Sağlık Psikolojisi

Sağlık psikolojisi alanını tanımlamak: 1950’li yıllardan önce insanların sağlıkları ve hastalık durumları hep fiziksel faktörlerle incelenmiştir. Ancak araştırma sonuçları, insanların sağlıklarını ve hastalığa yakalanmalarını etkileyen psikososyal etkenlerin de var olduğunu ortaya koymaya başlamasıyla birlikte psikolojide yeni bir alt alan doğmuştur ki bu alt alana sağlık psikolojisi ismi verilmektedir. Sağlık psikolojisi “sağlığın geliştirilmesi ve sürdürülmesi, hastalıkların ve ilişkili işlev kayıplarının azaltılması ve tedavisi için psikoloji disiplinin kendine özgü eğitimsel, bilimsel ve mesleki katkılarının toplamı” olarak tanımlanmaktadır. Sağlık ve hastalık konusundaki biyolojik, davranışsal ve toplumsal etkenlerin etkisini inceleyen psikologlara sağlık psikoloğu denilmektedir. Sağlık psikologları, hastalığı anlamada ve bireylerin iyi oluşlarını artırmada insanlara yardımcı olmaya çalışan bireylerdir. Sağlık psikologları kendi içerisinde de sınıflandırılmaktadır.

Sağlık psikolojisinde biyo-psiko-sosyal yaklaşım: On dokuzuncu yüzyılın başlarında bireylerin hastalıklara yakalanmaları daha çok biyolojik faktörlerle açıklanırken günümüz sağlık psikologlarına göre, insanların sağlıklı olmalarında ve hastalıklara yakalanmalarında tek bir faktör değil biyolojik, psikolojik ve toplumsal gibi birden çok faktör etkili olmaktadır. Bir başka deyişle bireylerin hastalıklardan iyileşmelerinde ve sağlıklarını korumalarında sadece fiziksel durumlarının düzenlenmesi değil; inançlarının, sorunlar ile başa çıkma yöntemlerinin ve yaşam şekillerinin düzenlenmesi de gereklidir. Bu çoklu faktörleri içerisinde barındıran kavram, biyopsikososyal bakış açısıdır. Bu bağlamda bireyin aşırı kilo alımının engellenmesi için kilo alımına ilişkin fizyolojisinin ve metabolizmasının düzenlenmesi (biyolojik), bireyin başa çıkma becerilerinin ve inançlarının düzenlenmesi (psikolojik), bireyin aile, arkadaş gibi sosyal çevresiyle olan ilişkilerinin düzenlenmesi (toplumsal) gibi tedavi planı biyopsikososyal yaklaşıma örnektir. Biyopsikosoyal bakış açısına göre bireyin sağlığını, etkileyen beş önemli faktör bulunmaktadır. Bu faktörlerden ilkinde bireyin yaş, cinsiyet, ırk ve genetik yapısı gibi kendine özgü özellikleri yer almaktadır. İkincisinde, bireylerin kişisel yaşam şekilleri ve üçüncüsünde ise bireyin sağlığı üzerinde etkili olan toplumsal faktörler yer almaktadır. Dördüncüsünde bireyin yaşama ve çalışma koşulları yer alır. Beşincisinde ise bireyin üyesi olduğu toplumun sosyoekonomik, kültürel ve çevresel koşulları önemlidir.

Sağlık psikolojisi kuramları: Sağlık psikolojisi alanında üretilen kuramlar, genellikle psikolojinin diğer alanlarında üretilen kuramlara dayanmaktadır. Bu kuramların başında yükleme kuramı, denetim odağı ve gerçekçi olmayan iyimserlik kuramı gelmektedir.

Bireylerin sağlıklarını etkileyen faktörler: Bireylerin beslenme tarzları, alkol tüketimleri, sigara içmeleri, cinsel davranışları ve egzersiz yapıp yapmama durumları onların sağlıklarını etkilemektedir. Psikoloji literatürü incelendiğinde, ölümlerin pek çoğunda (yaklaşık %50 oranında) bireylerin davranışlarının etkili olduğunu ortaya koyan çalışmalar bulunmaktadır. Bu bulgulara göre, bireylerin daha uzun ve sağlıklı bir şekilde yaşamaları için davranışları ve yaşam şekilleri önemli koruyucu etkenler olarak görülmektedir. Sağlık psikologları, sağlığı olumsuz etkileyen faktörleri belirleyip, bu olumsuz durumdan bireylerin kurtulmaları için psikolojik müdahaleler uygulayıp, bireyleri sağlıksız davranışlardan uzaklaştırmaktadırlar.