I. Dünya Savaşı ve Cepheler

Fransız İhtilali (1789) sonrası Avrupa'da düzen bozulmuş ve yeni akımlar ortaya çıkmıştır. Bunlardan özellikle milliyetçilik akımı çok uluslu devletleri etkilemiş ve bu devletlerin içinde çeşitli ulus devlet olma yolunda isyanlar çıkmıştır. 19. yüzyılın ortasında yaşanan sanayi inkılabı ile hızlı bir fabrikalaşma sürecine girilmiş bu da işlenecek ham madde ve üretilen ürünler için pazar arayışına yol açmıştır. Coğrafi keşiflerle başlayan sömürgecilik sanayi inkılabı ile hız kazanmış ve sömürgecilik, sanayileşmiş devletlerin birbirleriyle çatışmasına neden olmuştur. 19. yüzyılın ikinci yarısında siyasal birliklerini tamamlayarak ortaya çıkan İtalya ve Almanya ise bu sömürgecilik yarışına katılmış, bu durum ise İngiltere, Fransa ve Rusya gibi devletleri rahatsız etmiştir. Almanya ve İtalya'nın faaliyetlerine karşı birlikte hareket etmeye ve kendi sömürge alanlarına saygı göstermeye karar veren bu devletler İtilaf Devletleri olarak birleşmişlerdir. Diğer tarafta Almanya'nın başını çektiği Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ve İtalya'dan oluşan İttifak Devletleri grubu oluşmuştur. Devletler arası bu bloklaşma gerginlik ortamı yaratmış ve buna karşı devletler hızlı bir silahlanma sürecine girmişlerdir. 28 Haziran 1914'te Avusturya- Macaristan veliahdı François Ferdinand'ın bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi ise savaşın başlamasına neden olan kıvılcım olmuştur.

Başlangıcı Avusturya-Macaristan ile Sırbistan arasında gerginlik olan savaş süreci kısa zamanda alevlenmiş Sırbistan'ın yanında Rusya ve AvusturyaMacaristan 'ın yanında Almanya'nın yer alması ve birbirlerine savaş ilan etmesiyle sürece İngiltere ve Fransa 'da müdahil olmuştur. Almanya'ya diğer devletlerin savaş ilan etmesinden yararlanmak isteyen Japonya savaşa Uzak Doğu'dan katılmıştır.

Uzun süre tarafsızlıklarını koruya Osmanlı Devleti, Bulgaristan, Romanya ve Yunanistan da savaşa müdahil olmuş kısa sürede savaş geniş bir yayılma alanına ulaşmıştır. 1917 yılında Rusya'da yaşanan Bolşevik İhtilali ile savaş dışı kalan Rusya'nın yerine İtilaf Devletlerine güçlü bir devlet olan ABD dahil olmuştur.

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti çeşitli cephelerde savaşmak durumunda kalmıştır. Bu savaşların bir kısmını kendi ülke sınırları içinde açarken müttefiklerine yardım amacıyla da Avrupa'da Romanya, Makedonya ve Galiçya cephelerine asker göndermiştir. Osmanlı Devleti'nin katıldığı cephelerden Kafkas ve Kanal cephesi taarruz cephesi iken, Çanakkale, Irak, Hicaz-Yemen ve Suriye-Filistin cepheleri savunma amacıyla açılmış cephelerdir.

Osmanlı Devleti Kafkas Cephesi'nde Ruslarla mücadele ederken aynı zamanda kendi vatandaşları olan ve ayrılıkçı faaliyetler içinde bulunan Ermeniler ile de mücadele etmek durumunda kalmıştır.

Ruslar bölgedeki Ermenilerin de yardımıyla Erzurum, Van, Bitlis, Muş, Trabzon ve Erzincan'a kadar ilerlemişlerdir. 1917 yılında Bolşevik İhtilali çıkması sonucunda Ruslar bölgeden çekilirken Ermeniler saldırı ve katliamlarına devam etmişlerdir. Osmanlı Ordusu Rusların çekilmesinden sonra bölgeye girmiş, hatta Azerbaycan'a kadar ulaşmıştır.

Çanakkale Cephesi deniz ve kara savaşlarının yapıldığı bir cephe olup buradaki başarı savaşın süresinin uzamasına ve Rus Çarlığının Bolşevik İhtilali ile yıkılmasına neden olmuştur.

Hicaz- Yemen Cephesi'nde İngiliz Valisi McMahon ile Hicaz Emiri Şerif Hüseyin arasında yapılan görüşmelerden sonra Hicaz Emiri bölgedeki Arap halkıyla birlikte isyan etmiş ve bir süre sonra da burada krallığını ilan etmiştir.

Suriye- Filistin Cephesi'nde Osmanlı Ordusu karşısında İngilizlerle savaşırken bu sefer burada da Hicaz Emiri'nin oğlu Faysal bölgedeki Arap halkını galeyana getirerek Halep'e saldırmışlardır. Ordu zor durumda kalarak günümüzdeki Türkiye sınırına çok yakın bir yerde Katma'ya (Afrin) kadar çekilmek durumunda kalmıştır.

Irak Cephesi'nde 1916 yılında Kut'ül-Amare'de İngilizleri yenen Osmanlı Ordusu bir yıl sonra İngilizlerin daha çok askerle tekrar bölgeye saldırması sonucunda Kerkük-Musul hattına kadar çekilmek durumunda kalmıştır.

Cephelerdeki son durum böyleyken 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır.

Rusya'da yönetimi ele geçiren Bolşevikler devrilen Rus Çarlığının dahil olduğu devletler arası yapılmış gizli antlaşmaları açıklamışlardır.Bu antlaşmalar İtilaf Devletleri'nin Osmanlı Devleti'ni paylaşma projeleridir.

Savaş sırasında yapılan gizli antlaşmalar İstanbul, Londra, McMahon, SykesPicot ve Saint Jean de Maurienne antlaşmalarıdır.