Rekreasyon ve Özel Gruplar

Özel Gereksinimli Bireyler

Engellilik Nedir?

Engellilik; bireyin sağlık koşullarını etkileyen kişisel ve çevresel faktörlerin oluşturduğu pek çok duruma göre değişkenlik gösterebilmektedir. Doğuştan veya doğum sonrasında meydana gelen birtakım kazalar sonucu ya da yaşlılığın sebep olduğu durumlar olarak da ortaya çıkabilmektedir. Engellilik üç alanda kategorize edilmektedir;

Vücut fonksiyon ve yapıları (bozukluk),
Aktivite Sınırlılığı,
Katılım Kısıtlılığı.

Uluslararası İşlevsellik, Engellilik ve Sağlık Sınıflandırmasının Şeması bireyin engeli üzerinde etkili olan çevresel ve kişisel faktörleri şu şekilde belirtmiştir:

Çevresel faktörler:

Ürünler ve teknoloji,
Doğal ve inşa edilen çevre;
Destek ve ilişkiler,
Tutum,
Hizmetler,
Sistemler,
Politikalar,
İklim,
Mimari yapılar,
Yasalar,
Sosyal tutumlar.

Kişisel faktörler:

Motivasyon ve öz saygı
Yaş,
Cinsiyet,
Meslek,
Başa çıkma kalıpları,
Sosyal geçmiş,
Eğitim.

Bu kapsamda engellilik, beden veya zihin kaynaklı olarak (bozulma), kişinin belirli aktiviteleri (aktivite sınırlaması) çevresi ve yaşamın herhangi bir alanında (katılım kısıtlamaları) yapmasını zorlaştıran herhangi bir durum olarak tanımlanmaktadır.

Özel Gereksinime Sebep Olan Durumlar

Doğum öncesi sebepler
Doğum sırasındaki sebepler
Doğum sonrası sebepler

Özel gereksinime bir hastalık sonrasında oluşan durumlar, yaşlanma ile yetilerin kaybı ya da azalması, genetik faktörler ya da bir trafik kazasızının sebep olabilir. Bu durum kalıcı ya da geçici bir durum olabileceği gibi bireyin yetenekleri üzerinde çok az ya da çok fazla olabilmektedir.

Özel Gereksinimli Gruplar

Görme Yetersizlikleri

Görme bozuklukları; körlük de dâhil olmak üzere düzettiğinde bile bir çocuğun eğitimsel başarısını olumsuz etkileyen görme yetersizliklerini anlamına gelmektedir. Körlük, bütün düzenlemelerden sonra bile gözün 20/200’den daha az görme keskinliğine sahip olması durumudur. Yani normal bir şekilde gören bir bireyin 200 adım uzaktan gördüğü herhangi bir şeyi, diğer bireyin 20 adımda dahi görememesi durumudur.

İşitme Yetersizlikleri

İşitme yetersizlikleri bireylerin konuşulanları anlamakta zorluk çekmesi anlamına gelmektedir. İşitme yetersizlikleri hafif, orta ve şiddetli veya çok şiddetli şeklinde seyredebilir. Testler sonucunda bir kişinin en az bir kulakta 25 desibel duyamadığını tespit ettiğinde işitme kaybı teşhisi konur. İşitme yetersizlikleri doğuştan ve ya sonradan meydana gelebilir.

Zihinsel Yetersizlikler

Zihinsel yetersizlik; akıl yürütme, problem çözme, planlama, soyut düşünme, yargı, akademik öğrenme ve deneyimlerden öğrenme gibi genel zihinsel yeteneklerdeki eksiklikler olarak karakterize edilmektedir. Zihinsel yetersizlikler;

Hafif Zihinsel Yetersizlik / 50-55 ile 70-75 IQ aralığı
Orta Zihinsel Yetersizlik / 35-40 ile 50-55 IQ aralığı
Şiddetli Zihinsel Yetersizlik / 20-25 ile 35-40 IQ aralığı
Aşırı Şiddetli Zihinsel Yetersizlik / 20-25 altında IQ olarak ayrılmaktadırlar.

