Sultan III. Mustafa (1757-1774) ve Sultan I. Abdülhamid (1774-1789) Dönemleri

A). Sultan III. Mustafa Dönemi (1757 – 1774)

1.Tahta Çıkışı

III. Mustafa, 28 Ocak 1717 tarihinde Edirne’de doğdu. Babası III. Ahmed annesi Mihrişah Emine Sultandır. III. Osman’ın vefatı üzerşne 30 Ekim 1757 tarihinde tahta cülus etti.

2.Islahat Teşebbüsleri

Fransız subay ve diplomat Baron De Tott ile Koca Ragıp Paşa önemli ıslahatlar gerçekleştirdi. Topçu sınıfı meydana getirilerek modern usulde toplar döküldü.İstanbul ve Çanakkale Boğazlarının savunması ve Boğaziçi kalelerinin tanzim ve inşaları gerçekleştirildi. 1773 yılında Haliçte tersane yanında Hendeshane açıldı. Avrupai tarzda ilk mühendishanenin temeli atıldı. Fransa'dan getirtilen yıldızların yerleri ile hareketlerini gösteren ve takvim yapmada kullanılan cetvelleri de içeren zeycler, Türkçe'ye çevrildi.

3.Ayanların Faaliyetleri

III. Mustafa döneminde gerek Rusya ve gerekse Avusturya ile yapılan savaşlar, Anadolu ve Rumeli’deki ayanların hükümete karşı zorbalıklarda bulunmalarına sebep oldu. Ayanların isyan etmesinden çekinen hükümet onların bu başıbozuk ve zorba hareketlerine göz yummak zorunda kaldı.

4.Sadrazam Koca Ragıp Paşa ve Osmanlı Devleti'nin Dış Siyaseti

Sadrazamın dış politikada benimsediği barışçıl siyaset neticesinde askeri masraflar azaldı. 1761 yılında Prusya ile sadece dostluk ve ticaret antlaşması yapıldı. Sadrazamın amacı Osmanlıyı, Avrupa savaşlarından uzak tutarak Avrupalıların Osmanlıyı stratejik açıdan kullanmasına engel olmaktı.

5.Osmanlı-Rus Savaşı (1768-1774)

Leh milliyetçileri 1768ʼde Osmanlıdan yardım talep etti. Rusların Lehistan’dan çıkmaması üzerine 4 Ekim 1768 tarihinde Rusya’ya sefere çıkıldı. Kırım hanı, Kırım Giray Hanın 31 Ocak 1769ʼda Rusya’ya akını ile Osmanlı-Rus savaşı başladı. 1770 yılı başlarında Rusya, Ukrayna’dan Tuna’ya kadar ilerleyerek Eflak ve Boğdanʼın başkenti Bükreş’i işgal etti. Osmanlı ordusu 1 Ağustos 1770ʼte Kartal mevkiinde büyük bir bozguna uğrayınca Eflak ve Boğdan, Ruslar tarafından işgal edildi.

Çeşme Olayı

İki donanma Sakız Adası açıklarında karşılaştı. Osmanlı donanması Cezayirli Hasan Paşanın karşı çıkmasına rağmen Kaptanıderya Hüsameddin Paşa ile Rodos Beyi Cafer Bey tarafından Çeşme Limanına sokuldu. 6 Temmuz 1770 gecesi Rus donanması, Çeşme ağzını kapatarak otuz kadar Osmanlı gemisini ateşe verdi.

Rusya’nın Kırım Politikası

Rusya, Kırımı bölmek için Kırım asilzadeleri ile Kırım ve Nogay Tatarlarını (Tuna ile Dinyester arasında yaşayanlar) birbirine düşürmeye çalıştı. II. Katerina, 1771 yılında Kırımı işgal için harekete geçerek Or-Kapı üzerinden Kırımı işgal etti. Böylece Osmanlının Kırımdaki varlığı sona erdi.

6.Sultan III. Mustafa’nın Şahsiyeti ve Vefatı

Padişah, ilim ve irfan sahiplerini koruyan, çalışkan, araştırmacı ve dikkatli bir padişah olmakla birlikte ilm-i nücum (Astroloji) adı verilen yıldızlardan hüküm çıkarmaya meraklı idi. Rusya’ya karşı alınan ağır mağlubiyetler sonucunda hastalığı artınca 21 Ocak 1774 tarihinde vefat etti.

