Tekstilde Renklendirme

Tekstil mamullerinin görünüşünü değiştirerek albenisini ve katma değerini arttırmak için yapılan renklendirme işlemleri boya ve baskı olmak üzere iki ayrı yöntemle elde edilmektedir. Hemen hemen bütün tekstil mamulleri uygulanacak son terbiye işleminden önce renklendirilmektedir.

Tekstil Mamullerinin Boyanma İşlemleri

Yukarıda da belirtildiği gibi tekstil mamullerinin renklendirilme işlemlerinden birisi de bu ürünlerin boyanması ile olmaktadır. Bu yüzden boyama adımı oldukça önemlidir. Çünkü düzgün bir boyama işlemi ile mamulün tüketiciler tarafından da tercih edilmesi sağlanacaktır.

Çektirme Yöntemi ve Bu Yöntemde Kullanılan Makinalar

Çektirme yönteminde uzun flotte oranlarıyla birlikte uzun sürelerde işlem yapılarak boyama adımı gerçekleştirilmektedir. Çektirme yönteminde kullanılacak boyarmaddenin tekstil mamulüne karşı belirli bir affiniteye sahip olması gerekmektedir. Burada affinite olarak adlandırılan terim ise boyarmaddenin tekstil liflerine olan ilgisini belirtmektedir. Bu yöntemin boyama makinaları ise haspel, jigger ve parça boyama makinasıdır.

Emdirme Yöntemi ve Bu Yöntemde Kullanılan Makinalar

Açık en hâlinde bulunan kumaşın bir tekne içerisinde bulunan flotteden kısa sürelerde geçirildikten sonra sıkılma işlemine tabii tutulması sonucu yapılan aplikasyon işlemine emdirme yöntemi denilmektedir. Bu işlem için en yaygın kullanılan makina, fularddır. Bu makinenin elemanları arasında flotteyi bulunduran bir tekne ve sıkma silindirleri bulunmaktadır. Emdirme işleminde önemli olan bir husus ise kumaşın başı ve sonu arasında eşit madde aktarımının olmasıdır. Bu yüzden de kullanılan terbiye maddesinin affinitesinin olmaması veya çok az derecede olması istenmektedir.

Tekstilde Renklendirme İşlemlerinde Kullanılan Bazı Önemli Boyarmadde Grupları

Cisimlerin renkli görülmesini sağlayan ana yapı taşı, çift bağ içeren halkalı bileşiklerdir. Bu yüzden de boyarmaddeler yapılarında fazla miktarda çift bağ bulunan halkalı bileşiklerden meydana gelmektedir. Bu bileşiklere kromofor grupların bağlanması ile renk meydana gelmektedir. Kromofor grupların görevi ise ışık absorbsiyonunu görünür bölgeye kaydırmaktır. Fakat aromatik halkalı bileşiklerin sadece kromofor grup içermeleri bu bileşiğin boyarmadde olarak nitelendirilebilmesi için yeterli değildir. Kromofor içeren halkalı sistemlere oksokrom grupların eklenmesiyle birlikte hem renkte koyulaşma meydana gelir hem de bileşik tekstil mamulüne karşı bir affinite kazanmaktadır. Böylece boyarmadde meydana gelmiş olur. Oksokrom gruplar ise elektron verici özelliktedir.

Direkt Boyarmaddeler

Direkt boyarmaddelerin bir diğer adı ise substantif boyarmaddelerdir. Bu boyarmaddeler suda çözünür boyarmadde grubunda yer almaktadır. Bu boyarmaddelerin direkt olarak adlandırılmasının sebebi ise suda kolaylıkla çözünmeleri ve lifler tarafından kolaylıkla alınmalarıdır.

Reaktif Boyarmaddeler

Reaktif boyarmaddeler, selüloz esaslı liflere kovalent bağ yardımıyla sağlam bir şekilde bağlandıklarından dolayı yaş haslıkların iyi olduğu boyama işlemlerine ulaşılmaktadır. Bu boyarmadde grubu pamuklu mamullerin boyanmasında en fazla kullanılan gruptur. Ayrıca genel olarak günümüzde hem baskıcılık hem de boyamacılıkta en çok kullanılan boyarmadde grubudur.

