Açık (Doğal) Alan Rekreasyonu

Günümüzde toplumlarında hissedilen özgürlük, zorunluluklardan kaçış, içsel motivasyon, risk alma, heyecan arayışı, iyi olma hali, akış deneyimi ve çevresel tutumlardaki artış gibi kazanımlar peşinde koşan insanın ruh halini yansıtan etkinlikleri gerçekleştirmek için doğal alanları kullanma bilinci 18yy. sonları ve 19 yy. başlarındaki romantik hareketle beraber artmıştır.

Yaşamını doğadan sağlayan atalarından farklı olarak şehirlerde değişik gayeler peşinde koşan günümüz insanının yaşadığı yapaylığın gün yüzüne çıkmasıyla ortaya konan doğacı eğilim, bu süreçte ivlenmiştir. Bir yandan materyalizme tepki olarak ortaya romantism, bir diğer yandan endüstrileşmenin getirdiği aç gözlülüğün ortaya çıkardığı dünya savaşları sonrası toplumlarda otaya çıkan talepler, özellikler gelişmiş batı toplumlarındaki doğal alan rekreasyon katılımını sağlık ve eğitim sisteminin bir parçası haline gelmiştir.

Erken yaşlarda eğitimin bir bölümü olan çalışmaların, yetişkinlik döneminde yaşamın bir parçası haline getirdiği doğal alan etkinlikleri, artık sadece ruhsal, zihinsel veya fiziksel gelişim ve zevk için değil, aynı zamanda başkalarına karşı sergilemek istediğimiz öz imaj, arzu, beklenti ve yargılarımızı yansıtmamızın bir yöntemi halini alan serbest zaman uygulamalarına dönüşmüştür. Zihin ve beden arasındaki dengeyi sağlamak, iş ve kentsel yaşamda harcanan enerjinin yenilenmesine aracılık eden ritüeller olarak algılanan etkinlikler, insan eliyle değişime uğramamış veya asgari etkiye maruz kalmış doğal alanlarda yapılan etkinlik alternatifine dönüştürülerek doğal alan macera rekreasyonu şemsiyesi altında toplanmıştır.

Etkinliklerin tümüyle doğal ve yabanıl alanlarda gerçekleşmesi doğanın insandan önce var olan bir gerçekliği temsil etmesi ve insanın özüne dönme çabasının sonucudur. Bu etkinlikler temelinde yaşamı sürdürme (idame) etkinliklerinden başlayarak doğada farklı zorlu şartlara karşı meydan okuma ve mücadele becerilerine kadar geniş bir yelpazeye sahiptir ve "ekstrem", "yüksek riskli", "macera" ve "alternatif" gibi farklı terminolojilerle ele alınmaktadır. Etkinliklerin karşıt ve ortak özellikleri dikkate alınarak yapılan sınıflamalarda; doğanın sahip olduğu potansiyel zorluklar karşısında hakim kullanılan güce göre; motor, hayvan ve insanın gücünün kullanımının yanı sıra doğal kaynağın manipülasyonu doğrultusunda dört başlık kullanılır. Birey ile çevre arasındaki ilişkiye aracılık eden malzemelerin insan gücüyle kullanılmasını ifade eden doğa sporları, doğaya iz bırakmadan maceranın yaşama duygusu ön plana çıkarır. Doğa sporlarının yumuşak ve sert macera ayrımı, katılımcının deneyimlemek istediği etkinliğin zorluğu, alınan risk düzeyini ve becerisi dikkate alınarak yapılır. Buna ek olarak etkinliğin gerçekleştiridiği ve mücade edilen ortam dikkate alınarak kara, hava ve su etkinlikleri sınıflamasına gidilebilir. Bütün bunlara ek olarak sıklıkla başvurulan son sınıflama etkinliğin planlama ve icra faaliyeti için gerektirdiği sürece göre uzun ve kısa süreli ayrımıdır. Tüm bu sınıflamaların ortak noktalarını birleştiren ekstrem sporlar, kapsayıcı bir şemsiye altında riskli, heyecanlı ve çekici etkinlikleri kendi altında toplamaktadır. Günümüzdeki popülerliği ise doğa sporlarında çok dikkate alınmayan bireyselciliği ve bireyler arası rekabeti gün yüzüne çıkararak uluslararası yarışmalarda kendisine yer bulmasıdır.

Doğal alanları ziyaret etme motivasyonlarını anlamak, uygun planlama hedefleri oluşturma ve kazanımların idealleştirilmesi açısından önemlidir. Heyecan arayışı, risk alma endorfin artışı, akış durumu, iyi olma hali ve kişisel özelliklerin yansıması sonucu olarak ortaya çıkan motivasyonlar sıklıkla araştırmalara konu edilmektedir. Ancak heyecan, risk ve tehlike arayışı odaklı yaklaşımlar, doğada gösterilen performans ve çabanın bireyin eksiklik veya yoksunluk duygularına bağlı biçimde modellemekte oldukları için çekilkiler doğurmaktadır.

Bu gerekçeyle Öznel (sübjektif) iyi oluş modelleri üzerinde yapılan çalışmaların maceralı doğal alan rekreasyon katılımı motivasyonlarını ortaya çıkarmak adına daha geniş perspektif sunacağına yönelik açıklamalar yapılmaktadır. İnsanların yaptıklarından, nasıl düşündüklerinden ve hissettiklerinden kaynaklanan bir dizi olumlu duygu durumu olarak tanımlanan öznel iyi oluş hali merkezli çalışmalar, maceralı doğal alan rekreasyon katılımın sağlayacağı eudaemonic kazanımların ortaya koymak adına gereklidir.