B). Sultan I. Abdülhamid Dönemi (1774 – 1789)

1.Tahta Çıkışı

I. Abdülhamid’in babası III. Ahmed annesi Rabia Şermi Sultandır. 20 Mart 1725 tarihinde İstanbul’da doğdu. III. Mustafa’nın vefatıyla 21 Ocak 1774 tarihinde padişah oldu.

2.Islahat Teşebbüsleri

Sultan I. Abdülhamid, III. Mustafa döneminde yapılan ıslahatların devamını niteliğinde ıslahatlar yaptı. Bu dönem ıslahatçıları arasında Baron De Tott, Kaptanıderya Gazi Hasan Paşa, Kara Vezir Seyyid Mehmed Paşa ve Sadrazam Halil Hamid Paşa sayılabilir. Bu dönemde Sürat topçularının sayısı artırıldı. Rumeli, Kafkas ve Boğazlarda tahkimatlar yapıldı. Hendeshane genişletilerek Mühendishane-i Bahr-i Hümayun biçimine dönüştürüldü. Taşraya müfettişler atandı. Eğitim ve disiplin altına girmek istemeyen yeniçeriler ordudan atıldı.

3.Osmanlı-Rus Savaşı (1774)

I. Abdülhamid’in amacı Hırsova’yı alıp Eflak ve Boğdanʼı işgalden kurtararak Rus ordusunu barışa zorlamaktı.Yeğen Mehmed Paşa, Abdullah Paşa’yı kuzeye gönderdi. Abdullah Paşa, düşman askerlerini az zannedip tedbirsizce ilerleyince pusuya düştü. Rus kuvvetleri Hezargrad (Razgrad) üzerine yürüyerek Çatalcalı Ali Paşayı geri çekilmek zorunda bıraktı.

Küçük Kaynarca Antlaşması (1774)

Bu antlaşma ile halkı Müslüman olan Kırım, Osmanlı’dan ayrılarak bağımsız oldu. Karadeniz Türk gölü olmaktan çıktı. Ruslar, ilk kez kapitülasyonlardan faydalanmaya başladı. Osmanlı Devleti tarihinde ilk kez savaş tazminatı ödedi.

4.Rusların Kırımı İşgali (1777-1778)

Rusya kendi yandaşı Şahin Girayı 1777 de Kırım hanı olarak atadı. Osmanlı, Ocak 1778 yılında Selim Giray ve taraftarlarını Kırıma gönderince Şubat 1778 yılında Rusya da karşı harekete geçerek Kırımı işgal etti.

Aynalıkavak Tenkihnamesi (1779)

Osmanlı ile Rusya arasında 21 Mart 1779 tarihinde Aynalıkavak Tenkiknamesi imzalandı. Ruslar, Şahin Girayın atanmasını Osmanlıya onaylattığı gibi Kırımın resmi olarak ilhakının önü açıldı.

5.Kırım’ın Kurtarılması İçin Sefer (1787-1789)

Rusya,1783 yılının Aralık ayında Kırımın Rus vilayeti olduğunu ilan etti. Osmanlı 9 Ocak 1784 yılında Rusya’nın Kırımı ilhakını resmen kabul etmek zorunda kaldı. II. Katerinaʼnın kışkırtmaları ile Egedeki Rum korsanlar Osmanlı ticaret gemilerine saldırdı. Bu durum karşısında Osmanlı Devleti hem intikam almak hem de Kırımı kurtarmak niyetiyle 17 Ağustos 1787 tarihinde savaş ilan etti. Karadeniz’de ise Gazi Hasan Paşa, Özi önlerinde Rusya’ya karşı başarı elde edemeyince 17 Aralık 1788 tarihinde Potekim, Öziʼyi işgal etti.

6.Sultan I. Abdülhamid’in Şahsiyeti ve Vefatı

I. Abdülhamid, yenilik ve ıslahat taraftarı olmasına rağmen ıslahatları yürütecek güçte değildi. Özi kalesinin düşmesiyle üzüntüsünden 7 Nisan 1789 tarihinde vefat etti.