Oyun Materyalleri ve Oyuncaklar

Oyun Materyalleri

Oyun materyalleri çocuklar için sadece eğlendirici ürünler değil ayni zamanda gelişimlerini destekleyen ürünlerden oluşmaktadırlar. Oyun materyalleri çocukların gözlem yeteneklerini artırmakta ve yaratıcılıklarını geliştirmelerine fırsat sunmaktadır (Aydın, 2017, s. 109). Çocuklar oyun esnasında oyunda aldıkları rollere göre gerçek bir nesne veya bu nesnenin yerine kullanabilecekleri bir eşyaya ihtiyaç duyarlar. Bu nesneyi adıklarında ise çevrelerinde bulunan bir esyayı oyun materyali olarak kullanmayı seçerler. Bu nedenle çocuklar çevrelerindeki her türden nesneyi oyun materyali olarak kullanabilirler.

Oyun Materyallerinin Özellikleri

Oyun materyallerinin renk, boyut, biçim, yapı ve kullanım alanı olarak çocukların gelişimlerine ve yaşlarına uygun olmaları gerekmektedir. Oyuncakların sağlam, güvenli, çocukların gelişim alanlarını destekleyen ve yaratıcılığı teşvik eden niteliklere sahip olması gerekmektedir. Oyuncaklar hijven şartlarına uygun olmalı, ebeveynler ve çocuklar tarafından temizlenebilir özellikleri bulunmalıdır.

Oyun Materyallerinin Sınıflandırılması

Teknolojik gelişmeler eğitim alanında da kendini göstermiş ve eğitim araç ve gereçlerinin tasarımlarında değişikliklere neden olmuştur. Bu durum "materyal" kavraminin kapsamının da genişlemesini sağlamıştır. Teknolojik ürünlerin, çeşitli malzemelerden oluşturulmuş araç ve gereçlerin, gündelik yaşamda kullanılan her türden nesnenin eğitim ortamlarında kullanılması oyun materyallerinin sınıflandırılmasında da zorluklara neden olmuştur. Ancak genel olarak oyun materyallerini şu şekilde sınıflandırmak uygun olacaktır:Oyuncaklar, dijital ürünler, işitsel (sözel içerikli ve sese dayalı) ürünler ve gerçek nesneler (Bardak ve Topaç, 2019, s. 107).

Oyuncaklar

Oyuncak, gelişim basamaklar boyunca, çocuğun hareketlerine düzen getiren, zihinsel, bedensel ve psiko-sosyal gelişimlerinde yardımcı olan, hayal gücünü ve yaratıcı yeteneklerini geliştiren tüm oyun malzemeleridir (Yavuzer, 2019, s. 181). En basit oyuncaklardan günümüz bilgisayarlarına kadar uzanan oyuncak sanayi çocukların hatta büyüklerin dünyasında bambaşka bir fırsat oluşturmuştur (Yalçınkaya, 2017, s. 462). Oyuncaklar çocukların hayal güçlerinin gelişimlerine; renk, miktar, sayı, sekil, ağırlık ve boyut gibi çeşitli kavramları öğrenmelerine, işitsel ve duyuşsal becerilerini geliştirmelerine destek olmalıdır. Çocuklar oyuncakları aracılığıyla yaşam süresince kendi kendilerine aktivite içerisinde yer almaktan büyük bir mutluluk duymaktadırlar. Böylece çocuklar günlük yaşamda karşılaşabilecekleri durumları oyuncakları aracılığıyla oyunlarda deneyimleyerek gerçek yaşama hazırlanmaktadırlar (Yalçınkaya, 2017, s. 463)

Dijital Ürünler

Oyuncaklar, teknolojik gelişmelere paralel olarak günümüz gelişmelerine uygun şekilde değişmektedir bu nedenle günümüzde yeni oyuncaklar dijital ürünlerden oluşmaktadır (Highfield, 2016, s. 793). Bu dijital ürünler tekno oyuncaklar olarak da adlandırılmaktadır. Plowman (2004, s. 224), oyuncak üreticilerinin teknolojik gelişmelerden yararlandıklarını ileri sürmekte ve bunu konuşan bebeklerin gelişim tarihi ve "ses teknolojilerindeki gelişmelere paralel olarak artan yetenekleri" ile örneklendirmektedir.

