Sektörel Olarak Risk Değerlendirmesi

Günümüzde iş yerlerinde birçok farklı risk değerlendirme metodu kullanılmaktadır. Risk değerlendirme metodunun doğru tespiti bu süreçteki en kritik konudur. Bu bölümde uzmanlar tarafından en çok tercih edilen risk değerlendirme metotlarının neler olduğu ve sektörel olarak metot seçiminin nasıl yapılabileceği anlatılmıştır.

Sektörel Risk Değerlendirmesi ve Önemi

Risk, "belli bir dönemde veya koşullar altında istenmeyen bir olayın ortaya çıkma olasılığı" biçiminde tanımlanmaktadır. Risk değerlendirmesi, iş yerindeki tehlikelerin tespit edilmesi, bu tehlikelerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin belirlenmesi amacıyla yapılması zorunlu çalışmalar olarak tanımlanmıştır. Sektör kelime anlamıyla aynı işi yapan anlamına gelmektedir. Literatürde çok farklı sınıflandırmalar yapılmıştır sektörel risk değerlendirmesi ise "Aynı iş kolunda faaliyet gösteren iş yerlerindeki tehlikelerin, çalışanlara, iş yeri ve çevresine verebileceği zararların tespiti ve alınacak önlemlerin belirlenmesi amacıyla yapılan çalışmalar" olarak tanımlanabilir. İş yeri Tehlike Sınıfı, “İş sağlığı ve güvenliği açısından, yapılan işin özelliği, işin her safhasında kullanılan veya ortaya çıkan maddeler, iş ekipmanı, üretim yöntem ve şekilleri, çalışma ortam ve şartları ile ilgili diğer hususlar dikkate alınarak iş yeri için belirlenen tehlike grubunu ifade eder.” şeklinde tanımlanmıştır. Buna göre 6331 sayılı İSG Kanunu’nda yapılan düzenleme ile iş yerleri üç sınıfta değerlendirilmiştir. Bunlar; Az Tehlikeli, Tehlikeli, Çok Tehlikeli iş yerleridir.

Sektörel Risk Değerlendirmenin Mevzuattaki Yeri

İş yerlerinde İSG yönünden yapılacak risk değerlendirmesinin usul ve esaslarını düzenlemek amacıyla ile “İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği” yayımlanmıştır. Söz konusu Yönetmelik, 6331 sayılı İSG Kanunu kapsamındaki tüm iş yerlerini kapsamaktadır. Yönetmelik, bir iş yerinde risk değerlendirme sürecini altı ana başlıkta değerlendirmiştir. Bunlar; risk değerlendirmesi ekibinin kurulması, tehlikelerin tanımlanması, risklerin belirlenmesi ve analizi, risk kontrol adımları, dokümantasyon ve risk değerlendirmesinin yenilenmesi şeklindedir. Yönetmelik özet olarak risk değerlendirmesinde uyulması gereken esasları belirtmektedir. Ancak bir risk değerlendirmesinin nasıl yapılacağı veya hangi yöntemin kullanılması gerektiği hakkında bilgi vermemektedir. Ancak söz konusu yönetmelikte, bir işletmede uygulanacak risk değerlendirme yöntemini seçerken işletmenin faaliyeti ve yöntemin ulusal veya uluslararası standartlara uygunluğuna dikkat edilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Sektörel Risk Değerlendirme Yöntemleri ve Seçimi

Risk değerlendirme yöntemleri genel olarak kalitatif, kantitatif ve her iki yönteminde kullanıldığı karma yöntemler olmak üzere üç grupta incelenmektedir. Kantitatif (Nicel) risk analizinde,riski hesaplarken matematiksel teoremler kullanılır. Kalitatif (Nitel) yöntemlerde,tehlikeli bir olayın meydana gelme ihtimali, tehlikenin etkisi gibi sözel veriler, sayısal verilere dönüştürülür. Bu değerler matematiksel yöntemlerle işlenerek risk değeri bulunur. Bazı durumlarda risk analizinin yapılabilmesi için hem kantitatif hem de kalitatif yöntemlerin kullanılması gerektiğinde her iki yöntemin birleşiminden oluşan karma metotlar kullanılmaktadır. Risk Değerlendirme Metotları, Risk Yönetim Sisteminin (RYS) önemli bir parçasıdır. RYS, çalışma ortamdaki tehlikelerin belirlenerek onların kritik fonksiyonlar ve değişkenler üzerindeki etkilerini araştıran, koruma amaçlı stratejiler geliştiren bir tekniktir. RYS’nin amacı, işletmelerin hedeflerine ulaşmaları için en etkin, en hızlı ve en güvenilir yolları araştırmaktır.

