Ruh Sağlığı Mevzuatı

Giriş

Ruhsal bozukluklar tüm dünyada belirgin bir hastalık yükü oluşturması sebebiyle toplumun bütününü ilgilendiren yaygın bir toplum sağlığı sorunu haline gelmiştir. Bundan dolayı ülkeler ruh sağlığı politikalarını oluşturup, eylem planlarını ortaya koymaları gerekmektedir.

Dünya Sağlık Örgütü, ruh sağlığı politikasını; ruh sağlığını geliştiren ve ruhsal bozuklukların toplumsal yükünü azaltan prensipler, değerler ve amaçlar kümesinin düzenlenmesi olarak tanımlamaktadır.

Ruh sağlığı hizmetlerinin geliştirilmesinde önerilen “en iyi klinik uygulama yöntemi” planlanacak olan sistemin birinci basamak sağlık kuruluşları ile entegre olması gerekmektedir. Bu model çerçevesinde “Ruh Sağlığı Eylem Planı”nda da belirtildiği üzere Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri (TRSM) açma kararı alınmış ve böylece hastane temelli modelden toplum temelli modele geçiş sağlanmıştır.

Ulusal Ruh Sağlığı Eylem Planı 2011-2023

Ulusal Ruh Sağlığı Eylem Planı, 2011–2023 dönemini üç aşamalı olarak kapsamaktadır. Bunlar: Kısa vadeli aktiviteler: 2011-2012, Orta vadeli aktiviteler: 2013-2016, Uzun vadeli aktiviteler: 2017-2023.

Ruh Sağlığı Hizmetleri

Dünyada ruh sağlığı alanında üç farklı hizmet modeli bulunmaktadır. Bunlar: Hastane temelli model, toplum- hastane denge modeli, toplum temelli modeldir.

Ülkemizin sağlık sistemi, sosyo-ekonomik koşulları göz önüne alındığında ve eksik olan yetişmiş insan gücünün tamamlanmasının onlarca yıl alacağı hesaplandığında en ideal modelin toplum-hastane denge modeli olduğu görülmektedir.

Toplum Temelli Ruh Sağlığı Hizmetleri

Toplum temelli ruh sağlığı modeli, modern Batı ülkelerinin sağlık hizmetlerindeki temel unsurlardan biridir. DSÖ’nün de tavsiye ettiği modeldir.

Toplum temelli ruh sağlığı modelinde ülke 100-300 bin nüfustan oluşan coğrafi alanlara bölünür ve her alan için bir toplum ruh sağlığı merkezi kurulması planlanır.

Bakanlığımız tarafından 2006 yılında hazırlatılan ulusal ruh sağlığı politika metninde toplum temelli modele geçiş tavsiye edilmiş ve bakanlığımız ruh sağlığı politikasında hastane temelli modelden toplum temelli modele geçme kararı almıştır. Bu modelin ilk basamağı olarak da Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri (TRSM) açma kararı Sağlık Bakanlığı tarafından Nisan 2009’da alınmış ve pilot çalışmaların sonuçları değerlendirilerek ilgili yönerge Şubat 2011’de yayınlanmış ve uygulaması başlamıştır.

Toplum Ruh Sağlığı Merkezi'nin Fizikî Koşulları, Araç ve Gereç Asgarî Standardı

Toplum Ruh Sağlığı Merkezi'nin kullanımına tahsis edilecek bina; tercihen müstakil, en az 300m2 toplam kapalı alana sahip ve toplu taşıma araçlarıyla kolay ulaşılabilir, merkezi yerlerde seçilir. Çok katlı binalarda zemin veya zemin katla birlikte birinci katlar kullanılır.

Merkeze Personel Seçimi ve Görevlendirme

Toplum Ruh Sağlığı Merkezi'nde ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı, sosyal çalışmacı, psikolog, hemşire, şoför, iş uğraş terapisti ve/veya usta öğretici, tıbbi sekreter, idari ve teknik personel, temizlik elemanı, güvenlik görevlisi görevlendirilir. Hizmetin yoğunluğuna göre birden fazla personel görevlendirilebilir.

Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezleri Yönetmeliği

Avrupa ülkelerinde %3,5’a varan oranlarda madde bağımlılık sorunu varken; ülkemizde bu oranın %0,1-0,5 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Aradaki fark Türkiye’nin sosyoekonomik ve kültürel yapısına ve yaygın dini inanışına bağlanabilir. Ancak artan iletişim ve etkileşimin de katkısıyla son yıllarda ülkemizdeki bağımlılık sorununun artış ivmesi Avrupa ülkelerine göre daha fazladır.

Bağımlılıkla mücadele için merkezi bir yapılanmadan çok yerel yaklaşımlar ön planda olmalıdır.

Madde bağımlılığı tedavisinin uzun süreli ve daimi olması gerekmektedir. Hastane merkezli tedavi modelinde tedavisi sağlanan çoğu olgu eve döndüğünde tedavi programına devam edememekte, bu da başarıyı çok düşürmektedir. Tüm dünyada hastanelerde hizmet verme yerine toplum temelli müdahale merkezleri modeline geçiş artmaktadır.

Ruh Sağlığı Hastalarının Sevk ve Takipleri Genelge

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir. Hâkim, karar vermeden önce, kurul raporunu göz önünde tutarak kısıtlanması istenen kişiyi dinleyebilir.

Kanun'un 397 nci maddesinde, "vesayet makamının, sulh hukuk mahkemesi olduğu"; 462 nci maddesinin (13) numaralı bendinde, "vesayet altındaki kişinin bir eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirilmesinin, vesayet makamının iznine bağlı bulunduğu" düzenlenmiştir.

Ruhsal bozukluğu olan ve başkalarına saldırma ihtimali bulunan hastaların sevklerinde, polis ve jandarma desteği, sevk iş ve işlemlerinden sorumlu olmamaları ve sadece hastaya ve sevk sırasında görevli olan sağlık personeline refakat etmeleri şartıyla alınabilir.