Teknoloji, 'tekno oyuncaklar' olarak bilinen yeni nesil oyuncakları mümkün kılmıştır. Bu oyuncaklar, tasarımlarına teknolojiyi dahil etmeleri ve genellikle pille çalıştırılmaları bakımından geleneksel oyuncaklardan farklıdırlar. Tekno oyuncaklar, çocuklara otomatik yollarla tepki vermelerini sağlayan ve tepki veren mikroçipli elektronik yanıt sistemlerine sahiptir. Daha gelişmiş tekno oyuncaklar ayrıca internete bağlı, harici teknolojilerle baglantılı veya diğer tekno oyuncaklara bağlı olabilmektedir (Highfield, 2016, s. 794). Highfield (2016, s. 801) tekno oyuncakların sınıflandırılmasını şu şekilde yapmaktadır: Ekran tabanlı oyuncaklar ve araçlar, Hareketli oyuncaklar, Duyarlı (tepki veren) oyuncaklar.

İşitsel Ürünler

İşitsel ürünler, çocukların oyunlarına başlamadan önce ya da oyun esnasında kullandıkları sese dayalı ritim aletleri, çocuk edebiyatı eserleri, çeşitli nesneler ve kelimelerden oluşan oyun materyalleridir. İşitsel ürünleri diğer oyun materyallerinden ayıran unsur işitsel içerikte olmalarıdır. Bu ürünler oyuna hareket ve ritim katmaktadır.

Gerçek Nesneler

Çocukların sosyal çevrelerinde kolaylıkla bulunabilen her türden araç, gereç ve malzemeler gerçek nesneler olarak nitelendirilebilecek oyun materyalleri kapsamındadır. Ayrıca gerçek nesne olarak nitelendirilebilecek bir diğer materyal grubu ise atik materyaller olarak nitelendirilen geri dönüştürülebilen materyallerdir. Geri dönüştürülebilen materyallerin de oyun materyalleri olarak değerlendirilmeleri uygundur. Bunlara kağıt havlu ve tuvalet kâğıdı ruloları, şişelerin kapakları ve çeşitli ambalaj kağıtları örnek olarak verilebilir (Bardak ve Topaç, 2019, s. 110).

Doğal Maddeler

Çocukların sosyal çevrelerinde bulunan doğal malzemeler, onların doğayı tanımalarına ve bu yönde tecrübeler elde etmelerine katkı sağlamaktadır. Doğal maddelerin başında ilk olarak su ve topraktan bahsedilebilir (Bardak ve Topaç, 2019, s. 111).

Çocuklar İçin Oyuncak Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Oyuncak seçimi oldukça önemlidir. Çocuğa en uygun oyuncağı seçebilmek zannedildiği kadar kolay değildir. Bu işi doğru yapabilmek için yetişkinin çocuğu çok iyi tanimasi, gelişim aşamaları ile bu aşamaların özelliklerini çok iyi bilmesi gerekmektedir (Poyraz, 2003, s.60). Bununla birlikte ebeveynler çocuklarına oyuncak ve oyun materyalleri seçerken şu soruları sormalıdırlar: Bu oyun materyali ve oyuncak güvenli mi? Bu ürün eğlenceli mi? Bu oyuncak ve oyun materyali çocuk için uygun mu? Bu ürün iyi dizayn edilmiş mi? Orün çok yönlü mü? Ürün dayanıklı mı? Ürün çocuk için ilgi çekici mi ve merak uyandırıyor mu? Urün çocuğun yaratıcılığını geliştirmesine yardımcı olacak mı? Bu ürün çocuğun kullanımı için zor mu yoksa onu geliştirecek nitelikte mi? Ürün, paketin üzerinde gösterilen ürünle eşleşiyor mu? Oyuncak çocukluğun doğasını beslemeye yardımcı olacak mı? Oyuncak ne öğretecek? Olumlu benlik saygısı, değerler, anlayış ve kültürel farkındalığın artmasına yardımcı oluyor mu? Ürün temizlenip tekrar kullanılabilir mi? Oyuncak uygun fiyatlı mı?

Gelişim Alanlarına Göre Oyuncakların Sınıflandırılması

Gelişim alanlarına göre oyuncakların gruplandırılması (Poyraz, 2003, s. 143): Büyük kas gelişimi için oyun araçları, küçük kas gelişimi için oyun araçları, kurgu oyuncakları, yaratıcı/düş gücünü geliştiren oyun araçları, evcilik oyuncakları, yaratıcı sanat ve el işleri, çocuğun kavrayışini geliştirecek oyun araçları, müzik ve dans araçları.