Psikiyatrik Sosyal Hizmet Uzmanının Klinik Düzey Rolleri I

Giriş

Ruhsal bozuklukların sağaltımında çeşitli tedavi yöntemlerine başvurulmaktadır. Ruhsal bozukluğu olan bireylerin tedavisinde ilaç hayati bir bileşendir. İlaç tedavisi belirtileri azaltabilir ve hastalığın nüksetmesini önleyebilir. Ancak belirtilerin kısmi ve sınırlı kontrolü, ilaçların yan etkileri, bireylerin tedaviye zayıf uyumu, sosyal sorunlarla ruh sağlığı sorunları arasındaki karmaşık etkileşimler ve bazı yaşam olaylarıyla birlikte çevresel stresin hastalığın tekrarlama olasılığını arttırması ruhsal bozuklukların sağaltımında ilaç tedavisinin yanında psikososyal müdahalelerin de kullanılması ihtiyacını doğurmaktadır. Psikososyal müdahaleler ilaç kullanmaksızın bireyin davranışlarını toplumla daha sağlıklı bir etkileşime girecek şekilde değiştirmeye yönelik çabaları kapsamaktadır.

Psikososyal Değerlendirme

Psikososyal değerlendirmede sosyal hizmet uzmanı müracaatçının sosyal işlevsellik düzeyini, ekonomik ve temel ihtiyaçlarının karşılanıp karşılanmadığını, aile ve arkadaşlarıyla kişilerarası ilişkilerini, sosyal desteklerini ve durumuna katkıda bulunan kültürel ve manevi faktörleri göz önünde bulundurmaktadır. Sosyal hizmet uzmanları müracaatçının kendisi, eşi, ailesi, hayatındaki diğer önemli kişiler ve gerektiğinde işyeriyle görüşmeler yapmakta ve diğer meslek elemanlarının yaptığı değerlendirmeler ve dosya ve kayıtlarda bulunan sağlık durumu ile ilgili bilgileri de ekleyerek kapsamlı bir psikososyal değerlendirme yapmaktadır.

Bir müracaatçının psikososyal değerlendirmesini yaparken psikiyatrik sosyal hizmet uzmanının müracaatçının kapasitesine uygun olacak biçimde empati, müracaatçı merkezli görüşme becerileri ve yöntemleri kullanması gerekmektedir. Planlı müdahale sürecinde değerlendirme bir kerelik bir etkinlik değil, devam eden bir süreçtir.

Vaka Yönetimi

Vaka yönetimi, ihtiyaç değerlendirmesi, koordinasyon, amaç belirleme, bakım protokolü hazırlama, eğitim ve modelleme, destekleyici tedavi, kaynaklarla bağlantı kurma ve savunuculuk unsurlarını içeren karmaşık bir görevdir.

Sosyal hizmet vaka yönetimi sürecindeki genel adımlar arasında sosyal hizmet uzmanının kendisini müracaatçıya erişilebilir kılması, iyi bir dinleyici olması, planlı değişim sürecinin her aşamasında müracaatçıya güven aşılaması, müracaatçıyı anlayacağı bir dilde bilgilendirmesi, toplumsal kaynakları değerlendirmesi ve müracaatçıların gerekli kaynaklarla bağlantılandırılması, müracaatçının güçlü yönlerini belirlemesi ve birlikte alınacak karar sürecinde müracaatçıya yardımcı olması, aile üyeleri arasındaki iletişimi kolaylaştırıcı olması ve hizmetler için aracılık etmesi bulunmaktadır.

Psikoeğitim

Psikoeğitim, genel bir klinik tedavi planının bir parçası olarak psikiyatri hastalarının ailelerinin ruh sağlığı uzmanlarıyla birlikte çalışmak üzere bilgi düzeyini arttırmak için klinik bulgulara dayanan eğitici bir yöntem olarak tanımlanmaktadır. Psikoeğitim, kendi başına tedaviye yönelik bir yaklaşım olmaktan çok ruhsal bozukluğu olan bireylere destek sunarak birey ve ailesinin yaşam kalitesi üzerinde olumlu bir etkiye sahip olmaktadır.

Hasta ve ailesine verilen psikoeğitimin amaçları arasında çeşitli ruhsal hastalıkların seyri ve sonuçları ile ilgili bilgi vermek, ruhsal bozuklukların belirti ve bulgularını öğretmek, nüks belirtileri ve nüksü tetikleyen faktörleri belirtmek, hasta ve ailesine yeni başa çıkma becerileri öğretmek, tedavi için başvurulabilecek merkezler hakkında bilgi vermek, aile üyelerini ev ortamında yapması ve yapmaması gerekenler hakkında bilgilendirmek, ruhsal hastalıklara ve hastalara yönelik damgalama, önyargılar, yanlış algı ve olumsuz tutumlarla mücadele etmek, hastanın içgörüsünü artırarak tedaviye uyumunu artırmak, hasta ve ailesine duygusal destek sağlamak, zihinsel süreçlerde, duygu ve davranışlarda değişiklikler yapmak, hasta yakınının yükünü ve stresini azaltmak bulunmaktadır.

Danışmanlık

Sosyal hizmet uzmanlarının günlük çalışmalarında ilişkiler kurmak için danışmanlık ve iletişim becerileri kullanmaları gerekmektedir. Sosyal hizmet uzmanları müracaatçılarının ruhsal olarak sağlıklı olmaları ve hedeflerini gerçekleştirmeleri açısından etkili danışmanlık hizmeti verebilmek için aşağıdaki terapötik becerilere ihtiyaç duymaktadır. Bu beceriler arasında yapılama, yakından ilgilenme, konuşmaya açık davet, asgari düzeyde teşvik, duyguların yansıtılması, içeriğin yansıtılması, kişiselleştirme, özetleme, paylaştırma, bağlama, sessizlik ve müdahale etme bulunmaktadır.

Üstün Sosyal Bakım Enstitüsü sosyal çalışmacıların danışmanlık hizmeti verirken iyi iletişim becerilerine sahip olmaları için bir kılavuz yayınlamışlardır. Bu kılavuza göre sosyal hizmet uzmanlarının nazik ve dakik olmaları gerektiği, müracaatçılarına mesleki dil kullanmamaları, iyi bir dinleyici olmaları, bakım verenlerinin verdiği bilgileri dinlemeleri, benimsemeleri ve onaylamaları, müracaatçılarına durumlarını açık bir şekilde ifade etmeyi, müdahalelerinin sınırlarını belirtmeleri, dürüst, samimi, hassas ve sabırlı olmaları, danışan ile ilgili bilgilerin gizli tutulmasının önemli olduğunu bilmeleri, müracaatçıların kendisini anlayıp anlamadığını kontrol etmesi ve onlarla anlayacağı dilde konuşmaları gerektiğini, güven telkin etmesi, empati yapması gerekmektedir.