Beslenme ve Özellikleri
1 yaşından 3 yaşını da içine alan çocukluk dönemi; oyun çocukluğu dönemi olarak tanımlanmaktadır. Çocukluk dönemindeki en önemli özellik, vücut ağırlığı ve boy uzunluğunun ölçülmesiyle takip edilebilen büyüme ve gelişmedir. Yaşamın ilk 5 yılında büyümeyi etkileyen en önemli faktörün beslenme olduğu bilinmektedir.
Oyun Çocuğu Döneminin Genel ve Beslenmeye İlişkin Özellikleri
Oyun çocukluğu dönemi 1-3 yaş arasını kapsar. Oyun çocuğunda büyüme hızı 0-1 yaşa kıyasla yavaşlasa da vücutta çeşitli değişimler sürer. Kemiklerde sertleşmenin ve diş sayısının artışı, kollar ve bacaklarda uzama bu değişimlerden bazılarıdır. Çocuğun dik durması, emekleme ve yürümeye başlaması bu dönemde gerçekleşir.
Oyun Çocuğu Beslenmesinin Önemi
İçinde bulunduğu döneminin fizyolojik koşulları da göz önünde bulundurulduğunda oyun çağı çocuğunun günlük olarak ihtiyaç duyduğu besin ögesi miktarları da yetişkinlere göre oldukça farklılıklar göstermektedir.
Oyun Çocuğu Döneminde Enerji ve Besin Gereksinimleri
Enerji
Vücudun düzenli çalışması, vücut ısısının düzenlenebilmesi ve fiziksel aktivitelerin yapılması uygun miktarda enerji alımıyla sağlanabilmektedir. Oyun çocukluğu döneminde çocuklarda optimal büyüme için yeterli enerji alımının sağlanması çok önemlidir.
Karbonhidrat
Karbonhidratlar temel enerji kaynaklarıdır ve çocuklarda günlük enerjinin %50-60’ı karbonhidratlardan sağlanmalıdır. Tüketilen karbonhidratın türü önemlidir.
Protein
Çocukların protein gereksinimi yeni dokuların sentezini, vücut bileşimindeki değişiklikleri ve dokuların devamlılığını sağlamalıdır. Günlük enerji gereksiniminin 1-3 yaş grubu çocuklarda %5-20’sinin proteinlerden gelmesi önerilmektedir.
Yağ
Yağlar, çocukların gelişmesini ve aktif hayatını destekleyen iyi bir enerji kaynağı olmasının yanı sıra, yağda eriyen vitaminlerin kullanılmasında ve sinir sisteminin çalışmasında önemli rol oynarlar.
Vitaminler ve Mineraller
Vitamin ve minerallerin büyüme ve gelişme üzerinde önemli rolü vardır. Bu yaş grubunda gereksinimlerin karşılanmaması önemli sağlık problemlerine neden olmaktadır.
Oyun Çocukluğu Dönemindeki Çocuklar İçin Temel Besin Grupları
Oyun çocukluğu dönemindeki çocukların enerji ve besin öğesi gereksinimlerini karşılayabilmek için her öğün 4 besin grubunda yer alan besinlerden yeterli miktarlarda almaları gerekmektedir.
Et Grubu: Et, tavuk, balık, yumurta ve kuru baklagiller ve yağlı tohumlardır.
Süt Grubu: Süt, yoğurt, peynir ve bu besin maddelerinden yapılan yiyecekler çocuğun kemik, diş gelişimi için gerekli olan kalsiyum, fosfor, A vitamini, B vitaminleri ve iyi kaliteli protein sağlar.
Tahıl Grubu: Ekmek, makarna, pirinç, bulgur ve bu ürünlerden yapılan yiyeceklerdir.
Sebze ve Meyve Grubu: Sebze ve meyve grubudur. Çocuklarda yeterli vitamin ve posa alımını sağlayabilmek için günlük 250-300 gr sebze ve meyve tüketimi önerilmektedir.