Küp Boyarmaddeler

Küp boyarmaddeler indantren boyarmaddeler olarak da adlandırılmaktadır. Bu boyarmaddeler suda çözünmez özelliktedirler. Boyama işlemi başlamadan önce bu boyarmaddeler indirgeme işlemiyle birlikte suda çözünür bir yapı kazanırlar.

İndigo Boyarmaddeleri

Bu boyarmadde grubu denim kumaşların boyanması işleminde kullanılmaktadır. Bu boyarmaddenin orijinal olarak eldesi çivit otu bitkinin yapraklarından olmaktadır. Günümüzde ise genelde sentetik olarak üretilmektedir.

Asit Boyarmaddeleri

Asit boyarmaddeleri yün liflerinin boyanmasında kullanılmaktadır. Bu boyarmaddeler direkt boyarmaddeler ile yapı olarak benzer özellikler göstermektedirler.

Metal Kompleks Boyarmaddeleri

Bu grupta 1:1 ve 1:2 metal kompleks boyarmaddeleri bulunmaktadır. 1:1 metal kompleks boyarmaddelerinde 1 metal iyonu 1 boyarmadde anyonuyla kompleks meydana getirirken, 1:2 metal kompleks boyarmaddelerinde ise 1 metal iyonu 2 boyarmadde molekülü ile kompleks oluşturmaktadır.

Pigment Boyarmaddeleri

Pigment boyarmaddeleri suda çözünmez boyarmadde grubunda yer almaktadırlar. Ayrıca bu boyarmadde grubunun liflere karşı affinitesi bulunmamaktadır.

Dispersiyon Boyarmaddeleri

Poliester (PES) liflerinin boyanmasında en çok kullanılan boyarmadde grubu, dispersiyon boyarmaddeleridir. Dispersiyon boyarmaddeleri genel olarak küçük molekül yapısına sahip bir boyarmadde grubudur.

Tekstil Mamullerinin Baskı İşlemleri

Boyama işleminde tekstil yüzeyinin tamamı renklendirilirken, baskı işleminde ise bölgesel renklendirme yapılmaktadır. Kumaşa uygulanacak baskı işlemlerinde farklı yöntemler bulunmaktadır. Bunlar:

Direkt baskı: Beyaz veya zemini hafif şekilde boyanmış olan kumaşlara doğrudan yapılan baskı işlemidir.

Aşındırma baskı: Bu baskı yöntemi daha önceden aşındırma özelliğine sahip bir boyarmadde yardımıyla boyanmış olan kumaşlara yapılmaktadır.

Rezerve baskı: Bu baskı yönteminde ise kumaş boyanmadan önce baskı işlemine alınır ve daha sonra boyanır.

Transfer baskı: Transfer baskı genellikle sentetik liflere uygulanmaktadır.

Baskıcılık işlemlerinde baskı yöntemlerinin yanı sıra baskı makinaları da kullanılmaktadır. Bu makineler ise aşağıda sunulmuştur:

Rulo baskı: Rulo baskı esas itibarıyla bir derin baskı yöntemidir. Yani kabartma baskının tam tersi olarak bilinir.

Filmdruck baskı: Bu baskı işleminde gaze bezlerinden yapılmış olan şablonların açık kısımlarından baskı patının bir rakle yardımıyla kumaşa aktarılması sağlanmaktadır.

Rotasyon baskı: Rotasyon baskı makinasının bir diğer adı ise silindirik şablon baskı makinasıdır.

Bu yöntem ve makinaların yanı sıra tekstil baskıcılığında kullanılan özel baskı efektleri de mevcuttur. Bunlardan bazıları aşağıda sunulmuştur:

Flok baskı: Bu baskı çeşidinde kısa tekstil lifleri kumaş yüzenine yapıştırılır.

Kabartma baskı: Bu baskı efekti sayesinde tekstil mamulü üzerinde 3 boyutlu baskı efekti elde etmek mümkündür.

Batik baskı: Balmumu maddesinin rezerve olarak kullanıldığı bir baskı çeşididir.

Gofre baskı: Pamuklu kumaşların üzerine alkali içeren baskı patı yardımıyla yapılan baskı işlemidir. Pamuklu kumaşın basılan kısımlarında büzülmeler meydana gelmektedir.