Okuma Parçaları VIII

Name-i Hümayun

Osmanlı padişahları tarafından İslam ya da Hristiyan yabancı devletlerin hükümdarları yanında vasal durumundaki beylere, Osmanlı Devleti’ne tabi imtiyazlı bölgelerin idarecilerine yolladığı mektuplara Nâme-i Hümâyun adı verilmektedir. Nâme-i Hümâyunlar, Osmanlı merkez bürokrasisi içerisinde bulunan Divan-ı Hümâyun Kalemi’nde bulunan görevliler tarafından diplomatik bir lisanla hazırlanır, amirlerin tasdikinden geçtikten sonra üzerine tuğrası çekilip ilgili hükümdara gönderilirdi.

Okuma Parçası-1

Kanuni Sultan Süleyman’ın Fransa Kralı Fransua’ya Gönderdiği Name-i Hümayun

Kanuni Sultan Süleyman’ın Françesko’nun durumundan haberdar olduğu, memleketinin düşman tarafından istila edildiği ve kendisinin hapiste olduğu, Osmanlı Devleti’nin kendisine ve ülkesine gereken her türlü yapacağı hususunda yazılmış name-i hümayun.

HATT-I HÜMÂYUN

Bazı istisnai haller hariç, padişahın, kendi hattı ile yazdığı emirler için kullanılan bir tabirdir. Hatt-ı hümâyunlar Unvanına Hatt-ı Hümayunlar, Beyaz Üzerine Hatt-ı Hümayunlar ve Telhis, Takrir, Arz veya Arz-ı hal üzerine hattı hümayunlar olmak üzere üç gruba ayrılmaktadır.

1. Unvanına Hatt-ı Hümâyunlar: "Mucebince amel oluna" ve "Mucebince amel ve hilafından hazer oluna" şeklindeki klişelerdir.

2. Beyaz Üzerine Hatt-ı Hümâyunlar: Padişahın, bir arz veya telhis olmaksızın herhangi bir konuda re'sen verdiği emirlere beyaz üzerine hatt-ı hümâyun adı verilmektedir.

3. Telhis Takrir, Arz ve Arz-ı hal Üzerine Hatt-ı Hümâyunlar: Telhis, tahrir, arz veya arz-ı hal gibi belgelerin üst kısmına padişahın yazdığı emir veya kararlar bu isimle anılmaktadır.

Okuma Parçası-1

Deryadan Korkan şehzade İçin Bir Çekdiri Hazırlatılması ve Köprü Yaptırılması Hakkında Beyaz üzerine Hatt-ı Hümayun

Şehzadenin denizden korktuğu, korkusunun hafifletmek için bir çekdiri hazırlatılması, ve çekdiriye rahat binebilmesi için bir köprü inşa ettirilmesi hakkında

Okuma Parçası-2

Sultan I. Mahmud’un serasker Abdullah Paşa’yı Tebrik Etmek İçin Gönderdiği Beyaz Üzerine Hatt-ı Hümayun

Revan taraflarına gönderilen veziriazam Abdullah Paşa ile yanındaki askerlerin zorlu şartlar altında hizmet etiği, bundan memnuniyet duyulduğu ve aynı şekilde devlete hizmet edilmesi gerektiği hakkında.

Okuma Parçası-3

Sultan III. Ahmed’in Veziriazam Baltacaı Mehmed Paşa’ya Gönderdiği Beyaz üzerine Hatt-ı Hümayun

İsveç Karlı’nın durumu, kendisinin nasıl ve ne şekilde ülkesine gönderileceği ve bu durumun Osmanlı-Rusya ilişkileri üzerindeki etkisini ifade eden hatt-ı hümayun.

Okuma Parçası-4

Sultan I. Mahmud Tarafından Yeni Veziriazama Gönderilen Beyaz üzerine Hatt-ı Hümayun

Veziriazam padişahın mutlak vekili olduğu, veziriazamlık makamının önemi, bundan önceki veziriazamın ne tür hatalar yaptığı ve yeni veziriazamdan nasıl ve ne tür hizmetler beklendiği hakkında yazılmıştır.

SEBEB-İ TAHRİR

Temessük yani sened yerine geçmektedir. Sebeb-i Tahrirler; Cizye, adet-i ağnam ve avarız gibi devlet tarafından toplanan vergilerin veya mukataa taksitlerinin doğrudan doğruya hazineye girmesi halinde bu belge düzenlenmektedir. Ayrıca Sefer masrafları veya yeniçeriler ve kale muhafızları gibi devlette maaş alanların mevacib ya da diğer ihtiyaçlarını karşılamak üzere yapılacak masrafların hazineye girmeden yerinde bir mukataanın gelirinden ödenmesi durumunda verilmektedir.

Okuma Parçası-1

Sultan İbrahim’in Sebeb-i Tahrir Hükmü

Erzurum gümrüğü ve tevabi mukataası emini Bedros tahvilinden Erzurum muhafazasında bulunan yeniçerilerin mevacipleri için iki yüz yirmi dört bin akçenin Hazine-i Amire’ye irad ve masraf kaydedildiğini belirten ve Sultan İbrahim’in tuğrasını taşıyan sebeb-i tahrir hükmü.

Okuma Parçası-2

III. Murad’ın Sebeb-i Tahrir Hükmü

Manastır vilayeti cizye bakayasından hazineye teslim edilen akçeye dair Sultan III. Murad’ın Sebeb-i Tahrir hükmü.