Oyun Çocukluğu Döneminde Beslenme Sıklığı ve Miktarı
Oyun çocukluğu dönemindeki çocukların pek çoğunun günlük beslenmeleri bir öğünde az besin alıp daha sonraki öğünde bunu kapatmak şeklinde düzensizdir. Çocuklara kazandırılması gerekli en önemli beslenme alışkanlıklarından birisi öğünlerin düzenli olması ve tabağına konan yemeğin bitirilmesidir.
Oyun Çocuğunun Beslenme Davranışları
Bu dönemdeki çocuk, bağımsız yemeye ve içmeye teşvik edilmelidir. Bu dönemde çocuklar, tamamen bağımlı bebeklikten hareketli, ihtiyaçlarını sözel olarak ifade edebilen ve bağımsız beslenebilen çocuklar hâline gelmiştir.
Kendi Başına Yemek Yeme
Çocuk, yalnız başına yemek yiyebilmeyi 2. yaşından sonra öğrenir. Çocuğun bileğini çevirme hareketi 16-17. aylardan sonra gelişir. El bileğini çevirme hareketi geliştikçe çocuğun kaşık, çatal vb. araçları kavrama hareketi de gelişir.
Gıda Boğulmaları
1-3 yaş arası çocuklarda besin boğulması kaynaklı ölüm oranı hayli fazladır. Özellikle lokum, akide şekeri gibi şekerlemeler, fıstık, fındık gibi çerezler, üzüm vb. besinler bu yaş grubu çocuklarda boğulmalara yol açabilmektedir.
Oyun Çocuğunun Beslenme Alışkanlıkları ve Ailenin Sorumlulukları
Oyun çocukluğu dönemindeki çocuklar, aile fertlerini taklit eder ve ilerleyen dönemde onların yeme alışkanlıklarını kazanırlar.
Oyun Çocuğu Döneminde Beslenme Sorunları
Beslenme sorunlarının nedenlerinin iyi sorgulanması ve altta yatan herhangi bir sağlık sorununun olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
İştahsızlık
İştahsızlık, çocukluk yaş grubunda çok fazla görülen, çözümü zor beslenme sorunlarından birisidir. Bu durumun iştahsızlık olarak değerlendirilebilmesi için çocuğun az yeme ya da yememe davranışının bir sağlık sorununa neden olması gerekir.
İştahsızlıkta Beslenme Önerileri
İştahsızlık durumunun herhangi bir hastalık kaynaklı olmaması durumunda beslenme üzerinde yapılacak ufak değişiklikler çocuğun iştahının artmasını sağlayabilmektedir.
Şişmanlık
Alınan fazla enerji, yağ olarak vücutta depolanır ve aşırı ağırlık artışı ile kendini gösterir. Çocukluk döneminde başlayan şişmanlık, önemli bir sağlık sorunu olup yaşam boyu sürebilir.
Kabızlık
Çocuklarda tuvalet eğitimi başlaması ile birlikte kabız olma eğilimi artmaktadır. 2. yaşından sonraki çocuklarda dışkı kaçırma endişesi ile gaita tutulması olayı son derece yaygındır.
Besin Alerjisi
Besin alerjileri belirli besinlere karşı vücudun bağışıklık sisteminin verdiği yanıtta bir anormallik veya değişiklik olması şeklinde tanımlanabilir.
Demir Eksikliği
Hemoglobin sentezi için gerekli olan mineral demirdir. Demir özellikle kan hücrelerinin yapımı için gereklidir. Yeterli miktarda demir alınmazsa çocuklarda demir eksikliği anemisi görülme riski artar.
Yemek Seçme
Neofobi (yeniliklerden korkma), besin reddi ve kısıtlı besin seçimi bu dönemde sık görülür. Gıda neofobisi, yeni gıdaları reddetme eğilimini ifade etmektedir.
Diş Çürükleri
Çocuklar 6 aydan sonra kaşık, fincan veya bardak ile beslenmelidir. İlk dişteki diş çürüğü kalıcı dişlerin gelişimini etkileyebilir. Diş çürüğü şeker içeren besinlerin alım miktarı ve sıklığı ile bağlantılıdır.