Beş Adımda Risk Yönetim Sistemi

RYS beş temel aşamaya ayrılabilir:

1. Adım: Tehlikenin belirlenmesi: Risk değerlendirmesinin en önemli adımıdır. Bu adımda, çalışma ortamında, kimyasal, fiziksel, biyolojik, ergonomik, psikososyal, kaynaklarından oluşan veya bunların etkileşimi sonucu ortaya çıkabilecek tehlikeler belirlenir. Tehlikeler incelenirken uzmanlar iş yerinde gözlem yapmalı, mümkün olduğunca tüm çalışanların görüşleri alınmalıdır. Hiçbir ayrıntı gözden kaçırılmamalıdır.

2. Adım: Risklerin değerlendirilmesi: İkinci adımda, ilk adımda oluşturulan tehlike listesinin değerlendirilmesi ile hangileri için risk değerlendirmesi yapılacağı ve alınacak tedbirlere karar verilir. Bunun için öncelikli olarak tespit edilen tehlikelerin hangi risk değerlendirme metodu kullanılarak değerlendirileceğine karar verilmesi gereklidir. Bunun için ilk olarak işletmenin İSG’ye İlişkin İş Yeri Tehlike Sınıfları Tebliğinde hangi tehlike sınıfında olduğu belirlenmeli ve buna uygun bir risk değerlendirme metodu tercih edilmelidir. İş yerinin tehlike sınıfı belirlendikten sonra risk değerlendirme tablosu doğrultusunda bir risk değerlendirme metodu seçilebilir. Risk değerlendirme metotlarının seçim kriterleri özet olarak Tablo 10.1.de verilmiştir. Tablodan da anlaşılacağı üzere iş yerlerinin tehlike seviyeleri arttıkça kullanılan yöntemler karmaşıklaşmakta, risk değerlendirme yaparken ekip çalışması yapılması ve ekipte görev alacak kişilerin tecrübeli olması gerekmektedir.

3. Adım: Risklerin derecelendirilmesi: İkinci adımda, risk değerlendirilmesi yapılmasına karar verilen tehlikelerin her biri için ayrı ayrı risk değeri hesaplanarak öncelik sıralamasına tabi tutulur.

4. Adım: Kontrol önlemlerinin uygulanması: Üçüncü adımda öncelikli olarak tedbir alınmasına karar verilen riskler için gerekli önlemler derhal alınır. Maliyet, zaman gerektiren ve acil olmayan önlemler için uygulama planları yapılarak öncelik sırasına göre tedbirler alınır.

5. Adım: Denetim, izleme ve gözden geçirme: İş yerinde uygulanan risk yönetiminin sisteminin tüm aşamaları periyodik olarak denetlenir, alınan önlemlerin yeterliliği kontrol edilir, yetersiz görülen önlemler için süreç tekrarlanır.

Risk değerlendirme çalışmalarının başarısız olmasının nedenleri incelendiğinde ilk nedenin, risk değerlendirmenin işletmedeki bir kişinin göreviymiş gibi algılanmasıdır. İkinci neden, işletmelerin risk değerlendirmesine sadece yasal bir zorunluluğu yerine getirilmesi olarak bakmalarıdır. Bir diğer sebep de risk değerlendirme çalışmalarını yapmakla görevli olan iş güvenliği uzmanı, iş yeri hekimi, işveren ve destek elemanının bu konuda yeterli tecrübe ve bilgiye sahip olmamasıdır.

Örnek Uygulama

Bu bölümde, yukarıda anlatılan risk değerlendirme metot seçim yöntemi imalat sektöründe faaliyet gösteren bir torna atölyesine uygulaması anlatılmıştır.