Baskı Tasarımında Renk

Baskı tasarımı, kumaşın desenlendirilmesidir. Baskı ile desenlendirilmiş kumaşın tersinde, desen yüzeydeki kadar net görülmez. Desenin metrelerce tekrar etmesine metraj desen, sadece pano olarak kullanılmasına da pano desen denir. Desen, metrelerce tekrar edebilmesi için raporlanır. Düzenli dağılımı ve sürekliliği sağlayan en küçük desen birimine rapor denir. Tam ve yarım rapor temel rapolardır.

Tasarımda renk; denge, birlik, uyum ve zıtlık yaratır. Renkle tasarıma, hareket veya huzur gibi farklı duygular kazandırılabilir. Tasarımdaki biçimlerin algısını da etkileyen renkler; boyut yanılsaması, yakınlık veya derinlik yaratırlar.

Renk skalasında renk ve ton dengesi önemlidir. Işıklı renkleri dengeleyecek ışıksız renkler de olmalıdır. Skalanın belirlenmesinde; tasarımın kullanım alanı, sezon, hedef kitle, renk eğilimleri, tema, desen grupları ve maliyet gibi faktörler öne çıkmaktadır.

Renk skalası belirlemede birincil etken, tasarımın kullanım alanıdır.

Tasarımın hangi sezon için planlandığı da önemlidir.

Hedef kitle; yaş, cinsiyet, gelir düzeyi açısından çözümlenmelidir. Tasarımın hangi ülkede pazara sunulacağı ve hedef kitlenin tüketici grubu belirlenmelidir.

Renk tahminleri incelenmeli ve pazarın kültürel kodları ile uyuşması dikkate alınmalıdır.

Temaya göre renk skalası belirlenebilir.

Baskılı tasarımlar; çiçekli, etnik ve tropikal desenler gibi farklı desen gruplarına ayrılabilir. Desen gruplarının çağrıştırdıkları renk skalalarına farklı ton değerleri ya da güncel renkler eklenebilir.

Renk sayısı ürünün maliyetini arttırır. Tasarımcılar, bu nedenle az renk kullanarak çok renklilik etkisi yaratmayı hedeflerler.

Üretilecek desene renk ayrımı işlemi yapılmalıdır. Transfer ve dijital baskıda renk ayrımına gerek yoktur. Bilgisayar yazılımları ile yapılan bu işlemle desende aynı renkte olan biçimler tek bir çerçevede basılır. Renk, tasarımdan üretime kadar aynı kalmalıdır. Bilgisayar ekranında görülen rengin kumaşta da aynı olması için renk uzay sistemlerinin eşleştirilmesi gerekir. Renk ayırma işleminde; kumaşın maliyetine ve makinenin kapasitesine göre kimi renkler birleştirilebilir.

Varyant, desenin satış potansiyelini arttırmak ve kombin olanağı tanımak için aynı desenin farklı renklerle yeniden basılmasıdır.

Tasarımların kumaşa aktarılabilmesi, baskı yöntem ve stilleri ile mümkündür. Tekstilde deseni kumaşa en iyi şekilde aktarmak için farklı yöntemler geliştirilmiştir.

Kalıp baskı, tahta veya metal kalıplar ile yapılır. El ile basıldığından desenlerde ve renklerde kaymalar görülür, endüstride kullanılmamaktadır.

Rulo baskıda desen bakır rulolar üzerine işlenir. Desendeki her renk için bakır rulolar hazırlanır. Boya, yüksek basınçla ezilir. Rapor boyu, silindirlerin çapları ile sınırlıdır; küçük desenli tasarımlar basılır. En fazla 7 renk basılabilmektedir.

Film baskı, düz film ve rotasyon baskı olarak uygulanır. Düz film baskıda, baskı kalıbı olarak gaze bezinin gerildiği çerçeveler kullanılır. Her bir renk için ayrı ayrı hazırlanan çerçeveler, üst üste basılarak desenin tamamı uygulanır. Renklerin üst üste bindirilmesi ile iki renkten üçüncü bir renk elde edilebilir. Büyük raporlu desenler ve desendeki net kontürler basılabilir. Renk canlılığı yüksektir. Kumaş boyunca çizgili desenler basılamaz, enine çizgiler basılabilir.

Rotasyon baskıda desen, delikli metal silindirden şablonlara pozlandırma işlemiyle aktarılır. Kumaşın üzerinde, desendeki renk sayısı kadar silindir bulunur. Baskı patı, sürekli dönen baskı silindirlerinin deliklerinden alta geçer. Üretim hızı yüksektir, boya ezilmesi ve renk kirlenmesi yoktur. Kumaş boyunca çizgili desenler yapılabilir. Rapor büyüklüğü şablon çevresine bağlıdır.

Transfer baskıda desen, önce kağıda basılır, sonra kumaşa aktarılır. Süblimasyon, eriyik, film çıkartma ve yaş transfer baskı olarak çeşitleri vardır. Kıvamlaştırıcı ve bağlayıcı ile kâğıda basılan desen, 150-220°C arasında ısıtılınca buharlaşarak ya da süblimleşerek kumaşa aktarılır. Yıkama ve kurutma işlemleri ortadan kalkar. Fotoğraflar bile geniş bir renk yelpazesinde basılır. Trendleri yakalamak için uygundur. Yüksek ısı ve basınç, kumaşta parlaklıklar oluşturur ayrıca desen kâğıdı maliyetlidir.

Dijital baskı, klasik baskı yöntemlerinden farklıdır ve birçok isimle anılır: Dijital desen bilgileri ile baskı yapıldığı için dijital baskı; mürekkep adı verilen boyalar kullanılarak püskürtüldüğü için ‘ink jet’ baskı veya jet baskı; kumaşa temas etmeden baskı yapıldığı için de ‘non-kontakt’ baskı denilmektedir. Çok renkli ve detaylı desenlerin basılmasındaki hızı önemlidir. Tuşede sertleşme sorunu görülmez. Tasarım ile üretim arasındaki süre kısalmış, renk ayrımı ve numune hazırlama maliyetlerini ortadan kaldırmıştır.

Baskı stilleri, desenin kumaşa, kimyasal ve fiziksel işlemler veya farklı proseslerle aktarılmasıdır. Direkt, aşındırma ve rezerve olmak üzere üç ana başlık altında toplanır.

Direkt baskı, beyaz ağartılmış veya optik beyazlatma yapılmış materyal üzerine uygulanmaktadır. Açık renge boyanmış kumaşlara uygulandığında zemin rengi ile üzerine basılan desenin renginin karışımından farklı renk tonları elde edilebilir.

Aşındırma baskı, özellikle koyu renkli kumaşlara uygulanır. Kumaşın boyanması tamamlanmış olmalı, boyarmaddenin de aşınabilmesi gereklidir. Aşındırma maddesi olan zemin boyasını tahrip eden baskı patı ile desen basılır. Basılı alanlar aşınır ve desen beyaz renktedir, buna beyaz aşındırma denir. Aşındırılan yerlere aşındırmaya dayanıklı bir boyarmadde ile farklı bir renk de uygulanabilir, bu da renkli aşındırmadır.

Rezerve baskıda, basılı alanda zemin renginin fiksesi önlenir. Desen, beyaz kumaş üzerine rezerve maddeli baskı patı ile basılır, sonra kumaş boyanır. Rezerve maddesi basılı alanlarda desen beyaz olarak elde edilir. Buna beyaz rezerve denir. Baskı patına rezerve maddesine dayanıklı bir boyarmadde ilave edilerek renkli rezerveler elde edilebilir.