Fiziksel Yetersizlikler

Fiziksel yetersizlikler, bir çocuğun eğitimsel başarısını olumsuz etkileyen doğuşta ya da sonradan ortaya çıkabilen her türlü fiziksel durum olarak tanımlanmaktadır. Fiziksel yetersizlikler, üç grupta incelenmektedir.

Nöromotor bozukluklar,
Dejeneratif kas hastalıkları,
Ortopetik ve Kas İskelet Sistemi Yetersizlikleri.

Otizm Spektrum Bozuklukları

Otizm spektrum bozuklukları (OSB), 3 yaşına kadar ortaya çıkan soysal etkileşimde, kullanılan dilde, tekrarlayan ve streotip davranışlarla ortaya çıkan ve yaşam boyu devam eden durum olarak tanımlanmaktadır. Spektrumunda bulunan bozukluklar ise;

Otizm,
Asperger sendromu,
Başka türlü adlandırılamayan yaygın gelişimsel bozukluk,
Çocukluk dezintegratif bozukluğu şeklinde sınıflandırılmaktadır.

Terapatik Rekreasyon

Tarihsel Gelişim

Modern anlamda, terapatik rekreasyonun başlangıcı, 2. Dünya savaşından sonra Amerika’da savaşta yaralanan askerlerin iyileşmesinde kullanılan birçok tedavi yönteminin hastaneler ve huzurevi gibi kurumlarda kullanılması ile hız kazanmıştır.

Terapatik Rekreasyonun Tanımı ve Anlamı

Terepatik rekreasyon, psikolojik ve fiziksel sağlığın iyileşmesi, hastalıkları ve özel gereksinimi olan bireylerin ihtiyaçlarını gidermek amacı ile rekreasyon ve diğer aktivelere dayalı müdahaleleri kullanan sistematik bir süreç olarak tanımlanmaktadır.

Terapatik Rekreasyonun Yararları

Terapatik rekreasyon var olan sağlık probleminin yaşatmış olduğu olumsuzlukların giderilmesi ile kalmaz aynı zamanda daha az stres ile yaşamayı öğrenmesine katkı sağlar. Ayrıca terapatik rekreasyon; yürüyüş, bahçe işleri, dans, drama, balık tutma, fiziksel aktivite ve spor, at terapileri gibi hayvanların kullanımı gibi birçok serbest zaman aktivitelerini içermektedir. Fiziksel aktivite ve spor uluslararası arenada özel gereksinimli bireyler için uyarlanmış fiziksel aktivite ve spor olarak adlandırılmaktadır.

Uyarlanmış Fiziksel Aktivite ve Spor

Ülkemizde özel gereksinimli bireyler için kullanılan “Beden Eğitimi ve Spor” kavramı yerine, “Uyarlanmış fiziksel aktivite ve spor”, yine özel gereksinimli bireyler için kullanılan fiziksel aktivite kavramı da “Uyarlanmış Fiziksel Aktivite” olarak yaygın kullanımı vardır.

Uyarlanmış fiziksel aktivite, özel gereksinimli bireylerin ihtiyaçlarını karşılamak için fiziksel ve motor yeterlilikleri, temel motor becerileri ve kalıplarını, sudaki becerileri ve dans, bireysel, grup oyunları ile sporları içeren kişileştirilmiş program olarak tanımlanmaktadır.

Uyarlanmış spor; özel gereksinimli bireylerin ihtiyaçlarını karşılamak için, uyarlanmış ve oluşturulmuş spor anlamına gelmektedir.

Uyarlanmış Fiziksel Aktivitenin Hedefleri ve Amaçları

Uyarlanmış fiziksel aktivite programlarının özel gereksinimli bireyler için amacı, bireyin uygun şekilde gelişimini sağlayarak kendisi ve toplumun bütününe katkı yapacak kendini gerçekleştirmesini sağlamasıdır. Fiziksel aktivite ve spor programı, aktif ve sağlıklı yaşam tarzına sahip, kendini gerçekleştirme yolunda bireylerin ilerlemelerini artıran, fiziksel olarak eğitimli insanlar üretmeyi amaçlamaktadır.