Kapsayıcı Eğitim

Geçmişte özel gereksinimli öğrencilerin genel eğitim ortamlarına yerleştirilmesi girişimiyle temelleri atılan kapsayıcı eğitim günümüzde özel gereksinimli bireylerin yanı sıra toplumda dezavantaja sahip tüp grupları kapsayan çok boyutlu bir yaklaşımı ifade etmektedir. Kapsayıcı eğitimde iyi bir uygulama, sınıftaki tüm öğrencilerin ihtiyaçlarının detaylı bir şekilde anlaşılmasıyla olabilir. Çalışmalar öğrencilerin ilgilerine, bireysel ihtiyaçlarına, öğrenme stillerine ve mevcut performans düzeylerine göre uyarlanabilir. Bu uyarlamalar sınıf yönetimi, öğretimin planlanması/uygulaması ve değerlendirme süreçlerinde yapılabilir.

Kapsayıcı Eğitimde Etkili Sınıf Yönetimi

Kapsayıcı bir sınıfta öğrencilerin tümünün sınıftaki etkinliklerde yer alması ve öğrenme süreçlerine katılımı etkili sınıf yönetimiyle mümkündür. Bu nedenler öğretmenler sınıflarındaki tüm öğrencilerinin ihtiyaçlarını karşılayabilmek, eğitim ve gelişimleri için uygun fırsatlar sunmak ve öğrencilerinin kendilerini sınıfın bir parçası olarak hissetmelerini sağlamak için sınıflarında birtakım hazırlık ve düzenlemeler yapmak durumundadırlar. Sınıfın fiziki ortamının düzenlenmesi; sınıfın genişliği, çeşitli etkinliklere göre düzenlenmesi, ısı ve ışık değerleri, gürültü düzeyi, renkler, temizlik, estetik görünümü ve oturma düzeni gibi faktörlerin öğrencilerin bireysel farklılık ve ihtiyaçlarına göre düzenlenmesini içerir. Olumu sınıf atmosferi oluşturmak; öğretmenin ve öğrencilerin güven içinde olduğu, işbirliği ve ait olma duygusunun geliştiği öğrenme ortamı yaratmayı ifade eder. Sınıf kurallarının oluşturulması ise; etkili sınıf yönetiminin ayrılmaz bir parçasıdır. Kurallar belirlendikten sonra öğrencilerin kurallara uyup uymadığı izlenmez ve doğru davranışlar pekiştirilmezse kuralların işlemeyeceği unutulmamalıdır.

Kapsayıcı Eğitimde Öğretimin Planlanması

Öğretmenler sınıftaki öğrencilerinin özelliklerini, özel durumlarını, ilgilerini, ihtiyaçlarını, yeteneklerini, geçmiş öğrenmelerini ve hatta mümkünse öğrenme stillerini bilmelidir. Ayrıca sınıftaki öğrenciler öğretilmesi planlanan kazanımla ilgili farklı seviyelerde olabileceklerinden dolayı dersi nasıl farklılaştırabileceğini düşünmelidir. Farklılaştırma içerikte, yöntem ve materyalde, öğrenciye sunulacak destekte ve üründe olabilir.

Kapsayıcı Eğitime Yönelik Öğretimsel Uyarlamalar

Öğretmenler öğretimi öğrencinin hazır bulunuşluk düzeyine, ilgi alanına veya öğrenim profiline göre içerik, süreç, ürün ve öğrenme ortamında farklılaştırabilirler.

İçeriğin Farklılaştırılması

İçerik; “ne öğretelim?” sorusunun karşılığı ve öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerin kazanması hedeflenen bilgilerin tamamıdır. Öğrencilerin farklı seviyelerinde okuma materyalleri kullanmak; işitsel ve görsel yollarla fikir sunmak, okuma arkadaşlarının kullanılması ileri seviyedeki öğrencilerin düşünme veya becerilerini genişletmek için daha kapsamlı kaynaklar sunmak temel seviyede farklılaştırılmış içeriğe örnek verilebilir.

Sürecin Farklılaştırılması

Süreç, içeriği anlamak veya öğrenmek için öğrencinin katıldığı etkinliklerdir. Başka bir ifadeyle süreç, öğrencilerin birbirleri ile etkileşime girmesi ve içerik hakkında düşünmesi gibi çeşitli yolları içeren etkinliklerin tümüdür.

Öğrenme Ürünlerinin Farklılaşması

Ürün, öğretim sonunda ğrencinin öğrendiklerinin, anladıklarının veya kazandığı becerileri gösterme yoludur. Bu göstergeler kavram haritası, grafik vb. gibi somut; sunum gibi sözel ve drama gibi eylemsel olabilir.

Öğrenme Ortamının Farklılaşması

Öğrenme ortamı ise, sınıfın fiziksel ortamını, öğrenme alanını ve bu alanın nasıl kullanıldığını içerir. Sesli ve sessiz çalışma alanları, grup ve bireysel çalışmaya uygun bir oturma düzeni, kolay ulaşılabilir durumda yerleştirilmiş ders materyalleri, öğrenme ortamının farklılaştırılmasına yardımcı olan düzenlemelere örnek olarak verilebilir.

Kapsayıcı Eğitimde Kullanılabilecek Stratejiler

Kapsayıcı eğitim yaklaşımı dersin içeriği ve öğrencilerin ihtiyaçlarına göre sınıftaki her öğrencinin öğrenmesini destekleyecek farklı stratejiler kullanmayı gerektirir. Bu kapsamda öğretmenler grup çalışması, işbirlikli öğrenme, proje tabanlı öğrenme, aşamalı öğretim istasyon tekniği gibi pek çok strateji kullanabilir.

Kapsayıcı Eğitimde Değerlendirme

Değerlendirme öğretmenlerin öğrencilerini anlamalarına, öğretme ve öğrenmeyi izlemelerine ve etkili bir sınıf topluluğu oluşturmasına yardımcı olan bilgi toplama, sentezleme ve yorumlama işlemidir. Öğretmenlerin öğrencilerini ön değerlendirme, süreç/biçimlendirici değerlendirme ve sonuç değerlendirmesi olarak üç şekilde değerlendirir. Ön değerlendirmeler öğretimin başında öğrencinin seviyesini belirlemek; süreç ya da biçimlendirici değerlendirme öğretim sürecince öğrencilerin öğrenme eksiklerini belirlemek ve gelişimlerini izlemek, sonuç değerlendirmesi ise öğretim sonunda hem öğrencinin gelişimine hem de öğretimin etkililiğine karar vermek için amacıyla yapılan değerlendirmelerdir.