Alkol ve Madde Bağımlılığı ve Psikiyatrik Sosyal Hizmet

Giriş

Alkol ve madde bağımlılığı çağımızın önemli halk sağlığı sorunlarından biridir. Bireyin yaşam kalitesini bozması ve psikolojik, sosyal ve biyolojik sorunların nedeni ve sonucu olması nedeniyle, nerdeyse dünyanın her yerinde önlenmesi ve müdahale edilmesi gereken bir sorun olarak kabul edilmektedir.

Hastalık Kavramıyla Bağımlılık

Alkol ve madde bağımlılığı medikal bir sorun ve bir hastalık olarak ele alınır. Madde bağımlılığının temelinde bireyin çeşitli sorunlar yaşıyor olmasına rağmen madde kullanmaya devam etmesi yatmaktadır.

Birey, tekrar maddeyi kullanmaya başladığında eskiden kullandığı miktarda kullanır ya da miktarını daha da arttırarak kullanmaya devam eder. Bireyin doyum sağlamak adına tekrar tekrar kullanması ve maddeyi kullanmak için sürekli istek duyması ve çaba harcaması nedeniyle, alkol ve madde bağımlılığı tedavisi zor bir hastalık olarak ifade edilir.

Alkol ve Madde Kötüye Kullanımı ve Madde Bağımlılığı

Madde kötüye kullanımı bir madde bağımlılığı gibi olmasa da, en az madde bağımlılığı kadar ciddi ve bireyin günlük işlevselliğini bozan ve bazı sosyal sorunlara yol açan bir sorundur. Alkol ve madde kötüye kullanımında bireyin bağımlılıkta olduğu gibi kompülsif kullanımı olmaz; ancak zaman zaman yineleyen bir alkol/madde kullanımı söz konusudur.

Madde bağımlılığında geri çekilme, maddenin neden olduğu yoksunluk belirtileri, bireyin tasarladığından daha fazla madde alması, maddeyi bırakmak için sürekli olarak çaba harcaması, madde kullanım davranışının neden olduğu psikolojik ve fizyolojik sorunlar ya da madde kullanımı nedeniyle bireyin bazı etkinlikleri bırakması ya da bu etkinliklerde gözle görülür şekilde azalma meydana gelmesi söz konusudur.

Alkol ve madde kullanım davranışında yaş faktörünün en önemli bir risk faktörüdür. Özellikle genç bireyin sosyal çevresinde alkol ve madde kullanım davranışının olması bağımlılık geliştirmesi riskini arttırmaktadır. Ayrıca bu dönemdeki bazı sorunlar çocuk ve genç bireyin baş etme gücünü olumsuz etkilemekte ve genç bireyi alkol ve madde kullanmaya itmektedir.

Alkol ve Madde Bağımlılığında Arkadaş ve Sosyal Çevre

Alkol ve madde kullanan bireylerin önemli bir bölümünün sosyal çevrelerinde alkol ve madde kullanım davranışı vardır. Bu durum, bireyin alkol ve madde kullanımı gibi olumsuz bir davranışı öğrenmesi, maddeye kolay ulaşma ya da sosyal çevre içinde statü elde etme kaygısından kaynaklanmaktadır.

Aile ve Ebeveyn Etkisi

Aile üyelerinde ya da ebeveynlerinde alkol ve madde kullanım davranışının olması, bireyin alkol ve madde kullanması ya da bağımlılık geliştirmesi için önemli bir risk faktörüdür. Aile içinde yaşanan bir takım olumsuz süreçlerin de bireyin madde kullanmasına neden olduğu bilinmektedir.

Aile üyelerindeki madde kullanım davranışının birey üzerindeki etkisinin sadece öğrenmeyle açıklamadığı, genetik geçişin de önemli bir risk faktörü olduğu ifade edilmektedir. Yapılan çalışmalar alkol ve madde kullanımı gibi bir sorunun genetik temelli olabileceğine işaret etmektedir.

Psikolojik Etkenler

Yapılan çalışmalar, madde kullanım davranışına eşlik eden en önemli bozukluklar arasında depresyon, anksiyete, psikotik bozukluklar, post travmatik stres bozukluğu ve kişilik bozukluklarını göstermektedir. Özellikle hayata karşı umutsuz ve yoğun bir mutsuzluk haliyle temellenen depresif bozukluk gibi sorunların alkol ve madde kullanımı için en önemli risk faktörleri arasında olduğu bilinmektedir.

Bireysel Etkenler ve Kişilik

Alkol ve madde bağımlılığı kişilik faktörüyle ilişkilidir. Bağımlı bireyler güçlü psikotisizm ve nörotisizm özellikleri göstermektedir. Yani içe kapanık, umutsuz, mutsuz, saldırgan, impulsif ya da öfkeli bireylerin alkol ve madde bağımlılığı geliştirmeleri riski daha yüksektir.

Stres, İş Stresörleri ve Baş Etme

İşle ilgili stresörler örneğin iş yerinde rol belirsizliği, fiziksel risklerin olması, güçsüzlük, sosyal kaynaklardan yoksunluk, sıkıntı ya da işe yabancılaşma alkol ve madde kullanımıyla ilişkili faktörlerdir.

Alkol-Madde Kullanımı ve Psikososyal Müdahaleler

Madde bağımlılığında eroin gibi saflık oranı yüksek maddeler söz konusuyla ilk tedavi seçeneği medikal tedavidir. Bireye yönelik detoksifikasyon çalışmaları tedavi ve rehabilitasyon çalışmalarının ilk ayağını oluşturmaktadır. Rehabilitasyon çalışmalarının diğer önemli ayağını ise bireysel çalışmalar oluşturmaktadır.

Alkol ve Madde Kullanımında Aileye Yönelik Çalışmalar

Alkol ve madde kullanımında bireysel tedavi yanı sıra aileye yönelik çalışmaların da yapılması gerekebilir. Alkol ve madde kullanımı sadece bireyi etkileyen bir sorun değildir. Madde kullanıcısının eve geç gelmesi, işini aksatması, çocukların bakımını layıkıyla yapamaması ya da alkol ve madde kullanımının neden olduğu aile içi şiddet… vb olumsuz durumlar, tüm aile üyelerini olumsuz etkilemektedir. Bu nedenle aile üyeleri ve tüm aile sistemine yönelik çalışmaların yapılması bireyin tekrar madde kullanmasını (nüks) engelleme ve aile sisteminin refahı için oldukça önemlidir.