Motor Gelişim

Giriş

Motor gelişim ile ilgili farklı şekillerde tanımlar vardır. Genel olarak motor gelişim, “fiziki gelişim ve merkezî sinir sisteminin gelişimine paralel olarak organizmanın isteme bağlı hareketlilik kazanması” olarak tanımlanabilir.

Motor Gelişim ile İlgili Kavramlar

Motor beceri: “Belirlenen hedefi başarmak için vücudun koordinasyonunu sağlamayı veya kol ve bacağı kullanmayı gerektiren yeti” olarak tanımlanır.

Motor öğrenme: Uygulama ve deneyimler yoluyla motor becerilerin kalıcı kazanımlara dönüşmesini ifade eder.

Temel motor beceriler: “Çocukluk dönemde geliştirilmesi gereken temel, gözlenebilir davranış bölümleri” olarak tanımlanır. Temel motor beceriler, “lokomotor” ve “nesne kontrol ve denge becerilerini” kapsamaktadır.

Motor Gelişim Aşamaları

İlkel Hareketler Dönemi (0 -2 Yaş)

İlkel hareketler dönemi iki evreye ayrılır. Bu evreler; “reflekslerin ortadan kalktığı evre” ve “ilk kontrol evresi” dir. Reflekslerin ortadan kalktığı evre, 0 -1 yaş dönemini kapsar. İlk kontrol evresi, 1 -2 yaş aralığını kapsar.

İlkel hareketler döneminin en önemli özellikleri: Çevresel ve olgunlaşma faktörleri, bu dönemdeki hareket yeteneklerinin gelişmesini etkiler. Olgunlaşma, hareket yeteneklerinin sırasını belirler. Çevresel faktörler, hareket yeteneklerinin kazanılma hızını belirler. Denge, lokomotor ve nesne kontrol becerilerin ortaya çıkış sırası asla değişmez. Lokomotor hareket yeteneklerinin gelişmesi, çocuğa çevreyi tanıma ve araştırma fırsatı sağlar. Nesne kontrol yeteneklerin gelişmesi çocuğun çevredeki nesnelerle ilk anlamlı bağının kurulmasını sağlar. Bu dönemde kazanılan hareketler, çok fazla kontrol gerektirir.

Temel Hareketler Dönemi (2 -7 Yaş)

Temel hareketler, 2 yaştan sonra kabaca meydana gelir. Genellikle 3. yılda gelişmeye başlar. İlk olarak çocuk hareket becerisini anlar ve dener. Sonradan hareketlerini daha uyumlu ve kontrollü yapmaya başlar.

Temel hareketler döneminin en önemli özellikleri: Olgunlaşma, çevresel ve bireysel faktörler temel hareketlerin gelişiminde önemlidir. Olgunlaşma, hareketlerin kazanılma sırasını belirler. Çevresel faktörler de hareketlerin kazanılma hızını ve düzeyini belirler. Bu dönemde amaç temel motor becerilerin olgun düzeyde başarılmasıdır. Bunun için, çocuğa deneyim ve alıştırma fırsatı sağlayan çevreler sunmak gerekmektedir. Bu dönemde hareket yetenekleri önem kazanır. Çocuklar hareket başarılarını birbirleriyle karşılaştırmaya ve övünmeye eğilim gösterirler. Çocuğun sosyal ve duygusal gelişimi için temel hareket becerilerinin kazanılması önemlidir. “Güç, esneklik, denge, dayanaklık, hız, çeviklik, koordinasyon” gibi faktörler temel hareket becerilerinin kazanılmasında etkilidir.

Motor Gelişimi Etkileyen Etmenler

Kalıtım, vücut ölçüsü, beslenme, hastalık, ırk, aile tutumları, sosyo -ekonomik düzey, cinsiyet, olgunlaşma, eğitim, zekâ.

Motor Gelişim Alanları

Kaba Motor Gelişim

Kaba motor gelişim, gövde kol bacak kasları gibi büyük kaslar tarafından oluşturulan beceriler olarak tanımlanmaktadır. Kaba motor gelişimi, çoğunlukla vücudu bir yerden bir yere hareket ettirmede kullanılan “lokomotor hareketleri”, dönme, eğilme gibi yer değiştirmeyi gerektirmeyen “lokomotor olmayan hareketleri” ve belirli bir vücut pozisyonunu sürdürebilmek için gerekli “denge kontrolünü” içermektedir.

İnce Motor Gelişim

İnce motor gelişim, manipülatif beceriler olarak eli ve ayağı kullanmayı ve nesne kontrolünü gerektiren becerileri kapsar.

Motor Gelişimin Çocuğa Sağladığı Yararlar

Büyüme ve gelişmesini destekler. Çocuğun bedeninin farkında olmasına yardımcı olur. Vücut sağlığının korunmasına yardımcı olur. Aşırı kilo alımını önler. Vücudun hareket yeteneğini keşfetmeye yardımcı olur. Sosyal gelişimlerini destekler, arkadaş ilişkileri, işbirliği (özellikle takım oyunları) sağlar. Duygusal olarak rahatlamasına ve sorunlarından uzaklaşmasına yardımcı olur. Kendini yeterli hissetmesine ve kendine olan güvenin artmasına yardımcı olur. Stresle baş etmesine yardımcı olur. Sosyal bir ortam içinde kurallara uymaya, başkalarının haklarına saygı duymaya, iletişim becerilerini geliştirmeye yardımcı olur. Zaman yönetimini öğrenmesini sağlar. Bilişsel gelişim açısından duyuları aracılığı ile edindiği bilgileri, yeni durumlara transfer etme becerisi kazanmasını destekler. Sorumluluk alma ve sorumluluklarını yerine getirme becerisine destek olur. Çocuğun bağımsızlık kazanmasını sağlar. Çocuğun hareket gelişimi sayesinde kazandığı fiziksel güvenin çocukta psikolojik güvene dönüşmesine ve bunun sonucu olarak da olumlu benlik gelişimine yardımcı olur.

Motor Gelişimin Diğer Gelişim Alanlarıyla İlişkisi

Motor gelişim duyusal gelişim ile bağlantılıdır. Motor gelişim; “düzenli ve sağlıklı beslenme, yaşam şartları, giyim” gibi temel gereksinimlerle bağlantılıdır. Motor gelişim, çocukların beş duyusunun (görme, işitme, dokunma, tat alma, koklama) olgunlaşmasını sağlar.

Motor gelişim, sosyal gelişimi etkiler. Çocuk, oyun ile birlikte diğer kişilerle sosyal iletişime girer. Yaratıcılıkları gelişir. Sonuçta, çocuğun öz güveni artar, kendini yeterli hisseder ve olumlu benlik kavramı kazanır.

Fiziksel gelişim ile motor gelişim birbirine bağımlıdır. Motor gelişimin, çocuğun bağımsızlığını tanımasında ve yönetmesindeki rolüne de dikkat edilmelidir. Sonuç olarak motor gelişim “fiziksel, zihinsel, duygusal ve sosyal gelişime” önemli katkılar sağlar diyebiliriz.

İlk 3 yaşta Çocukların Motor Gelişim Durumunu Saptamaya Yarayan Araçlar

“Bayley III Bebeklik Gelişimi Ölçeği”, “Ankara Gelişim Tarama Envanteri (AGTE)”, “Denver -II Gelişimsel Tarama Testi” ve “Gazi Erken Çocukluk Gelişimi Değerlendirme Aracı (GEÇTA)” 0 -3 yaş çocukların motor gelişimini değerlendirmek için kullanılan ölçme araçlarıdır.