Patlayıcı ve Parlayıcı Maddelerin Olduğu Yerlerdeki Yangınlara Müdahale

Gerek günlük hayatta evlerde gerekse çalışılan iş yerleri ve ofislerde; insanlara, binalara, binalarda kullanılan malzemelere, ekipmanlara ya da patlayıcı özellik taşıyan maddelere bağlı olarak olumsuz durumlar oluşmakta ve sonucunda yangınlar çıkmaktadır.

Bir yanma olayının gerçekleşebilmesi için; yanıcı madde, oksijen (hava) ve ateşleme kaynağı gereklidir.

Yanıcı maddenin özelliklerine göre dört farklı çeşit yanma vardır. Bunlar; yavaş yanma, hızlı yanma, kendi kendine yanma, parlama-patlama şeklinde yanmadır.

Yavaş Yanma: Yanıcı maddenin özelliği itibarıyla, yeterli miktarda ısı, yanıcı buhar veya gaz oluşturamadığı durumlarda yavaş yanma meydana gelmektedir.

Hızlı yanma: Yanmanın bütün belirtilerinin (ısı, ışık, alev ve korlaşma) açık şekilde görüldüğü olaydır. Parafin ve mum gibi katı hâldeki bazı maddeler, önce sıvı hâle daha sonrasında ise buhar veya gaz hâline geçerek yanarlar.

Kendi kendine yanma: Yavaş yanmanın zaman içerisinde hızlı yanma olayına dönüştüğü olaydır. Özellikle bitkisel kaynaklı olan yağlı maddeler normal hava sıcaklığında oksijen ile bir araya gelerek kolaylıkla oksitlenmektedir.

Parlama ve patlama şeklinde yanma: Parlama, kolaylıkla ateş alan maddelerde görülen bir olaydır. Patlama ise kısa süre içerisinde yüksek ısı ve enerji meydana getiren kimyasal reaksiyondur.

Yanma Ürünleri: Yanma sonucunda ısı, alev, duman ve yangın gazları meydana gelir. Isı; ateşin çevresine yayılmasını sağlayan yanma ürünüdür. Alev yanan gazın görülebilen, ışıklı bölümüdür. Birçok yangında görülen duman; oksijen, azot, karbondioksit ve yanan maddeden açığa çıkan çeşitli ürünlerden oluşan bir karışımı ihtiva etmektedir.

Yangınların Sınıflandırılması

Yanan maddenin özelliğine ve cinsine göre yangınlar; A, B, C, D, E ve F sınıfı olarak gruplandırılmaktadır.

A Sınıfı Yangınlar: Adi yangın olarak da ifade edilen tahta, kâğıt, kömür, ot, odun, saman, kauçuk, tekstil ürünleri ve plastik gibi organik kökenli katı hâldeki maddelerin alevli bir şekilde yandığı yangınlardır.

B Sınıfı Yangınlar: Yanabilen özelliğe sahip sıvıların oluşturdukları yangınlardır. Bu yangınlar akaryakıt yangınları olarak da adlandırılmaktadır.

C Sınıfı Yangınlar: Parlayıcı gazların oluşturduğu gaz yangınlarıdır (doğal gaz, metan, propan ve LPG). Bu sınıftaki yangınlarda yanma olayı, gazın sızdığı yüzeyde olmaktadır.

D Sınıfı Yangınlar: Yanabilen hafif metaller veya bunların bir araya gelerek oluşturdukları alaşımlardan (alkaliler hariç) çıkan yangınlar bu sınıfa girer.

E Sınıfı Yangınlar: Bu yangınlar elektrik kaynaklı yangınları kapsar. Elektrik teçhizat tesisat ve ekipmanları ile elektronik cihazlardan çıkan yangınlardır.

F Sınıfı Yangınlar: Bitkisel ve hayvansal içerikli yemek pişirme yağlarının yangınlarını kapsar. Söndürülmesi en zor olan yangın sınıfıdır. Diğer yangın sınıflarıyla kıyaslandığında yangının temel nedeni, yanan maddenin tamamının sıcak olmasıdır.

Yangın Sebepleri

Yangınların temel sebebi dikkatsizliktir. İnsanların yaptıkları işlerde ya da bulundukları ortamda dikkatsizce ve sorumsuzca davranmaları büyük yangınlara sebep olmaktadır. Yangınların çıkış nedenleri incelendiğinde bazen büyük ihmallerin olduğu görülürken çoğu zamanda basit gibi görünen nedenlerden dolayı ortaya çıktığı görülmektedir.

Yangınların çıkış sebepleri; koruma önlemlerinin alınmaması, bilgisizlik, ihmal, kazalar, sabotaj, sıçrama, doğa olayları gibi nedenlerdir.

Yangın Söndürme Yöntemleri

Yanma olayının gerçekleşmesi için yanıcı madde, oksijen ve ısının bir araya gelmesi gerekmektedir. Herhangi bir yangını söndürebilmek için, yangını oluşturan bu üç unsurdan en az birinin ortamdan uzaklaştırılması gerekmektedir.

Bu temele dayanılarak, kullanılan yangın söndürme yöntemleri soğutarak söndürme, havayı kesme ve yanıcı maddeyi ortadan kaldırma olmak üzere üç ana başlıkta toplanmaktadır.

Söndürme Maddeleri ve Kullanım Özellikleri

Yangını durdurma ve duraklatma işlemine söndürme denir. Bu işlemi yaparken kullanılan maddelere de söndürme maddeleri denir.

Günlük hayatta ve iş yerlerinde en fazla kullanılan yangın söndürme maddeleri şunlardır: Su, köpük, karbondioksit ( CO2 ), halojenlendirilmiş hidrokarbonlar (halokarbonlar), halojenlendirilmiş hidrokarbon alternatifleri ve kuru kimyevi tozdur.