinden; finansal açıdan tekdüzen muhasebe işlemleri birimi ile döner sermaye bütçe birimi görev ve yetkileri önemlidir. Genel Müdürlüğe bağlı “Finansal Analiz ve Faturalandırma Dairesi Başkanlığı”; idare ve koordinasyon, mali analiz, faturalandırma ve fiyatlandırma, tıbbı malzeme ve ilaç ile maliyet analizi alt birimdir.

Bakanlık ve bağlı kuruluşlarda genel bütçe ve döner sermaye bütçesi uygulanmaktadır. Kamu bütçesi kapsamında genel ve özel bütçe uygulamaları T.C. Sağlık Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı (SGB) tarafından yürütülmektedir. Teşkilat şemasında; Genel Bütçe Dairesi Başkanlığı, Ödenek Planlama ve Gider Takip Dairesi Başkanlığı, Stratejik Yönetim ve Planlama Dairesi Başkanlığı, İç Kontrol Dairesi Başkanlığı, Destek Hizmetler Dairesi Başkanlığı, Mali Analiz Dairesi Başkanlığı ve Döner Sermaye Dairesi Başkanlığı bulunur. Döner Sermaye Dairesi Başkanlığı görevleri önemlidir.

Üniversite Hastanelerinde Finansal Örgütlenme

Üniversite hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri, üçüncü basamak sağlık kurumu olarak kabul edilir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrolü Kanunu’na göre üniversiteler özel bütçeli kamu kurumları kabul edilir. Üniversitelerde mali yönetim ve kontrol hizmetlerini Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı (SGDB) yürütür. Üniversite hastanelerinin birinci derecede ita amiri Rektör, ikinci derece ita amiri hastane başhekimidir. Döner sermaye işletmesinde ita amiri Rektör’dür. Dikeyde; Rektör’e finansal örgütlenmede “İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı” ve “Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı” bağlıdır.

Özel Hastanelerde Finansal Örgütlenme

Özel hastanelerde örgütsel yapı; Özel Hastaneler Kanunu, Özel Hastaneler Tüzüğü ve Özel Hastaneler Yönetmeliği ile ticari kuruluş biçimine göre TTK hükümlerine uygun olarak oluşturulur. Özel hastaneler genellikle anonim şirket statüsünde olup, özel bütçe sistemi kapsamında işletme bütçesi uygulanır. Finansal örgüt yapısı hastane büyüklüğüne bağlı değişir.