Özel Gereksinimli Çocuklarda Tanı ve Değerlendirme

İnsanın yaşam süreci, doğumdan ölüme kadar; bebeklik, okul öncesi ve okul dönemi, ergenlik, yetişkinlik ve yaşlılık dönemlerini kapsar. Bu dönemlerde bireyin büyümesini gösteren fiziki gelişimi, gelişimin göstergesi olan hareket gelişimi, dil gelişimi, sosyal gelişim, duygusal gelişim, bilişsel gelişim ile ilgili belirli özellikler görülmektedir. Yaşam dönemlerinin gelişim alanlarında görüldüğü ortak özellikler, normal gelişim olarak adlandırılır. Normal gelişim sınırlarının dışında görülen özellikler, çocuğun gelişimini farklı kılmaktadır. Özel durumu olan ve farklı gelişim gösteren çocukların eğitimleri için normal eğitimden farklı olarak özel yetiştirilmiş personel, özel geliştirilmiş programlar, özel araç gereçler ve bazen özel düzenlenmiş çevre gerekmektedir. Dünyada ve ülkemizde özel eğitim, özel eğitim okullarında ayrı eğitim ile normal gelişim gösteren çocuklarla birlikte eğitim şeklinde sürdürülmekte, kaynaştırma programları uygulanmaktadır. Dünya Sağlık Teşkilatı'nın, dünya standartları ölçü alınarak, gelişmiş ülkelerde nüfusun %10’u, gelişmekte olan ülkelerde %12’sinin özel gereksinimi olan bireylerden oluştuğu vurgulanmaktadır. Engelli bireylerin gerçek sayısının belirlenmesinde birtakım standartlar bulunmaktadır. Sağlıklı bir sayım için, engel nedenleri dikkate alınarak (doğum öncesi, doğum sırası ve sonrasında meydana gelenler) kurumlararası bir organizasyon gerçekleştirilmektedir. Ülkemizde engellilerimizin sayımında bu tür bir organizasyon gerçekleştirilmesi; kişi başına düşen doktor sayısı, bazı kırsal bölgelerde mevsim şartlarına bağlı ulaşım zorlukları, hastalık ve kazalarda sağlık kuruluşlarına başvurma oranı ve bunun gibi pek çok neden düşünüldüğünde, bugünkü şartlarda imkansız olduğu görülmektedir.

Son on yıldır toplumumuzda engellilere bakış, geçmişe göre daha duyarlılık kazanmış , engelliler ile ilgili geçmişte en çok sözü edilen eğitim sorunundan çok, günümüzde iş ve meslek edindirme, işe yerleştirme konuları daha fazla tartışılır hāle gelmiştir. Engelli bireylerin aileleri, çocuklarına kendileri gibi sahip çıkabilecek, güvenle teslim edebilecekleri kişi ve kurumlara ihtiyaç duymaktadırlar. Yaşam merkezi personeli, uzman ve yardımcı personelden oluşmaktadır. Bu ekipte tıp personeli (ilgili alan uzman doktorları), hemşireler, diş hekimi, eğitimciler (özel eğitim öğretmenleri, sınıf öğretmenleri, branş öğretmenleri, yardımcı öğretmenler, okul öncesi öğretmenleri), çocuk gelişimi ve eğitimi uzmanları, psikologlar, fizyoterapistler, sosyal hizmet çalışanları, dil ve konuşma terapistleri, diyetisyenler, iş ve meslek danışmanı, protez ve ortez teknikeri vb. bulunmaktadır. Ayrıca idari ve yardımcı personel bu ekibi tamamlamaktadır. Yaşam merkezi; bakacak kimsesi olmayan engellilerin tüm gereksinimlerini sağlayacak, devlet güvencesiyle, sivil toplum örgütleri ve özel sektörün birlikte yapılandıracağı bir işleyişe sahip olan bir projedir ve ülkemizin her bölgesinde en az bir örnek oluşturulmalıdır. Yaşam merkezinde her birimden sorumlu bir yetkili ve onun ekibi, o birimin çalışmalarını yürütür. Bu merkez, engelli-engelsiz tüm bireylerin bir arada bulunduğu bir yaşam alanı olup, yalnız engellilerin yaşadığı bir yer değildir ve asla olmamalıdır. Bu ve buna benzer yapılandırmalardan kesinlikle kaçınılmalıdır.